<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="nl">
	<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=77.167.209.17</id>
	<title>OpenWiki - Gebruikersbijdragen [nl]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=77.167.209.17"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Speciaal:Bijdragen/77.167.209.17"/>
	<updated>2026-08-05T13:32:13Z</updated>
	<subtitle>Gebruikersbijdragen</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.46.0</generator>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Categorie:Luxemburg,_van&amp;diff=697</id>
		<title>Categorie:Luxemburg, van</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Categorie:Luxemburg,_van&amp;diff=697"/>
		<updated>2022-03-25T15:49:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Huis van Luxemburg&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familienamen]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=696</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=696"/>
		<updated>2022-03-08T08:28:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Deze publieke Wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit Maastricht]]&lt;br /&gt;
Geschiedenis en genealogie hebben me al van jongs af aan  geïnteresseerd. De geschiedenis van onze regio heb ik vooral door het bestuderen van mijn eigen voorouders beter leren kennen. Het is die combinatie die het interessant maakt. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 2021 ben ik gestart om mijn gegevens centraal in MediaWiki op te slaan en te ordenen. Inderdaad dezelfde tool die ook WikipediA gebruikt. Een geweldige en vooral ook eenvoudige tool om artikelen te schrijven en met elkaar te verbinden. Het is laagdrempelig in gebruik. Er is slechts een minpuntje,  zover ik weet is het niet mogelijk om specifieke pagina’s te voorzien van een leesbeveiliging. Dat is jammer, want op mijn wiki staat ondertussen veel interessante informatie die anderen die speuren naar hun voorouders mogelijk verder kunnen helpen. Maar er staat ook vertrouwelijke informatie op; bijvoorbeeld over mensen die nog leven of gegevens en afbeeldingen waarop auteursrechten rusten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze OpenWiki is een deelverzameling van mijn persoonlijk archief.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Categorie:Familienamen Naar overzicht families]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 Ik heb deze OpenWiki gemaakt om een deel van mijn onderzoekswerk te delen. Op de site is informatie verwerkt die ik uit onderzoek heb verkregen. Ik heb mijn best gedaan om aan bronvermelding te doen, maar kan niet garanderen dat ik hier altijd in ben geslaagd. Indien iemand meent dat rechten niet zijn gehonoreerd, kan hij of zij zich wenden tot de auteur van deze wiki en ik zal vervolgens direct de onrechtmatig verkregen informatie en/of afbeeldingen verwijderen van deze publieke wiki.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 Het is iedereen toegestaan om in deze wiki aanpassingen door te voeren. Nog sterker dit wordt zeer gewaardeerd. Waardevolle aanpassingen zal ik vervolgens verwerken in mijn persoonlijke wiki, zodat bij automatisch genereren van deze OpenWiki deze niet verloren gaan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Alleen OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=695</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=695"/>
		<updated>2022-03-08T08:27:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Deze publieke Wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit Maastricht]]&lt;br /&gt;
Geschiedenis en genealogie hebben me al van jongs af aan  geïnteresseerd. De geschiedenis van onze regio heb ik vooral door het bestuderen van mijn eigen voorouders beter leren kennen. Het is die combinatie die het interessant maakt. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 2021 ben ik gestart om mijn gegevens centraal in MediaWiki op te slaan en te ordenen. Inderdaad dezelfde tool die ook WikipediA gebruikt. Een geweldige en vooral ook eenvoudige tool om artikelen te schrijven en met elkaar te verbinden. Het is laagdrempelig in gebruik. Er is slechts een minpuntje,  zover ik weet is het niet mogelijk om specifieke pagina’s te voorzien van een leesbeveiliging. Dat is jammer, want op mijn wiki staat ondertussen veel interessante informatie die anderen die speuren naar hun voorouders mogelijk verder kunnen helpen. Maar er staat ook vertrouwelijke informatie op; bijvoorbeeld over mensen die nog leven of gegevens en afbeeldingen waarop auteursrechten rusten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze OpenWiki is een afslag van mijn persoonlijk archief met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor geïnteresseerden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Categorie:Familienamen Naar overzicht families]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 Ik heb deze OpenWiki gemaakt om een deel van mijn onderzoekswerk te delen. Op de site is informatie verwerkt die ik uit onderzoek heb verkregen. Ik heb mijn best gedaan om aan bronvermelding te doen, maar kan niet garanderen dat ik hier altijd in ben geslaagd. Indien iemand meent dat rechten niet zijn gehonoreerd, kan hij of zij zich wenden tot de auteur van deze wiki en ik zal vervolgens direct de onrechtmatig verkregen informatie en/of afbeeldingen verwijderen van deze publieke wiki.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 Het is iedereen toegestaan om in deze wiki aanpassingen door te voeren. Nog sterker dit wordt zeer gewaardeerd. Waardevolle aanpassingen zal ik vervolgens verwerken in mijn persoonlijke wiki, zodat bij automatisch genereren van deze OpenWiki deze niet verloren gaan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Alleen OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=595</id>
		<title>Karel de Grote</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=595"/>
		<updated>2022-02-24T15:32:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Zie dp}} &lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| afbeelding  = Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg&lt;br /&gt;
| onderschrift = Beeltenis van Karel de Grote op een denarius uit Mainz (812-814) met het opschrift KAROLVS IMP AVG (&amp;quot;Karolus Imperator Augustus&amp;quot;) ([[Cabinet des Médailles]], Parijs).&lt;br /&gt;
| naam        = Karel de Grote&lt;br /&gt;
| leven       = ca. [[747]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| functie     = [[Lijst van Frankische koningen|Koning der Franken]]&lt;br /&gt;
| periode     = [[768]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger  = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| opvolger    = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie2    = [[Keizers van het Heilige Roomse Rijk|Keizer van het Heilige Roomse Rijk]]&lt;br /&gt;
| periode2    = [[800]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger2 = &lt;br /&gt;
| opvolger2   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie3    = [[Lijst van heersers van Beieren|Hertog van Beieren]]&lt;br /&gt;
| periode3    = [[788]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3 = [[Tassilo III van Beieren]]&lt;br /&gt;
| opvolger3   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| geboren     = 747&lt;br /&gt;
| vader       = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| moeder      = [[Bertrada van Laon]]&lt;br /&gt;
| dynastie    = [[Karolingen]]&lt;br /&gt;
| handtekening = Charlemagne autograph.svg&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;&#039; ([[Duits]]: &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;; [[Frans]] en [[Engels]]: &#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;; [[Latijn]]: &#039;&#039;Carolus Magnus of Karolus Magnus&#039;&#039;) (waarschijnlijk [[2 april]] [[747]] of [[748]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;&amp;gt;Vgl. {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157], {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60]. Werner pleit voor 747 als zijn geboortejaar, Becher voor 748. In het oudere onderzoek werd 742 vaak als geboortejaar genomen, maar in het recentere onderzoek neigt men meer naar 747/48, vgl. {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008, p. [http://books.google.be/books?id=kxb8kR4hvbQC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;ots=wqZFz882dI&amp;amp;dq=McKitterick%3A%20Charlemagne&amp;amp;pg=PT90#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 72].&amp;lt;/ref&amp;gt; – [[Aken (stad)|Aken]], [[28 januari]] [[814]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Necrologium Augiae Divitis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 273; &#039;&#039;Das Martyrolog-Necrolog von St. Emmeran zu Regensburg&#039;&#039;, 28/1, p. 215; &#039;&#039;Necrologium monasterii Sanctorum Petri et Andreae Novalicii&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 292, &#039;&#039;Necrologium S. Andreae Taurinensis&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 319; &#039;&#039;Necrologium monasterii Superioris Ratisbonensis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 336, &#039;&#039;Liber memorialis Romaricensis&#039;&#039;, p. 4; &#039;&#039;Annales Necrologici Fuldenses&#039;&#039;, a. 814, p. 170; &#039;&#039;Notae necrologicae Bernoldi&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 657; &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039; 814 [p. 140] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 97); Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30]; Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 7, p. 186; Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039; 20, p. 344; &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039; 814 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312080818/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=356 356]); &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;, p. 18; Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;, p. 224; &#039;&#039;Annales Xantenses&#039;&#039;, a. 814, pp. 4-5; &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039; 46, p. 15; &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 419; &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 103; &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039; II 25, p. 111; &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;, p. 123; &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039; C, p. 510, D, p. 511, F, p. 509; &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039; III 27, pp. 176-178.&amp;lt;/ref&amp;gt;), afkomstig uit het geslacht der [[Karolingen]], was vanaf [[9 oktober]] [[768]] [[Lijst van koningen en keizers van het Frankische Rijk|koning]] der [[Frankische Rijk|Franken]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA46 46]).&amp;lt;/ref&amp;gt; en vanaf [[25 december]] [[800]] [[Lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers|keizer]] van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze kleinzoon van [[Karel Martel]] kreeg reeds tijdens zijn leven de bijnaam &amp;quot;de Grote&amp;quot; en geldt sinds de [[middeleeuwen]] als een van de belangrijkste heersers van het Westen. Het Frankische Rijk kende onder hem zijn grootste omvang. Met zijn kroning door [[paus Leo III]] op eerste kerstdag 800 in Rome, werd het keizerschap in West-Europa in ere hersteld. Op initiatief van keizer [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door de [[tegenpaus Paschalis III]] heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|[[Caesar Baronius|C. Baronius]]}}, &#039;&#039;Annales ecclesiastici denuo excusi et ad nostra usque tempora perducti ab Augustino Theiner&#039;&#039;, XIX, Baarle-Hertog, 1869, p. [http://books.google.be/books?id=vhrnAAAAMAAJ&amp;amp;pg=PA265 265].&amp;lt;/ref&amp;gt; Reeds in het epos &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039; (eind 8e eeuw) werd hij tot &amp;quot;&#039;&#039;Pater Europae&#039;&#039;&amp;quot; (&amp;quot;Vader van Europa&amp;quot;) uitgeroepen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Karolus Magnus et Leo Papa&#039;&#039;, vv. 504f: &#039;&#039;Rex, pater Europe, et summus Leo pastor in orbe - Congressi, inque vicem vario sermone fruuntur.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel de Grote wordt beschouwd als een persoonlijkheid die het collectief Europees [[historisch besef|historisch bewustzijn]] heeft vormgegeven.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 9.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zowel de Duitsers als de Fransen voeren het begin van hun nationale geschiedenis terug tot Karel de Grote. De stad [[Aken (stad)|Aken]] stelde in [[1949]] als erkenning voor zijn verdiensten de [[Internationale Karelsprijs Aken]] in, die jaarlijks wordt uitgereikt.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.karlspreis.de/der_karlspreis/entstehungsgeschichte.html Entstehungsgeschichte, Karlspreis.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Leven ==&lt;br /&gt;
De feiten over Karel de Grote zijn leven zijn voor sommige delen van zijn leven zeer schaars, terwijl we over andere delen juist zeer goed geïnformeerd zijn. Terwijl er voor het midden en het einde van zijn leven in vergelijking met andere middeleeuwse heersers een ongewoon rijk bronnenmateriaal voorhanden is,&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral Einhards biografie en de werken en brieven van [[Alcuinus]].&amp;lt;/ref&amp;gt; is er nauwelijks iets over zijn kindertijd en jeugd bekend.&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral omdat Einhard de kennis die hij hier mogelijk over had, niet meedeelt in zijn werk.&amp;lt;/ref&amp;gt; Zelfs zijn geboortedatum is onderwerp van speculatie. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zijn klaarblijkelijk aanzienlijke vorming kon hij pas op volwassen leeftijd hebben verworven. Mogelijkerwijs werd hij net als zijn broer [[Karloman I|Karloman]] in [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] opgevoed. Wie zijn leermeesters waren, is onbekend. Of daar op dat ogenblik reeds het volledige programma van de &#039;&#039;septem artes liberales&#039;&#039;, de [[zeven vrije kunsten]], werd onderwezen, is onduidelijk. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zette zich later in het kader van zijn onderwijshervorming in voor het herstel van deze zeven vrije kunsten, wat erop lijkt te wijzen dat deze tijdens zijn jeugd niet tot het vaste curriculum behoorden. Maar in elk geval was elementaire wereldoriëntatie ook reeds een onderdeel van de eerste van de zeven kunsten, de [[grammatica]], die niet alleen Latijns taalonderricht omvatte, maar ook alle kennis die noodzakelijk was voor een competente omgang met teksten. Ook als volwassene nam Karel nog levendig deel aan onderwijsvragen van velerlei aard. Vooral aan theologische en filosofische discussies zoals de [[Iconoclasme#De eerste iconoclastische periode: 730 tot 787|beeldenstrijd]], waarin hij in de kanttekeningen van de &#039;&#039;[[libri Carolini]]&#039;&#039; persoonlijk stelling nam. Hij mengde zich ook in de discussie over het [[adoptianisme]] en belastte hofgeleerden zoals [[Alcuinus]] met de opheldering van zulke vragen. &amp;lt;!--Niet zeker hoe dit te vertalen: Sogar eine Untersuchung des scheinbar so abseitigen Problems, ob es das Nichts gebe, soll er sich von diesem erbeten haben.--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De rijkelijk overgeleverde veeleisende, vaak ook uitgesproken onderhoudende dichtkunst uit de hofkringen zal Karel in ieder geval hebben kunnen waarderen, daar zijn kennis van het Latijn en literatuur meer dan behoorlijk was. Latijn was ongetwijfeld een van de hoftalen, en gezien de internationale samenstelling van de hofhouding zelfs de enige taal die allen of in elk geval de meesten beheersten. Daarnaast was er de constante aanwezigheid van het Latijn als liturgische taal. Ook aan het onderwijs van zijn eigen kinderen hechtte hij grote waarde. Behalve het literaire onderwijs, dat op dat ogenblik geen vanzelfsprekendheid was voor jonge edelen (het aantal geschoolde [[Leek (christendom)|leken]] nam pas vanaf de tweede helft van de [[8e eeuw]] weer toe), moeten ook de omgang met wapens en de [[jacht (activiteit)|jacht]], die Karel nog tot op hoge leeftijd bedreef, een hoog aanzien hebben genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Afkomst, geboorte en jeugd ===&lt;br /&gt;
Karel was de oudste zoon van de latere koning [[Pepijn de Korte]] en [[Bertrada van Laon]], bijgenaamd &amp;quot;Bertrada met de grote voet&amp;quot;.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#2 2], &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039; r. 29 (= {{Aut|L.C. Bethmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, IX, Hannover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20170925144846/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000841.html?pageNo=302&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0009%3A010%3A00%3A00 302]), &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039; I 34 (= {{Aut|M. Guérard}} (ed.), &#039;&#039;Cartulaire de l&#039;abbaye de Saint-Bertin&#039;&#039;, III, Parijs, 1840, p. [https://archive.org/stream/cartulairedelabb00sain#page/56/mode/2up 56]), &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039; r. 6 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [https://web.archive.org/web/20160312075453/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=3 3]), &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039; rr. 34, 37 (= {{Aut|P. Jaffé}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XVII, Hanover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20160313072833/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/display/bsb00000842_00381.html?sortIndex=010:050:0017:010:00:00&amp;amp;zoom=0.75 369]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Zijn geboortejaar is omstreden,&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;/&amp;gt; zijn geboorteplaats is niet bekend, temeer omdat meerdere plaatsen in aanmerking komen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, I, Leipzig, 1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, pp. [http://www.archive.org/stream/jahrbcherdesfr01abeluoft#page/n7/mode/2up 14-16].&amp;lt;/ref&amp;gt; Karels biograaf [[Einhard]] schreef in zijn &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;, dat er over de kindertijd en de jeugd van de keizer niets schriftelijk was overgeleverd en dat er bij de aanvatting van zijn werk – ongeveer vijftien jaar na Karels dood – niemand meer in leven was die erover kon vertellen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#4 4].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel werd in 754 samen met zijn broer Karloman door [[paus Stefanus II (III)]] gezalfd in de [[kathedraal van Saint-Denis]] bij Parijs.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 754 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=njU9wgpUKcwC&amp;amp;pg=PA40 40]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;De stamboom van Karel de Grote&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
{| border=&amp;quot;1&amp;quot; cellpadding=&amp;quot;4&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;4&amp;quot; style=&amp;quot;border: 2px solid gray; border-collapse: collapse;&amp;quot;&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Pepijn van Herstal]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 635 - † 714)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische [[hofmeier]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Alpaida (persoon)|Alpaida]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† voor 714)&amp;lt;br /&amp;gt;zogenaamd [[Friedelehe]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Liutwin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† ca. 717 in Reims)&amp;lt;br /&amp;gt;bisschop in [[Trier]], [[Reims]] en [[Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Martin van Laon|Martin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 660 - † 680)&amp;lt;br /&amp;gt;[[graaf van Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Bertrada de oudere]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 660 - † na 721)&amp;lt;br /&amp;gt;stichtster van de [[abdij van Prüm]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Karel Martel]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 689 - † 741)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische hofmeier&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Rotrude van Trier]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 690 - † 724)&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Charibert van Laon|Charibert]], &amp;lt;br /&amp;gt;(* 680 - † 747) &amp;lt;br /&amp;gt;graaf van Laon&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Gisele van Aquitanië]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Pepijn de Korte]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 714 - † 768)&amp;lt;br /&amp;gt;koning van de Franken&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Bertrada van Laon]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 725 - † 783)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;8&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot;|Karel de Grote&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 747 - † 814)&amp;lt;br /&amp;gt;Koning der Franken, Keizer van het Heilige Roomse Rijk&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Gedeeld koningschap (768-771) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Frankenrijk.jpg|thumb|500px|De expansie van het rijk der Franken onder Karel de Grote.]]&lt;br /&gt;
Na de dood van zijn vader in [[768]] werd diens koninkrijk verdeeld onder Karel en Karloman. Op [[9 oktober]] 768, het feest van [[Dionysius van Parijs]], werd Karel in [[Noyon]] gekroond en Karloman in het nabijgelegen [[Soissons (stad)|Soissons]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;/&amp;gt; Karel kreeg de gebieden langs de westelijke en noordelijke kusten: het westen van [[Aquitanië]], de grootste delen van [[Neustrië]] en [[Austrasië]], en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karloman kreeg [[Koninkrijk Bourgondië|Bourgondië]], [[Allemannië]], de resterende delen van Aquitanië, Neustrië en Austrasië, de [[Provence (Frankrijk)|Provence]], en het indirecte gezag over [[Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 [ed. {{Aut|Kurze}}, p. 29], &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van Aquitanië en Gascogne ====&lt;br /&gt;
In [[769]], kort na de dood van Pepijn de Korte, probeerde hertog [[Hunold van Aquitanië]] zich onafhankelijk te maken van de Karolingers.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 769 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel begon daarop een veldtocht tegen hem, zonder de beloofde steun van zijn broer Karloman.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hij dwong Hunold te vluchten naar hertog [[Lupus II van Gascogne]]. Deze was echter zo geïntimideerd door Karels dreigementen, dat hij naast de uitlevering van Hunold en diens vrouw, ook zijn eigen hertogdom onderwierp aan Karel (769).&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#5 5], &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA48 48]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 770 sloot hij door bemiddeling van abt [[Sturmius]] van [[Fulda (stad)|Fulda]] een verdrag met [[Tassilo III van Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;[[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In datzelfde jaar trad hij in het huwelijk met de [[Longobarden|Longobardische]] prinses [[Desiderata van Lombardije|Desiderata]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18]; &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 770 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Dit zeer tegen de zin van [[Paus Stefanus III (IV)|paus Stefanus III]], die de samenwerking met de Franken in gevaar zag komen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Codex Carolinus&#039;&#039; nr. 45 ({{Aut|W. Gundlach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, III, Berlijn, 1892, p. [https://web.archive.org/web/20170113143311/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000534.html?pageNo=561&amp;amp;sortIndex=040%3A010%3A0003%3A010%3A00%3A00 561]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karlomans rijk werd hierdoor namelijk omsingeld door dat van Karel (in het westen) en zijn nieuwe bondgenoten (in het oosten).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Alleenheerschappij en uitbreiding van het rijk (771-800) ===&lt;br /&gt;
Op [[4 december]] [[771]] overleed Karloman echter te [[Samoussy]], nabij [[Laon]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]), &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113135913/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=74 74], Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]), &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel trok daarop naar [[Corbeny]], waar de groten van Karlomans rijk hem hulde kwamen brengen en hem accepteerden als hun vorst ten nadele van Karlomans zoontjes.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, pp. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]-[https://web.archive.org/web/20160312080844/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=58 58]). Vgl. Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De Saksenoorlogen ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Saksenoorlogen}}&lt;br /&gt;
In de zomer van [[772]] begonnen de (met onderbrekingen) tot [[804]] durende Saksenoorlogen. De strijd werd aanvankelijk alleen ter pacificatie van de grensregio gevoerd, totdat het doel veranderde in de met aanzienlijke wreedheid doorgedreven onderwerping, [[kerstening]] en integratie van het Saksische volk in het Frankische Rijk. In [[777]] werd Saksen in bisdommen ingedeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;Eigil van Fulda, &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In [[782]] werd de Frankische indeling in graafschappen ingevoerd. In dat jaar werden op een dag 4.500 Saksische edellieden gedwongen zich tot het christendom te bekeren, het alternatief was onthoofding; de gebeurtenis staat bekend als het [[Bloedbad van Verden]].&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Wilhelm von Bippen|W. von Bippen}}, Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen, in &#039;&#039;Deutsche Zeitschrift für Geschichtswissenschaft&#039;&#039; 1 (1889), pp. [[s:de:Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen|75–95.]]&amp;lt;/ref&amp;gt; Het Saksische verzet onder leiding van [[Widukind]] duurde, ondanks de hardere Frankische tegenmaatregelen en militaire overwinningen van Karel op de Saksen, nog lange tijd voort. De Saksische adel werkte uiteindelijk in meerderheid mee (zelfs Widukind onderwierp zich in [[785]]), maar toch brak er in [[792]] opnieuw een opstand uit. Karel reageerde zowel met [[deportatie]] als met een verbetering van de juridische status van de Saksen in het koninkrijk. In [[802]] werd het Saksische volksrecht opgetekend en door Karel erkend. Saksen werd kort daarop als definitief gepacificeerd en als deel van het christelijke Frankische Rijk gezien.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van de Langobarden ====&lt;br /&gt;
In maart 773 kwam een pauselijke ambassadeur bij het hof van Karel om hulp vragen tegen de [[Langobarden]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 773 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA49 49]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel ging in op dit verzoek, en in [[774]] veroverden de Franken [[Pavia (stad)|Pavia]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel zette de laatste Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]] af.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, VI, Hannover, 1895, p. [https://web.archive.org/web/20170116160630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=38 38]), &#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel was in 769 getrouwd met Desiderius&#039; dochter (die Desiderata, Ermengarda of Gerperga heette),&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt; die hij in 771 verstootte. Hij liet zich in 774 zelf tot koning van de Langobarden kronen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 80-81 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20160312074137/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=114&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 114][https://web.archive.org/web/20160313073644/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=115&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 -][https://web.archive.org/web/20170116161203/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=116&amp;amp;sortIndex=030%3A020%3A0001%3A010%3A00%3A00 116]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In het zuiden bleef het [[Hertogdom Benevento]] tot de verovering door de Noormannen in de [[11e eeuw]] zelfstandig, hoewel het ook tot de [[satellietstaat|satellietstaten]] van het [[Frankische Rijk]] moet worden gerekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Krijgstochten tegen de Moren ====&lt;br /&gt;
Een expeditie naar Spanje in [[778]] was niet zo succesvol als die tegen de Langobarden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 777-778 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA55 55]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Aanleiding voor deze expeditie was een verzoek om bijstand van Suleiman ibn Yaqzan al-Arabí al-Kelbi, de door zichzelf uitgeroepen gouverneur van Zaragoza, die om ondersteuning tegen emir [[Abd al-Rahman I]] van [[Emiraat Córdoba|Córdoba]] verzocht. Tijdens de terugtocht werd een deel van het Frankische leger door &#039;&#039;heidenen&#039;&#039; (aldus contemporaine bronnen) in de [[slag bij Roncevaux]] weggevaagd.&amp;lt;ref&amp;gt;De aanvallers worden in het beroemde &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; Saracenen genoemd, in feite ging het om [[Basken]]: &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 778 (herziene versie) (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierbij viel ook de graaf van de [[Bretonse mark]], [[Roland (ridder)|Hruotland]], de bevelhebber van de vernietigde Frankische achterhoede.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze gebeurtenis werd later in het &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; heropgepikt. Aquitanië werd als een onderkoninkrijk voor Karels minderjarige zoon [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk]] ingericht.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Divisio regnorum&#039;&#039; c. 3 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Capitularia regum Francorum&#039;&#039;, I, Hannover, 1883, nr. 45, p. [https://web.archive.org/web/20171022033218/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000820_00139.html 127].&amp;lt;/ref&amp;gt; Samen met zijn tot onderkoning van Italië uitgeroepen broer Pepijn werd hij in 781 door de paus gezalfd en gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]).&amp;lt;/ref&amp;gt; De verhoudingen in de Pyreneeënregio konden zo voor het eerst worden gestabiliseerd. Het machtsgebied van de Franken werd - al was het maar tijdelijk - uitgebreid tot Girona, Cerdagne, Urgell en Barcelona. Slechts als gevolg van de latere conflicten met de Saracenen - zoals de Moren in de late middeleeuwen werden genoemd - werd in [[806]] de [[Spaanse Mark]] aan de overkant van de Pyreneeën opgericht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een gevolg van de militaire aanwezigheid van de Franken in dit gebied zou het ontstaan van het vorstendom [[Andorra (hoofdbetekenis)|Andorra]] zijn geweest, dat beweert sinds de tijd van Karel de Grote &#039;&#039;[[de jure]]&#039;&#039; onafhankelijk te zijn geweest.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999, pp. [http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA188 188]-[http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA189 189].&amp;lt;/ref&amp;gt; In &#039;&#039;[[El Gran Carlemany]]&#039;&#039;, het Andorraanse volkslied, wordt Karel de Grote uitbundig bezongen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In [[797]], volgens andere bronnen [[801]],&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072811/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=190 190]), &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#16 16]..&amp;lt;/ref&amp;gt; knoopte Karel diplomatieke betrekkingen aan met [[Haroen ar-Rashid]], de kalief van [[Bagdad]]. Ze kwamen overeen, steeds andere geloven bij hun onderdanen te dulden, en overwogen eventuele bondgenootschappen tegen de kaliefen van Córdoba enerzijds, respectievelijk het Oost-Romeinse Rijk anderzijds, die echter niet gerealiseerd werden. De kalief schonk Karel onder meer een [[Aziatische olifant]], genaamd [[Abul-Abbas]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801-802 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Bretonse Mark ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Bretonse Mark}}&lt;br /&gt;
Bretagne wist gedurende de hele regering van Karel zijn onafhankelijkheid te bewaren. In 786 trokken de Frankische troepen nog plunderend door Bretagne, maar ze konden het land niet onderwerpen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 786 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA63 63]-64).&amp;lt;/ref&amp;gt; In 790 benoemde Karel zijn negenjarige zoon [[Karel de Jongere]] tot markgraaf van de Bretonse Mark en koning van Neustrië.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 790 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313074633/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=176 176]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook hier waren het bestuur en de militaire leiding in handen van ervaren hovelingen. Een veldtocht in 811 bleef ook zonder resultaten.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA93 93]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Het einde van de onafhankelijkheid van Beieren ====&lt;br /&gt;
In het jaar 788 na Christus werd ook [[Geschiedenis van Beieren|Baiern]] (oude schrijfwijze van Beieren) definitief in het Rijk ingelijfd, in het oosten werd de [[Avaarse Mark]] (vanaf 856 &#039;&#039;Marchia Orientalis&#039;&#039; genoemd) als [[Mark (gebied)|grensmark]] tegen de Awaren opgericht en onder Frankisch gezag gesteld. De laatste Beierse stamhertog [[Tassilo III]], die zijn leen in [[757]] van Pepijn had verkregen,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 757 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 42).&amp;lt;/ref&amp;gt; zocht tevergeefs, de onafhankelijkheid door een bondgenootschap met de eigenlijk al reeds onderworpen Langobarden te redden. Aan de opstand tegen de Franken, waarvan men dacht dat ze door de twisten met de Saksen hun handen vol hadden, nam ook hertog [[Arechis II van Benevento]] deel. De insubordinaties van de Italische bondgenoten van Tassilo waren onder andere door de belegering van [[Capua]] en [[Salerno (stad)|Salerno]] in 786/787 beëindigd geworden. Het Beierse gebied, dat vanaf 798 vanuit [[Salzburg (stad)|Salzburg]] tot een eigen [[kerkprovincie]] werd uitgebouwd, bleef na de inlijving in het Rijk evenwel als politieke [[entiteit (politiek)|entiteit]] behouden. Onder de “prefecten” genoemde ambtsdragers van de koning (in de 9e eeuw als onderkoninkrijk) behield het beslist een bijzondere positie binnen het Frankische Rijksverband. De integratie van Beieren in het Frankenrijk was samen met de onderwerping van de Saksen een belangrijke voorwaarde voor de latere vorming van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Keizerschap (800-814) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom BW 2016-07-09 13-53-18.jpg|thumb|Koningstroon van Karel de Grote in de [[Dom van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 795 werd [[Paus Leo III]] tot paus gekozen. Hij verzekerde zich onmiddellijk van de ondersteuning van de Frankenkoning en stuurde Karel de Grote, de schutsheer van de kerk (&#039;&#039;patricius romanorum&#039;&#039;), de sleutel tot het graf van Petrus, evenals de banier van Rome toe.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 796 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA74 74]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Het pausdom was sedert enige tijd onder de invloed geraakt van de in diverse fracties versplinterde Romeinse stadsadel, die bij de pauskeuze doorslaggevend was. In 799 werd de confrontatie met de adel ten top gedreven: het hoofd van de kerk was doelwit van een aanslag en poging tot afzetting.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;[[Liber Pontificalis]]&#039;&#039; XCVI 13-14, Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 779 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, pp. [https://web.archive.org/web/20160312075630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=185 185]-[https://web.archive.org/web/20171022033151/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=186 186]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Leo III, die onder andere een onwaardige levenswandel (waaronder echtbreuk en meineed) werd verweten, vluchtte naar Karel in [[Paderborn (stad)|Paderborn]] (vgl. &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039;). Het is onduidelijk of er daar en onder welke omstandigheden zaken werden afgesproken: mogelijkerwijs werd hier voor het eerst, maar mogelijk ook reeds jaren tevoren de keizers[[kroning]] overeengekomen. Het is echter ook mogelijk dat er hierover helemaal geen afspraken zijn gemaakt. Het historisch onderzoek stort zich vooral op de bij Einhard vermelde opmerking van Karel toen hij de kerk verliet: &amp;quot;Indien ik met het plan van de paus vooraf bekend was geweest, zou ik, in weerwil van de heiligheid van het feest, niet in de kerk verschenen zijn.&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#28 28].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een andere bron, de &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;, spreekt daarentegen van een synode van de Frankische en Romeinse bisschoppen, waarbij men de Frankenheerser de keizerlijke waardigheid heeft aangeboden.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laureshamenses&#039;&#039; 800-801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20141206002835/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=38 38].&amp;lt;/ref&amp;gt; Mogelijkerwijs verwijst de opmerking bij Einhard niet op de keizerskroning zelf, maar op de omstandigheden en hun [[protocol]]laire afloop.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp. 335-369, hier pp. 360-369.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--[[Bestand:Karls-I.-Kaiserkroenung-Grandes-Chroniques-de-France 1-314x314.jpg|thumb|[[Grandes Chroniques de France]], exemplaar van koning [[Karel V van Frankrijk]] (Paris, BN, français 2813, fol. 85v, Paris saec. XIVex): de Keizerkroning van Karel de Grote.]]--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel trok in elk geval in de zomer van 800 naar Rome. Leo III ontving hem eind november ver voor de poorten van de Eeuwige Stad en legde op 23 december een reinigingseed af, die hem van de beschuldigingen van de samenzweerders uit de adellijke facties zou ontlasten. In hoeverre hij dit vrijwillig heeft gedaan, is niet bekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op de eerste kerstdag van 800 werd Karel door Paus Leo III in de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]] tot [[keizer]] gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp. 251–270.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze titel was sinds de afzetting van [[Romulus Augustulus]] in 476 in West-Europa niet meer gevoerd, hoewel de opeenvolgende [[Lijst van Byzantijnse keizers|Oost-Romeinse/Byzantijnse keizers]] aanvankelijk ook in het westen erkend werden. Karels volledige titel luidde vanaf 800: &#039;&#039;Karolus serenissimus Augustus a Deo coronatus magnus pacificus imperator Romanum gubernans imperium, qui et per misericordiam dei rex Francorum atque Langobardorum&#039;&#039; (vrij vertaald: „Karel, doorluchtige Augustus, door God gekroond, grote vrede stichtende keizer, het Romeinse Rijk regerend, bij Gods genade ook koning van de Franken en Langobarden“).&amp;lt;ref&amp;gt;Oorspronkelijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 189 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222113645/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=253 253]-[https://web.archive.org/web/20151222084121/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=254 254]); nieuwe keizerlijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 197 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222135759/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=265 265]-[https://web.archive.org/web/20151222113659/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=266 266]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Een (belangrijke) reden voor de kroning was de afzetting van de (vorige) Byzantijnse keizer door [[Irene van Byzantium]] (het Byzantijnse Rijk was de staatsrechtelijke opvolger van het Romeinse Rijk). Daar volgens het Romeinse recht een vrouw geen keizer(in) kon zijn, beschouwden enkele bronnen volgens Paus Leo III de Romeinse keizerstroon als vacant (hoewel eerder machtspolitieke redenen een rol speelden).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Als &#039;&#039;patronus et advocatus&#039;&#039; van de kerk had Karel nu de Byzantijnse keizer vervangen - zoals tevoren reeds de Langobard Desiderius. De [[patriarch]] van [[Jeruzalem]] stuurde de sleutel van het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] naar Karel als symbolische erkenning van Karels beschermheerschap over de christenheid. De kroning tot keizer betekende bijgevolg een provocatie voor het [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizerschap (&#039;&#039;[[Basileus]]&#039;&#039;), waartegenover Karel zich nu als gelijkwaardig opstelde - zo niet zelfs meer dan gelijkwaardig.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zag zichzelf als &#039;&#039;Augustus Imperator Renovati Imperii Romani&#039;&#039; (Augustus Keizer van het Hernieuwde Romeinse Rijk) en aldus als directe opvolger van de Romeinse keizer. Zijn [[Frankische Rijk]] was daarmee volgens de opvatting van menig geleerde de opvolger van het Romeinse keizerrijk (weliswaar slechts ideëel, niet staatsrechtelijk, daar het Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk in het oosten verder was blijven bestaan, zie: [[Tweekeizersprobleem]]). De eenheid van kerk en rijk was nu officiële staats[[doctrine]]. Als beschermheer van de paus en het christelijk geloof lette Karel de Grote er erg op, dat in zijn rijk iedereen het &#039;&#039;Pater Noster&#039;&#039; ([[Onzevader]]) kende. Tijdelijk stond op het belasteren van priesters of van het [[christendom]] en zijn symbolen zelfs de doodstraf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De uitbreiding van het Frankische Rijk in het oosten ====&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karolingische-reiterei-st-gallen-stiftsbibliothek 1-330x400.jpg|thumb|Karolingische ruiterij uit het Psalterium Aureum (St. Gallen, Stiftsbibliothek, Cod. 22, saec. IXex, p. 140 als illustratie bij Ps 60 (veldtocht van Joab).]]&lt;br /&gt;
Met de [[Frankische landname]] in Saksen doken ook in het noordoosten de Slaven als nieuwe buur op in het politieke bewustzijn van de Franken. In plaats van naar een territoriale uitbreiding van het rijk streefde Karel aanvankelijk naar de oprichting van een rijksgrens aan de [[Elbe (rivier)|Elbe]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp. 60-71.&amp;lt;/ref&amp;gt; en de pacificatie van de aangrenzende gebieden. Als schadeloosstelling voor de gedeporteerde Saksen liet Karel de Grote in het noordoosten van het rijk ([[Noordalbingië]]) Wendische [[Abodriten]] en ook Franken zich vestigen. Vanaf 804 kwam het tot conflicten met de [[Geschiedenis van Denemarken|Denen]], wier koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) naar [[Friesland]], respectievelijk Saksen uithaalde en met de steun van de [[Wilzen]] de [[Abodriten]] bevocht. Volgens de aantekening in de &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; voor het jaar 808 zou Göttrik toentertijd het &#039;&#039;[[Danevirke]]&#039;&#039; tussen [[Treene]] en [[Schlei]] als verdediging tegen de Franken hebben opgetrokken.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 808 [p. [https://web.archive.org/web/20160311040641/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=126 126] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA88 88]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA89 89]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid was het echter reeds in 737 om onbekende redenen opgetrokken. In 810 plunderden de Denen Friesland en de Friese eilanden. De Abodriten in het oosten van [[Hertogdom Holstein|Holstein]] slaagden erin zich (met Frankische bijstand) van Deense onderhorigheid te vrijwaren. Ze sloten in 811 evenwel een vredesverdrag met de Denen. De betrekkingen tussen Franken en Abodriten bleven ambivalent, zoals de omstandigheden van de oprichting van de Saksenwallen (&#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039;) rond 810 aantonen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Om die reden sloten de Franken in 780&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 780 (= [http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._6_S._56 MGH]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}): &#039;&#039;ibique omnia disponens tam Saxoniam quam et Sclavos&#039;&#039; (en daar regelde hij [Karel] alles zowel in Saksen als onder de Slaven).&amp;lt;/ref&amp;gt; een [[Drasco|verbond]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986, p. 25 (&amp;lt;sup&amp;gt;[http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Auftreten+im+Jahre+780%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22darauf+verwendet%22#search_anchor b], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Dergleichen+zu+er%C3%B6rtern%22#search_anchor c], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22von+Herrschaftsstrukturen+im+Gebiet%22#search_anchor d], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Annalen+abgespielt+haben%22#search_anchor e])&amp;lt;/sup&amp;gt;; {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp. 87-98, hier pp. 87-88; veelomvattend hierover is ook: {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&amp;lt;/ref&amp;gt; met de Abodriten tegen de Saksen en [[Wilzen]], dat op een [[Leen (feodalisme)|leen]]rechtelijke afhankelijkheid van de Abodriten schijnt te wijzen. De door Karel aangestelde&amp;lt;ref&amp;gt;De intronisatie van Drasco wordt in de &#039;&#039;Annales Mettenses (priores)&#039;&#039; (804) vermeldt: &#039;&#039;regem costituit&#039;&#039;; voor de aanstelling van Witzan, zie {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, p. [http://books.google.be/books?id=y00tAYOT6jYC&amp;amp;pg=PA118 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; koningen [[Witzan]] en [[Drasco]] stelden herhaaldelijk een leger samen (&#039;&#039;Heeresfolge&#039;&#039;) voor militaire bijstand, rond 789 tegen de Wilzen&amp;lt;ref&amp;gt;Over het belang van de Wilzenveldtocht voor de politiek van de Franken in de Franken, zie {{Aut|C. Hanewinkel}}, &#039;&#039;Die politische Bedeutung der Elbslawen im Hinblick auf die Herrschaftsveränderungen im ostfränkischen Reich und in Sachsen von 887 bis 936. Politische Skizzen zu den östlichen Nachbarn im 9. und 10. Jahrhundert&#039;&#039;, diss. Westfälische Wilhelms-Universität, 2004, pp. [https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf 34-59.]&amp;lt;/ref&amp;gt; of in 798 in de [[Slag bij Bornhöved (798)|slag bij Bornhöved]] tegen de Saksen. Ondanks de succesvolle veldtocht tegen de Wilzen en de overwinning in [[Noordalbingië]] hield Karel aan de Elbe als rijksgrens vast. De onderworpen Wilzen leverden gijzelaars,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 789: &#039;&#039;Ibique obsides receptos, sacramenta conplurima.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; en Karel liet in 804, na de deportatie van de Saksen, zijn Abodritische bondgenoten zich in Noordalbingië vestigen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 804: &#039;&#039;pagos Transalbianos Abodritis dedit&#039;&#039;. Deze gouw over de Elbe omvatte Dithmarschen, Stormarn en Holstein.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze zouden de noordgrens tegen de Denen beschermen en tegelijk de Saksen hun terugtocht&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (804) vermeldt dat Karel van Göttrik de uitlevering van de gevluchte Noordalbingiërs verlangde &#039;&#039;perfugis reddendis&#039;&#039;. [[Widukind]] was reeds in 777 naar de Denen kunnen ontkomen.&amp;lt;/ref&amp;gt; naar de Denen afsnijden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De overwinning van de Deense koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) over de Abodriten in 808 dwong Karel tot een verandering van politiek.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011, pp. [http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA41 41]-[http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA44 44].&amp;lt;/ref&amp;gt; [[Noordalbingië]] werd tot aan de [[Eider (rivier)|Eider]]&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (811) spreekt slechts van een vredessluiting met de Denen aan de Eider. Van een grens wordt voor het eerst gesproken door [[Adam van Bremen]] in zijn &#039;&#039;Hamburger Kirchengeschichte&#039;&#039; uit de jaren 1070.&amp;lt;/ref&amp;gt; in het rijk geïntegreerd en weer aan de Saksen toevertrouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp. 81-104.&amp;lt;/ref&amp;gt; Hun gebied van vestiging grensde Karel in het oosten met de &#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039; tegen dat van de Abodriten af. Tegen die Denen richtte hij de vesting [[Esesfelth]] op. Vervolgens plunderde Göttrik in 810 [[Friesland]] en de Friese eilanden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales regni Francorum&#039;&#039; 810.&amp;lt;/ref&amp;gt; Nadat hij in 810 was vermoord, sloot zijn opvolger [[Hemming]] vrede met de keizer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De betrekkingen met de [[Slavische volkeren|Slavische]] stammen ten oosten van Saksen en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]] waren eveneens tweeslachtig: in 789 voerden de Franken een veldtocht tegen de [[Wilzen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na de langdurige onderwerping van de Saksen, werden ook de [[Sorben]], in 789 nog bondgenoten van Karel tijdens de veldtocht tegen de Wilzen, in 806 door de Franken verslagen, nadat hun hertog [[Miliduch]] was gedood.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 806 [p. [https://web.archive.org/web/20160312080749/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=121 121] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA85 85]), &#039;&#039;Chronicon Moissacense&#039;&#039; 806 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022033319/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=308 308]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Volgens contemporaine bronnen probeerden zij in de daarop volgende decennia echter meermaals hun onafhankelijkheid terug te winnen. Het lijkt erop dat ook hier een of zelfs meer grensmarken zijn geweest. De stand van het onderzoek hierover is echter onduidelijk (zie ook &#039;&#039;[[Limes Sorabicus]]&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van Bohemen|Bohemen]] viel na een campagne in 805 en 806 onder Frankische afhankelijkheid en werd tribuutplichtig. In een oorkonde uit 817, waarin de provincies en volken van het Frankenrijk worden opgesomd, worden de &#039;&#039;Beheimi&#039;&#039; als een van de afhankelijke volken genoemd. Ook zij werden langzamerhand met succes gekerstend: in 845 lieten veertien hertogen uit Bohemen zich in Regensburg dopen. De Beierse [[clerus]] was hierbij de voornaamste drijvende kracht achter de missionering. Vanaf het midden van de 9e eeuw – Karels kleinzoon [[Lodewijk de Duitser]] was sinds 843 koning (zie [[Verdrag van Verdun]]) – werd Bohemen steeds meer tot een twistappel tussen het [[Oost-Frankische Rijk]] en het [[Groot-Moravische Rijk]] van [[Svatopluk I]]. Vanaf 862 werd ook [[geschiedenis van Hongarije|Hongarije]] een probleem. De expansie van de Franken in dit gebied vestigde – naast de vestigingsgolf onder de [[Přemysliden]] – de blijvende Duitse politieke en culturele invloed in oostelijk [[Midden-Europa]] in de volgende eeuwen (zie [[Oostkolonisatie]]; [[Samo (persoon)]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tegen de uit het Donaugebied (buiten de rijksgrenzen) komende [[Avaren (Europa)|Avaren]] voerde Karel in 791 aanvankelijk persoonlijk een mislukte veldtocht. Daarna volgde na zorgvuldige voorbereiding (aanleg van de &#039;&#039;[[Fossa Carolina]]&#039;&#039; tussen [[Altmühl]] en [[Rezat]]) in 795/796 onder leiding van [[Erik van Friuli]] en koning [[Pepijn van Italië]] een tweede veldtocht met overtuigend succes. De zeer grote [[Avarenschat]] viel in de handen van de Franken en de staat van de Avaren werd met steun van de Bulgaarse heerser [[Kroem]] verslagen. De rest van de bevolking werd [[kerstening|gedwongen gekerstend]]. Aanvankelijk werd hun nog een eigen politieke organisatie binnen het Frankenrijk toegestaan. Ten laatste in de 10e eeuw verdwenen ze definitief uit de geschiedenis.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Het conflict met Byzantium====&lt;br /&gt;
[[Nikephoros I]], Byzantijnse keizer („Basileus“) sinds 802, ervoer de Keizerlijke waardigheid van Karel als aanmatiging en weigerde diens erkenning. Een in 803 in [[Constantinopel]] aangekomen Frankisch gezantschap moest onverrichter zake terugkeren. Het conflict verscherpte zich nog toen Karel de door Byzantium geclaimde regio&#039;s Dalmatië en Venetië als tot zijn machtsbereik toebehorend behandelde. Nikephoros zond daarop in 806 de Oost-Romeinse vloot en stelde een zeeblokkade in tegen Venetië. Karels zoon [[Pepijn van Italië|Pepijn]], koning van Italië, kon echter Venetië veroveren, wat blijkbaar Nikephoros meer bereid maakte tot onderhandelingen. Een eind 810 in Italië aangekomen Byzantijns gezantschap, dat eigenlijk de intussen gestorven koning Pepijn (8 juli 810) had willen bereiken, werd door Karel naar Aken ontboden en in 811 met een vriendelijk, in antwoord op de keizersvraag evenwel compromisloos schrijven teruggestuurd. Bij hun terugkeer was echter de Byzantijnse keizer Nikephoros I tijdens een veldtocht tegen de Bulgaren in de [[slag aan de Warbizapas]] gevallen (26 juli 811). Zijn schoonzoon [[Michaël I Rangabe|Michaël I Rhangabe]] trok kort daarop de macht naar zich toe. Anders dan zijn voorganger was hij in een duurzame overeenkomst met het westen geïnteresseerd. Daarom zond keizer Michaël I nu van zijn kant een Byzantijns gezantschap naar Aken, dat daar in 812 aankwam. In een publieke ceremonie huldigde deze Karel de Grote en noemde hem „keizer“. Daarmee was het keizerschap van Karel de Grote door het Byzantijnse Rijk diplomatiek erkend. Karel moest daarvoor in de [[Verdrag van Aken (712)|vrede van Aken]] evenwel weer aan Venetië en Dalmatië verzaken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Daarenboven zagen de Byzantijnse keizers zich als hogerstaand, en om dit duidelijk te maken voegden de opvolgers van Michael I aan hun titel &#039;&#039;keizer&#039;&#039; het genitief &#039;&#039;van de Romeinen&#039;&#039; toe (&#039;&#039;basileus tōn Rhōmaiōn&#039;&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;J. Canning, &#039;&#039;A history of medieval political thought: 300–1450&#039;&#039; (Londen-New York: Routledge, 1996), p. 70&amp;lt;/ref&amp;gt; Daarmee zou hun unieke rang als unieke opvolger van de Romeinse keizer gedocumenteerd worden. De Karel de Grote volgende Westelijke keizers noemden zich daarentegen aanvankelijk slechts &#039;&#039;imperator augustus&#039;&#039; (verheven keizer). De titulatuur &#039;&#039;verheven keizer van de Romeinen&#039;&#039; &#039;&#039;(Romanorum imperator augustus)&#039;&#039; komt in het westen, dat is in het [[Heilige Roomse Rijk]], pas voor het eerst voor ten tijde van [[Keizer Otto III|Otto III]] in 996.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Hervormingen en interne reorganisatie van het rijk====&lt;br /&gt;
Met gedeeltelijk ingrijpende hervormingen, die zijn zoon en opvolger [[Lodewijk de Vrome]] grotendeels verder bespoedigde, reorganiseerde Karel de Grote het Frankenrijk ook intern. Het eerste doel was, de voorwaarden voor een bestuurspraktijk op schriftelijke grondslag te creëren. Om deze reden nam de onderwijshervorming een aanvang. Abten en bisschoppen werden door verschillende documenten (bijv. &#039;&#039;[[Epistola de litteris colendis]]&#039;&#039; of &#039;&#039;[[Admonitio generalis]]&#039;&#039;) de opdracht gegeven, om onderwijs te verzorgen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp. [http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA62 62]-[http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA68 68].&amp;lt;/ref&amp;gt; Aan het hof werden geleerden uit heel Europa samengebracht, aan wie belangrijke hofambten, bisdommen en rijksabdijen werden toegewezen. Begaafde leerlingen konden hier hun opleiding vervolmaken. Het hof werd de draaischijf, waarlangs informatie, persoonlijke betrekkingen, en boeken werden overgedragen. De stamhertogdommen schafte Karel af, waarbij de juridische autonomie van de stammen evenwel werd bewaard. Hij beval bovendien de optekening van [[Germaans recht|stamrechten]]. In de &#039;&#039;[[Lex Frisionum]]&#039;&#039; bijvoorbeeld werden de Friezen in het noordwesten en noorden van het koninkrijk op basis van hun traditionele wetten en gewoonten belangrijke privileges toegestaan. Zij werden als &amp;quot;Vrijen&amp;quot; bestempeld en mochten onder andere hun [[potestaat]] zelf kiezen. Ook de indeling van [[Friesland]] in drie duidelijke afgebakende districten werd in de - hier als voorbeeld genomen - &#039;&#039;Lex Frisionum&#039;&#039; schriftelijk vastgelegd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het rijksbestuur, dat Karel de Grote trachtte te unificeren, droeg hij vooral over aan zijn hofclerus en een nieuw opgerichte [[adel|dienstadel]].&lt;br /&gt;
De [[hofkapel]] was het centrale bestuursorgaan van de wereldlijke en geestelijke structuur in het rijk. De uitvoering van het bestuur van het rijk lag in de handen van de [[Graaf (titel)|graven]]. Deze fungeerden in het kader van de zogenaamde [[Graafschap (gebied)|graafschap]]stichting als koninklijke ambtsdragers bij de uitoefening van de [[regalia]] (gravenban) en waren in bepaalde gebieden plaatsvervanger van de koning (Mark-, Burg- en Paltsgraven). Bijzonder belangrijk waren de [[markgraaf|markgraven]]: zij waren de regenten in de nieuw ingerichte [[Mark (gebied)|grensmark]]en en hadden in dit gebied verreikende voorrechten, als militair bevelhebber en als ambachtsheer. De markgraven moesten zorgen voor de dienstplichtigen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de overdracht van ambten en lenen aan leidende adellijke families (de „Groten“), verzekerde Karel zich van hun loyaliteit en stichtte daarmee een nieuwe rijksaristocratie. De graafschapsinrichting werd tot belangrijkste instrument ter bewaring van de eenheid van het rijk, hoewel het in de verschillende tradities in het westen respectievelijk het oosten van het rijk (Romeinse &#039;&#039;[[Civitas]]&#039;&#039; versus Germaanse [[Gouw (Germaans)|gouw]]) zijn grenzen vond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de &#039;&#039;[[capitularia]]&#039;&#039; werd bovendien een verregaand uniforme wetgeving geschapen, alsook het rechtswezen en de [[rechtspraak]] hervormd (onder andere invoering van volksgetuigen (&#039;&#039;Rügezeugen&#039;&#039;) en [[lekenrechter]]s). De regeerbaarheid van Karels rijk zou vooral door de zogenaamde [[zendgraaf|zendgraven]], de &#039;&#039;missi dominici&#039;&#039;, worden verzekerd. Deze werden meestal paarsgewijs uitgestuurd (een wereldlijke en een geestelijke afgevaardigde), om instructies en verordeningen van de keizer door te voeren. Ze konden in een toegewezen gebied indien nodig ook het onmiddellijk rijksgezag uitoefenen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De kerk speelde een vooraanstaande rol bij de reorganisatie en consolidatie van het binnenland. Zij werd door Karels uitbouw van de klerikale infrastructuur - er werden onder andere talrijke nieuwe bisdommen gesticht, waarbij Karel zich het recht voorbehield, de bisschoppen zelf te benoemen -, door omvangrijke schenkingen, de bekrachtiging van het [[tiende]]gebod&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|[[Pierre Ubachs|P.J.H. Ubachs]]}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002, [http://books.google.be/books?id=KCg_3mxdsZoC&amp;amp;pg=PA60 p. 60].&amp;lt;/ref&amp;gt; en door hervormingen waarschijnlijk tot belangrijkste eenheidsband van zijn rijk gemaakt. De invoering van de [[metropolitaanstatuten]], het regelmatig houden van [[synode]]s en de uitvoering van [[visitatie]]s, maar vooral de bevordering van het vormingsniveau van de clerus waren de beslissende maatregelen voor het uitroeien van kerkelijke misstanden. Door een onder leiding van [[Benedictus van Aniane]] doorgevoerde en onder Karels opvolger Lodewijk de Vrome voorgezette monistische hervorming, werden de &#039;&#039;[[Regula Benedicti]]&#039;&#039; (&#039;&#039;ora et labora&#039;&#039;) alsook de algemeen geldende, deze regel aanvullende &#039;&#039;[[consuetudines]]&#039;&#039; bindend voor kloosters. Nu eerst kwam het tot een duidelijke afbakening tussen monniken en seculiere clerus. Voor de [[kanunnikstift]]en en het [[domkapittel]] werd het &#039;&#039;vita communis&#039;&#039; (&amp;quot;gemeenschapsleven&amp;quot;) dwingend voorgeschreven (vgl. &#039;&#039;Capitula e canonibus excerpta&#039;&#039;, 813; &#039;&#039;Institutio canonicorum Aquisgranensis&#039;&#039;, 816), waardoor ook hier een strengere toezicht op de levenswandel mogelijk werd, wanneer ook de regels minder ascetisch waren dan in het klooster. De door Pepijn begonnen [[liturgie]]hervorming naar Romeins voorbeeld werd verder doorgevoerd. Het doel was het oorspronkelijk aan [[Paus Gregorius I|Paus Gregorius]] de Grote toegeschreven [[Sacramentarium]] in plaats van het in de 8e eeuw in omloop gekomen zogenaamde [[iunggelasianisch]]e Sacramentarium in te voeren. [[Paus Adrianus I]] zond op vraag van Karel een modelexemplaar naar Aken, het &#039;&#039;[[Sacramentarium Gregorianum-Hadrianum]]&#039;&#039;. Benedictus van Aniane of Alcuinus schreef ter aanvulling op het geheel op de Romeinse kerkdienst afgestemde &#039;&#039;Gregorianum-Hadrianum&#039;&#039; het &#039;&#039;[[Supplementum Anianense]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het eertijds volkomen uiteenlopend [[geld]]wezen werd eveneens hervormd. De [[Gouden standaard (economie)|gouden standaard]] werd opgegeven, de zilveren &#039;&#039;denarius&#039;&#039; als over het hele rijk geldende en voorkomende valuta ingevoerd. Eén &#039;&#039;[[solidus (munt)|solidus]]&#039;&#039; respectievelijk schilling was 12 &#039;&#039;denarii&#039;&#039;; één pond (&#039;&#039;libra&#039;&#039;), waarvan het gewicht tegenover de antieke maatstaf werd verhoogd, kwam overeen met 20 &#039;&#039;solidi&#039;&#039;.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp. [http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA34 34]-[http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA35 35].&amp;lt;/ref&amp;gt; In Karels muntverordening werd vastgelegd, dat uit een pond zilver 240 penningen (&#039;&#039;denarius&#039;&#039;) moesten worden geslagen. De Angelsaksische koning [[Offa van Mercië]] nam in die tijd deze regeling over, die in Engeland tot [[1971]] van kracht was.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. [http://books.google.be/books?id=Fzhk_DvzqSkC&amp;amp;pg=PA135 135].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dood en opvolging===&lt;br /&gt;
Naar oud Frankisch gebruik regelde Karel in 806 zijn opvolging door een rijksdelingsplan, de zogenaamde &#039;&#039;[[Divisio Regnorum]]&#039;&#039;. Nadat er al enkele van zijn zonen gestorven waren, verhief Karel in 813 zijn enige legitieme erfgenaam [[Lodewijk de Vrome]] tot [[medekeizer]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30].&amp;lt;/ref&amp;gt; In 814 volgde Lodewijk de Vrome zijn vader op.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sinds 810 leed Karel de Grote aan [[koorts]]aanvallen. In 811 maakte hij zijn persoonlijk testament op. Na een 47-jarige heerschappij stierf Karel de Grote op 28 januari 814 in [[Aken (stad)|Aken]] en werd in de [[Dom van Aken|paltskapel]], de zogenaamde Mariakerk, bijgezet (zie: [[#Graftombe|graftombe]]). De doodsoorzaak (geïnfecteerd met borstvliesontsteking?) is niet met absolute zekerheid vastgesteld. [[Einhard]] vermeldt dat Karel, nadat hij hevige koorts kreeg, een ontsteking in de zij zou hebben opgelopen, waarna hij stierf.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reeds vroeg zag Karel zich als dé rechtgelovige verdediger en bewaarder van de christenheid. Daarom werd hij in zijn grafschrift geroemd als &#039;&#039;imperator orthodoxus&#039;&#039;, die het &#039;&#039;regnum Francorum&#039;&#039; (het Frankenrijk) grootmoedig (&#039;&#039;nobiliter&#039;&#039;) heeft uitgebreid.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#31 31].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijken en nakomelingen==&lt;br /&gt;
===Echtgenotes===&lt;br /&gt;
* [[Himiltrude]] (omstreeks 768)&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039; 792 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312075836/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=35 35]). De precieze aard van hun verbintenis is omstreden: sommigen beschouwen haar als een volwaardige echtgenote van Karel de Grote ({{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 82-83.), anderen menen dat het om een [[concubinaat]] ging ({{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=Tcjy7bCmFL0C&amp;amp;pg=PA86 86]. Vgl. Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].), terwijl nog anderen hebben gesuggereerd dat het om een &#039;&#039;Fruhelehe&#039;&#039; (&amp;quot;Liefjeshuwelijk&amp;quot;) zou zijn geweest ({{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976, p. [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/karolinger_familie_karls/himiltrud_frankenkoenigin_769.html 65].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 769 huwde hij een dochter van de Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]], die hij in 770, ten laatste begin 771 verstootte. Zij wordt meestal onder de naam &#039;&#039;[[Desiderata van Lombardije|Desiderata]]&#039;&#039; vermeld (vermoedelijk heette ze in werkelijkheid Gerperga).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 771 huwde hij voor 30 april [[Hildegard]] (&#039;&#039;de gente Suaborum&#039;&#039;, 758 - 30 april 783), dochter van graaf [[Gerold van Vintzgouw]] en Imma, een dochter van de [[Alemannen|Alemaanse]] &#039;&#039;dux&#039;&#039; [[Hnabi]]&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 2 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20161221075934/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=590 590]-[https://web.archive.org/web/20160311040713/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=591 591].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Rond oktober 783 huwde hij met [[Fastrade]] (- 10 augustus 794, [[Frankfurt am Main]]), dochter van (de vermoedelijk [[Thüringen (deelstaat)|Thürings]]-[[Mainfranken|Mainfrankische]]) graaf Radulf&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 783 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA61 61]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022032935/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=164 164]), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072859/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=165 165]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 794 of de herfst van 796 huwde hij met [[Luitgarde]] (- 4 juni 800), een [[Alemannen|Alemaanse]] prinses&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], [[Angilbert]], &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gekende bijvrouwen van Karel de Grote waren:&lt;br /&gt;
* Madelgarde&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18.] Zij wordt mogelijk ook vermeld in een lijst van nonnen uit het klooster van Faremoutiers ({{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993, p. 200 (n. 58) &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;q=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=l0giVTTSqj&amp;amp;sig=k04rlB8LyNUn9ZxBsvYiKKgnGv4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;ved=0CDUQ6AEwAQ a],[http://books.google.be/books?ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;q=%22dans+la+premi%C3%A8re+moiti%C3%A9+du+IXe+si%C3%A8cle+dans+la+liste%22#search_anchor b])&amp;lt;/sup&amp;gt;.)&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Gerswinde]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Regina (800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Addelinde (806)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Afstammelingen===&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Himiltrude:&lt;br /&gt;
** [[Pepijn de Gebochelde]] (770 - 811)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Große in der Chronik des Ekkehard von Aura.jpg|thumb|Afbeelding van Karel de Grote in de Kroniek van Ekkehard van Aura (ca. 1112/1114, Cambridge Corpus Christi, Ms 373, fol. 24r).]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Hildegarde:&lt;br /&gt;
** [[Karel de Jongere]] (772/773 - 811), vanaf 788 koning in [[Neustrië]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]),&lt;br /&gt;
Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Karloman (773 - 8 juli 810), als [[Pepijn van Italië|Pepijn]] koning van [[Italië]]&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]), [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039; II (= {{Aut|P. von Winterfeld}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1899, p. [https://web.archive.org/web/20160313074619/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000834.html?pageNo=19 19]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Adalhaid/Adalais (juni 774 - juli/augustus 774, Zuid-[[Gallië]])&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Adeleidis filia Karoli regis quæ in Italia nata est&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIII) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Rotrudis]] (ca. 775 - 6 juni 810)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hludowic/[[Lodewijk de Vrome]] (778 - 840)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
*** [[Lotharius I]] (795-855)&lt;br /&gt;
*** [[Pepijn I van Aquitanië|Pepijn I]] (koning van Aquitanië; 838)&lt;br /&gt;
*** Rotrude (± 800-?)&lt;br /&gt;
*** Bertha (?)&lt;br /&gt;
*** Hildegarde (± 802/804 - 857)&lt;br /&gt;
*** [[Lodewijk de Duitser|Lodewijk II]] († 876)&lt;br /&gt;
*** [[Karel de Kale|Karel II]] (koning van het West-Frankische Rijk, keizer in 875; - 877)&lt;br /&gt;
*** [[Gisela (dochter van Lodewijk de Vrome)|Gisela]] (ca. 820 - 874)&lt;br /&gt;
** Lotharius (juni/augustus 778, [[Chasseneuil-du-Poitou|Chasseneuil]] bij [[Poitiers]] - 779), tweelingbroer van Louis&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Chlodarii pueri regis&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXXIX) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20170328195350/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=71 71].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Bertha van Frankrijk|Bertha]] (779/780 - na 14 januari 828),&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039; 16 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160313073842/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=291 291]).&amp;lt;/ref&amp;gt; in 814 van het Hof verwezen&amp;lt;br /&amp;gt;Bertha had een verhouding met Karels hofgeestelijke [[Angilbert]], waaruit de kinderen [[Nithard (historicus)|Nithard]] (790 - 844/45) en Hartnid (813) voortkwamen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039; 2 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=180 180]), &#039;&#039;Ex Chronico Centulensi sive Sancti Richarii&#039;&#039; ({{Aut|M. Bouquet}} (ed.), &#039;&#039;Recueil des historiens des Gaules et de la France&#039;&#039;, V, Parijs, 1869, p. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k50123x/f466.image.r=Recueil%20des%20historiens%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.langEN 371]), Nithard, &#039;&#039;Historiae&#039;&#039; IV 5 (p. 172).&amp;lt;/ref&amp;gt; Bertha&#039;s [[buitenechtelijke relatie|liaison]] was de inspiratie voor de sage van &#039;&#039;Eginhard und Emma&#039;&#039; ([[Wilhelm Busch]]).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900, p. 5.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Gisela (781-808)|Gisela]] (voor mei 781 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 781 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072916/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=160 160]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hildegard (na 8 juni 782 - tussen 1 en 8 juni 783)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Hildegardis filiæ cuius supra&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Fastrada:&lt;br /&gt;
** [[Theodrada]] (ca. 785 - 9 januari 844/853, klooster [[Schwarzach am Main]]), voor 814 abdis van [[Argenteuil (gemeente)|Argenteuil]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hiltrude (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* van een onbekende vrouw:&lt;br /&gt;
** Hruodhaid (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Madelgarde:&lt;br /&gt;
** Ruothild (- 24 maart 852), [[abdij van Faremoutiers|abdis van Faremoutiers]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Obituaires de Sens&#039;&#039; Tome I.1, &#039;&#039;Abbaye de Saint-Germain-des-Prés&#039;&#039;, p. 254.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met [[Gerswinde]]:&lt;br /&gt;
** Adalthrude&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Regina:&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Drogo van Metz|Drogo]] (17 juni 801 - 8 december 855), vanaf 818 geestelijke, in 820 [[Abdij van Luxeuil|Abt van Luxeuil]], vanaf 823 [[Lijst van bisschoppen van Metz|bisschop van Metz]], vanaf 834 aartsbisschop en aartskapelaan van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
** [[Hugo der Franken|Hugo]] (802/806 - 14 juni 844), vanaf 818 geestelijk, monnik in de [[abdij van Charroux]], vanaf 822/823 abt van [[Abdij van Saint-Quentin|Saint- Quentin]], vanaf 836 [[Abdij van Sint-Bertinus|Abt van Saint-Bertin]], vanaf 834 tot 840 aartskanselier van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Addelinde:&lt;br /&gt;
** Theoderich (807 - na 818), in 818 geestelijke geworden&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Culturele betekenis==&lt;br /&gt;
===Karolingische renaissance===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karldergrossesignatur.svg|thumb|330px|Het signum van Karel de Grote onder een op 31 augustus 790 in Kostheim uitgevaardigde oorkonde: eigenhandig geschreven is slechts de V-vormige &amp;quot;Vollziehungsstrich&amp;quot; binnen de ruitvormige O van het zogenaamde &amp;quot;Karel[[monogram]]&amp;quot;, waardoor de bovenste helft van de O tegelijkertijd als A (voor K&#039;&#039;&#039;A&#039;&#039;&#039;ROLVS) wordt gelezen. De lineaire tekst aan weerszijden van het kruisruitmonogram luidt &#039;&#039;Signum Karoli gloriosissimi regis&#039;&#039; (&amp;quot;Zegel van de meest glorierijke koning Karel&amp;quot;).]]&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Karolingische renaissance}}&lt;br /&gt;
Karels heerschappij staat op cultureel vlak bekend als de periode van de zogenaamde [[Karolingische renaissance]]. Kunst, literatuur en architectuur kenden een ongewone opleving.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel bracht de belangrijke geleerden van zijn tijd aan zijn hof bijeen, onder wie de Angelsaksische geleerde [[Alcuinus]] als hoofd van de [[Kathedraalschool|Domschool]] van Aken, de Langobarden [[Paulus Diaconus]] en [[Petrus van Pisa]], de Visigoten [[Theodulf van Orléans]] en [[Angilbert]] en [[Einhard]] (ook wel Eginhard genoemd). [[Hildebold van Keulen|Hildebold]], de eerste aartsbisschop van Keulen, was Karels kanselier en aartskapelaan van zijn hof. De door Karels hof ingevoerde [[Karolingische minuskel]] (&#039;&#039;Carolina&#039;&#039;), een uit kleine letters bestaand [[boekschrift]], was onder andere het voorbeeld voor het vandaag de dag nog veelgebruikte lettertype &#039;&#039;[[Antiqua]]&#039;&#039;. Er ontstond onder het waakzame oog van de keizer voor enkele decennia een intellectueel centrum met een zeer stimulerende sfeer en een uitstraling die reikte tot in alle uithoeken van het rijk. Haar vitaliteit en creativiteit had het te danken aan de persoonlijke interesse van de heerser evenals het engagement van de daardoor aangespoorde geleerden, literatoren en kunstenaars, maar vooral aan het feit dat een onderwijsconcept de gemeenschappelijke grondslag vormde, namelijk het geloof in de intrinsieke waarde van onderwijs buiten het nut ervan voor machtspolitieke, kerkelijke, theologische of economische doelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De &#039;&#039;[[Zeven vrije kunsten|septem artes liberales]]&#039;&#039;, waarvan het volledige herstel van het in de late oudheid ontwikkelde concept het doel was, vormden zeker geen doelgerichte, op onmiddellijke aanwendbaarheid van technische vaardigheden gerichte afgesloten leerprogramma&#039;s, maar verschaften een formele vorming met een taalkundig-literair zwaartepunt als uitgangspunt voor een levenslang leren, ook na het afsluiten van de eigenlijke vormingsfase, opdat het voor leidinggevende en verantwoordelijke functies geschikte persoonlijkheden met de nodige algemene vorming en dienovereenkomstig verruimde intellectuele horizon zou voortbrengen. „&#039;&#039;Mij is het duidelijk voldoende om de wijsheid om haarzelf na te streven.&#039;&#039;“, zo vatte de mogelijk meest uitgesproken „humanist“ onder de Karolingische geleerden, [[Lupus van Ferrières]], in zijn beroemde voorstellingsbrief aan Einhard&amp;lt;ref&amp;gt;Lupus, &#039;&#039;Epistolae&#039;&#039; 1, 5.&amp;lt;/ref&amp;gt; rond 830 weemoedig op de gouden tijd onder Karel de Grote terugblikken deze onder Lodewijk de Vrome reeds weer bedreigde vormingsidee van de Karolingische renaissance vol zorgen om de toekomst als het ware bezwerend samen. Dat dit niet louter lippendienst was, laat zich aan de werken aflezen, waarmee Lupus en andere zijnsgelijken zich bezighouden en die zij zelf schreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens Einhard&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#29 29].&amp;lt;/ref&amp;gt; was Karel de Grote ook in de instandhouding van zijn moedertaal (&#039;&#039;lingua propria&#039;&#039;) zeer geïnteresseerd, met andere woorden de West-Germaanse [[idioom|idiomen]] van de Franken (vgl. [[Ripuarisch]], [[Moezelfrankisch]], [[Frankisch]], [[Oudhoogduits]]). Zo gaf Karel aan zijn geleerden de opdracht om een [[grammatica]] voor zijn moedertaal op te stellen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Daarbij kan het ook slechts om een letterkundig werk zijn gegaan. Daarenboven liet Karel „barbaarse“ (d.i. in het Germaanse respectievelijk de volkstaal) „en zeer oude (helden)lieden, in dewelke de daden en oorlogen van oude koningen werden bezongen, opschrijven“.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; In welke taal en onder welke vorm dit werd neergeschreven (in het Latijn of het Oudhoogduits, als [[regest]]en of in liedvorm), is onduidelijk. Deze verzameling is om onbekende redenen niet bewaard gebleven. Karels zoon Lodewijk de Vrome werd in de nieuwe tijd menigmaal ten onrechte voor het verlies ervan verantwoordelijk geacht.&amp;lt;ref&amp;gt;Men baseerde zich daarvoor op [[Thegan]] (&#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 19): &#039;&#039;Poetica carmina gentilia quae in iuventute didicerat, respuit, nec legere, nec audire, nec docere voluit.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Bij Einhard wordt verder ook vermeld, dat Karel de Latijnse benamingen van de winden en de maanden zelfs in het Frankische vertaalde, zo noemde hij januari wintermaand (&#039;&#039;Wintarmanoth&#039;&#039;), mei weidemaand (&#039;&#039;Wunnimanoth&#039;&#039;), december heiligemaand (&#039;&#039;Heilagmanoth&#039;&#039;).&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Ook werd voor een verzameling van de belangrijkste wetteksten, zowel van het volks- en [[Germaans recht|stamrecht]] alsook van de &#039;&#039;[[Capitularia]]&#039;&#039;, gezorgd. Belangrijke kerkelijke tekst zoals de Latijnse Bijbel, de zogenaamde &#039;&#039;[[Vulgata]]&#039;&#039;, de [[regel van Benedictus]] en het [[Sacramentarium]] van [[Paus Gregorius de Grote]] werden van taalkundige verloedering gereinigd en in modelexemplaren voor verveelvoudiging beschikbaar gesteld. Door de hofbibliotheek werden zeldzame teksten aan de kathedraal- en kloosterbibliotheken ter afschrift ter beschikking gesteld. Boekenbestanden werden in [[boekenlijst]]en opgenomen en [[desideratum|desiderata]]lijsten opgesteld. Al deze activiteiten beoogden allereerst ooit de systematische sortering, registratie en inventarislijst van de gehele overgeleverde cultuurtraditie, om op dit fundament te kunnen verder bouwen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kerken en kloosters, paltsen en paleizen===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom Oktogon.jpg|thumb|De Paltskapel in Aken.]]&lt;br /&gt;
Einhard (Karels biograaf en leider van de Domschool als opvolger van [[Alcuinus]], die in [[796]] het hof verliet en abt van [[Basiliek en Abdij van Sint-Maarten van Tours|Saint-Martin de Tours]] werd – mogelijkerwijs hield zijn overstap verband met zijn openlijke kritiek op de koning zijn houding tegenover de Saksen&amp;lt;ref&amp;gt;Alcuinus, &#039;&#039;Epistulae&#039;&#039; 110, 174 (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1895, pp. [https://web.archive.org/web/20140225112544/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=157 157][https://web.archive.org/web/20140225112317/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=158 -][https://web.archive.org/web/20140225104502/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=159 159], [https://web.archive.org/web/20140225113038/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=287 287][https://web.archive.org/web/20140225113316/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=288 -][https://web.archive.org/web/20140225102636/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=289 289].).&amp;lt;/ref&amp;gt;), spreekt ook over zijn omvangrijke bouwactiviteit. In de eerste plaats wordt daarmee de „wonderbare“ [[Paltskapel (Aken)|Paltskapel]] in de [[Akener koningspalts]] bedoeld, die in de laatste 20 jaar van zijn leven zijn lievelingspalts werd, bij wijze van spreken een soort van „hoofdstad“ ten Noorden van de Alpen. Voor deze zou hij zelfs zuilen en grootse Marmerstukken uit [[Rome (stad)|Rome]] en [[Ravenna (stad)|Ravenna]] hebben laten overbrengen.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#26 26].&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook een ruiterstandbeeld van [[Theoderik de Grote]] liet hij uit Ravenna naar Aken overbrengen, waar [[Walahfrid Strabo]] in zijn gedicht &#039;&#039;De imagine Tetrici&#039;&#039; postuum kritiek op uitte. Daarnaast vermeldt Einhard ook een houten brug over de Rijn bij [[Mainz]], die echter al snel weer was afgebrand, zoals ook de bouwaanvang van een tweede [[paleis]] bij [[Keizerpalts Ingelheim|Ingelheim]] en [[Nijmegen]].&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#17 17].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kloosters werden onder andere in [[Abdij van Sankt Gallen|Sankt Gallen]] (het huidige Zwitserland) en op het [[Reichenau (eiland)|eiland Reichenau]] (Bodenmeer) (zie ook: [[Abdij van Reichenau]]), in het ingelijfde Beieren in [[Abdij Sankt Emmeram|St. Emmeram]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]], in [[Freising (stad)|Freising]] en aan de [[Tegernsee (meer)|Tegernsee]] (belangrijkste Benedictijnenabdij van Opper-Beieren, in 817 tot de meest welgestelde kloosters in het rijk van keizer Lodewijk de Vrome gerekend), in het huidige Oostenrijkse [[Mondsee (klooster)|Mondsee]] (daar was ook [[Salzburg (stad)|Salzburg]] sinds de [[Avaarse Mark|Avarenoorlogen]] van 791 tot 799 een centrum van de [[Missie (katholieke Kerk)|Missie]]) alsook in [[Abdij van Fulda|Fulda]] en in [[Trier]] opnieuw gesticht, tot abdijen verheven of ondergingen een aanzienlijke stijging in hun aanzien. Zij werden de drijvende kracht van de onderwijshervorming, die door Karel was begonnen, en werden derhalve veelvuldig uitgebouwd en uitgebreid. Voor de [[Abdij van Sankt Gallen]] bijvoorbeeld was de periode van de 9e tot de 10e eeuw een &#039;&#039;Gouden Tijdperk&#039;&#039;. Het daar omstreeks 790 ontstane Latijns-Duitse woordenboek &#039;&#039;[[Abrogans]]&#039;&#039; wordt beschouwd als het alleroudste Duitse boek. Ten slotte waren het ook [[monnik]]en, die begin 9e eeuw de [[rozen|edelroos]] naar Midden-Europa invoerden en de [[tuinbouw]] in het algemeen aanzienlijk professionaliseerden.&amp;lt;ref&amp;gt;Een belangrijk werk uit die tijd over tuinbouw was Walahfrid Strabo&#039;s &#039;&#039;Hortulus&#039;&#039;.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===&#039;&#039;Capitulare de villis&#039;&#039;===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Capitulare de villis vel curtis imperii LXX.jpg|thumb|left|Hoofdstuk LXX van de &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039;.]]&lt;br /&gt;
Een gekende bron voor de economische geschiedenis (in het bijzonder die van de land- en tuinbouw), is de landgoederenverordening &#039;&#039;[[Capitulare de villis vel curtis imperii]]&#039;&#039;, die door Karel de Grote als een gedetailleerd voorschrift over het beheer van de [[kroondomein]]en werd afgekondigd. In hoofdstuk 70 van de &#039;&#039;Capitulare&#039;&#039; worden 73 voedingsgewassen (inclusief geneeskruiden) en 16 verschillende fruitbomen beschreven, die in alle keizerlijke landgoederen door de beheerders waren aan te planten.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost08/CarolusMagnus/kar_vill.html &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039; LXX.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In dit document werd ook aangedrongen op het bijhouden van een geschreven administratie en een regelmatige verantwoording van het beheer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Karel de Grote in de middeleeuwse literatuur==&lt;br /&gt;
Over het leven en werken van Karel de Grote ontstonden na zijn dood vele sagen, onder andere de [[Frankische roman|Karelromans]] en [[Chanson de geste|chansons de geste]] ([[Roelandslied]]). Als Latijnse tegenhanger van het Oud-Franse Roelandslied werd tussen 1130 en 1140 de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; geschreven.&amp;lt;ref&amp;gt;Beter bekend onder de naam [[pseudo-Turpijn]], daar de tekst de aartsbisschop Turpijn (Turpinus, ook wel: Tilpin) van Reims (ambtstermijn van 748 tot 794) als haar auteur noemt.&amp;lt;/ref&amp;gt; Naast het Roelandverhaal beval de pseudo-Turpijn de legende, dat Karel de Grote naar het graf van [[Jakobus de Meerdere|Sint-Jakobus]] in [[Santiago de Compostela]] was gegaan en het van de [[Saracenen]] had bevrijd. De historische Karel de Grote daarentegen is niet naar Compostela gekomen, en zijn strijd in Noord-Spanje in 778 verliep niet zeer roemrijk (Zie: [[#Krijgstochten tegen de Moren|Krijgstochten tegen de Moren]]). Omstreeks 1200 werd de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; door een onbekende auteur onder de titel &#039;&#039;Karolellus&#039;&#039; in hexameters overgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klein&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|H.-W. Klein}} (ed.), &#039;&#039;Die Chronik von Karl dem Großen und Roland. Der lateinische Pseudo-Turpin in den Handschriften aus Aachen und Andernach&#039;&#039;, München, 1986; {{Aut|P.G. Schmidt}}, &#039;&#039;Karolellus atque Pseudoturpini Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; (&#039;&#039;Lit. zu den Texten, ihrer Überlieferung und zu Kult und Nachleben Karls des Großen S. Xf.&#039;&#039;), Stuttgart - Leipzig, 1996.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Grosse.jpg|thumb|Standbeeld van Karel de Grote in de [[crypte]] van de [[Grossmünster]] van Zürich.]]&lt;br /&gt;
Daarnaast ontstond in de Hoge Middeleeuwen de legende, dat Karel de Grote naar het [[Heilig Land]] was getrokken, de Heidenen uit [[Jeruzalem]] had verdreven en hiervoor was beloond met waardevolle [[relikwie]]ën, waaronder de [[Doornenkroon (kroon van takken)|Doornenkroon]] van Christus. Nadat het motief van de Karel de Grote zijn reis naar het Oosten reeds in de &#039;&#039;[[Chronicon (Benedictus monachus)|Chronicon]]&#039;&#039; van Benedictus monachus (Benedictus van Sant&#039;Andrea del Soratte) aan het eind van de 10e eeuw opduikt, komen we de volledig uitgewerkte legende voor het eerst tegen in de in 1053/54 in het klooster van [[Kathedraal van Saint-Denis|Saint-Denis]] opgestelde &#039;&#039;Descriptio clavi et corone domini&#039;&#039; (&amp;quot;Beschrijving van de nagel [van het Kruis] en de [Doornen-]kroon van de Heer&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;Volledige titel: &#039;&#039;Descriptio qualiter Karolus Magnus clavum et coronam Domini a Constantinopoli Aquisgrani detulerit qualiterque Karolus Calvus hec ad Sanctum Dyonisium retulerit&#039;&#039;, &amp;quot;Beschrijving hoe Karel de Grote een spijker en de kroon van de Heer van Constantinopel naar Aken haalde en hoe Karel de Kale deze naar St. Denis bracht&amp;quot;. Uitgegeven door G. Rauschen, &#039;&#039;Die Legende Karls des Grossen im 11. und 12. Jahrhundert&#039;&#039; (Leipzig: Duncker &amp;amp; Humblot, 1890), pp. 103-125. [http://ub-goobi-pr2.ub.uni-greifswald.de/viewer/image/PPN662156455/129/ Raadpleegbaar] via Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern.&amp;lt;/ref&amp;gt; De historische Karel de Grote is echter nimmer naar Jeruzalem afgereisd, maar had in werkelijkheid voor zijn diplomatieke inspanningen voor het welzijn van de christenen in het Heilige Land enige relikwieën uit het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] gekregen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Grosse&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002, pp. 42–54.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De graven van de [[Zürich (stad)|Züricher]] stadspatronen [[Felix en Regula]] zouden door Karel de Grote zijn herontdekt. Deze had ooit eens een hert van Aken tot aan Zürich achtervolgd, toen zijn paard plotseling door de knieën ging, om de graven van de heiligen [[reverentie]] te bewijzen. Karel had daarop het gebeente laten opgraven en ter ere van de heiligen de kerk en de [[Proosdij (gebouw)|proosdij]] Grossmünster gesticht. De graven van de Heiligen waren tot de Reformatie in de zogenaamde &#039;&#039;Zwölfbotenkapelle&#039;&#039; toegankelijk voor de pelgrims. In diezelfde kapel werden ook relikwieën van Karel de Grote bewaard, die in [[1233]] naar Zürich waren overgebracht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Frankische romans===&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Frankische roman}}&lt;br /&gt;
De Frankische of Karelromans (ook wel Karelepiek genoemd) met Karel de Grote als centrale figuur zijn de oudste soort [[ridderroman]]s. Originele versies uit de tijd waarin deze teksten werden geschreven bestaan nauwelijks. Wat we nu kennen zijn ofwel fragmenten ofwel complete, maar omgewerkte versies die pas werden gedrukt in de [[15e eeuw|15e]] en [[16e eeuw]]. Wat deze Karelromans gemeenschappelijk hebben is dat ze zich elk baseren op een Franse &#039;&#039;[[chanson de geste]]&#039;&#039; (&amp;quot;heldenlied&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 14].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zo gaat het [[Middelnederlands]]e &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; uit het begin van de [[13e eeuw]] terug op het Franse &#039;&#039;[[Chanson de Roland]]&#039;&#039; dat dateert van ca. 1100.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#2 13].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierin wordt verteld hoe de achterhoede van Karels leger door moslims wordt aangevallen. Als christelijke helden worden hier Roelant en Olivier opgevoerd, en natuurlijk worden ook de Spaans-Arabische moslims (de Saracenen) als krijgshaftig voorgesteld. In werkelijkheid vond deze historische gebeurtenis plaats in de Pyreneeën bij Ronceveaux, en de aanvallers en overwinnaars waren geen moslims maar Basken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Reinout van Montalbaen]]&#039;&#039; baseert zich op het Franse &#039;&#039;[[Renaud de Monteban]]&#039;&#039; en verhaalt over de ruzie en de strijd tussen Karel de Grote en de familie van de Graaf van Aymont, wiens kinderen bekend zijn als de [[vier Heemskinderen]] (van &#039;Haymijns kinderen&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 15].&amp;lt;/ref&amp;gt; Dankzij hun wonderpaard [[Ros Beiaard|Beyaert]] en met de bescherming van ridder [[Malegijs]], maken zij het Karel flink lastig, maar uiteindelijk moeten ze zich onderwerpen aan het feodale gezag. Voor het ros Beyaert, het lievelingsdier van Reinout, de jongste van de vier heemskinderen, loopt het niet zo goed af, want Karel eist als teken van onderwerping dat het paard verdronken wordt in de Maas. Van deze epische tekst bezitten we echter nog slechts fragmenten. Het verhaal is ons wel overgeleverd uit een in de [[late middeleeuwen]] gedrukte prozatekst met de titel &#039;&#039;De historie van de vier Heemskinderen.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Karel ende Elegast]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] is mogelijk de bekendste roman van deze groep. Over de auteur weten we niets. Het thema is hier het belang van feodale trouw en vertrouwen in God.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#4 21].&amp;lt;/ref&amp;gt; We zouden daaruit kunnen afleiden dat het verhaal waarschijnlijk bedoeld was om in aristocratische kringen te worden voorgedragen. Het onderscheidt zich van andere Karelepiek doordat er veel minder in gevochten wordt en ook omdat het zo kort is: slechts 1414 versregels.&amp;lt;ref&amp;gt;Afhankelijk van de gebruikte telling, zie: {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: Studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005, p. [http://books.google.be/books?id=UYn9ynHSHmUC&amp;amp;pg=PA82 82].&amp;lt;/ref&amp;gt; Vandaar dat sommige letterkundigen het eerder als een soort novelle (een korte vertelling) beschouwen dan als een epos.&amp;lt;ref&amp;gt;Bv. {{Aut|E. Rombauts}} (introd. comm.), &#039;&#039;Karel en de Elegast&#039;&#039;, Groningen, 1979, p. 12 (&amp;quot;Ten hoogste kan men de &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039; een ridderlijke novelle noemen of een kort epos.&amp;quot;), {{Aut|M.A. Schenkeveld-van der Dussen - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Nederlandse literatuur, een geschiedenis&#039;&#039;, Amsterdam, 1998&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 12 (&amp;quot;Bekende vertegenwoordigers van dit genre zijn &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039;, meer een &#039;novelle&#039; dan een echt epische tekst, en het &#039;&#039;Roelantslied&#039;&#039;.&amp;quot;).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Girart de Vienne]]&#039;&#039; uit de [[12e eeuw]] werd geschreven door [[Bertrand de Bar-sur-Aube]] en gaat over de vete tussen Karel de Grote en de vier zonen van [[Garin de Monglane]]: Girart de Vienne, [[Hernaut de Biaulande]] (de oudste), [[Milon de Puglia]] ([[Apulië]]) en [[Renier de Geneva]] ([[Genève (stad)|Genève]]). Aan de jonge Girart was door Karel de weduwe van de Bourgondische hertog beloofd, maar toen Karel haar zag wilde hij haar zélf trouwen. De hertogin verkoos Girart, maar Girart wilde wachten. Toen koos de hertogin verontwaardigd er voor om met Karel te trouwen. Uit wraak zette zij, in haar bruiloftsnacht, toen Girart Karel de voet wilde kussen, omdat hij [[Vienne (stad)|Vienne]] had gekregen, haar voet voor die van Karel. Girart kuste dus, zonder dat hij dat wist, haar voet en dat hield ze niet geheim. Die schande moest gewroken worden. De jonge Aymeri, later [[Aymeri de Narbonne]], Girarts neef en zoon van Hernaut de Biaulande, nam wraak en doodde de koningin bijna met een mes. Ze dook op tijd weg. Aymeri keerde daarop terug naar Vienne, de stad van zijn oom Girart. Toen werd Vienne zeven jaar door Karel de Grote belegerd. Op een eiland in de [[Rhône (rivier)|Rhône]] streden Roland ([[Roeland]]), Karels neef en [[Olivier]], Girarts neef - hij was de zoon van Renier van Geneva - in een tweekamp om het conflict te beslechten. [[Aude (van Roeland)|Aude]], Oliviers zuster en Roelands geliefde, keek toe. Een engel beëindigde het gevecht en zei dat er vrede moest worden gesloten. Pas later, toen Karel op zwijnejacht was en hij door mannen van Vienne werd omsingeld, ging hij op het vredesverzoek in. Tijdens het feest in Vienne werd besloten dat Aude met Roeland zou trouwen. Daar is het nooit van gekomen, omdat de Saracenen Francia binnenvielen en de [[Slag bij Roncevaux]] in 778 een einde aan Roelands leven maakte.&amp;lt;ref&amp;gt;The Song of Girart of Vienne by Betrand de Bar-Sur-Aube, Michael A. Newth, Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, Tempe, Arizona, 1999&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Huon de Bordeaux]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] gaat over Huon, de zoon van de overleden graaf Seguin, die in 796 naar het hof van Karel de Grote in Parijs wordt gestuurd. Onderweg wordt hij overvallen door Charlot ([[Karel de Jongere]]), op advies van Amaury (familie van de verrader [[Ganelon]]). Huon doodt Charlot uit zelfverdediging. Als straf wordt Huon verbannen en moet hij de Admiraal Gaudys van Babylon vier van zijn tanden uittrekken en bovendien diens baard meenemen. Ook moet hij Claramond, zijn dochter, drie maal kussen. Huon krijgt hulp van [[Oberon (elfenkoning)|Oberon]] de Feeënkoning, Garin van St. Omers en Gerames. Huon slaagt in zijn missie. Teruggekomen wordt hij in de val gelokt door zijn jongere broer Gerard en diens schoonvader Guibert (Gybouars), graaf van Sicilië. Zij willen hem, beroofd van zijn schatten, door Karel laten veroordelen. Die besluit tot zijn dood, boos als hij nog altijd is om het verlies van Charlot. Maar dan verschijnt Oberon, die Gerard zijn valse daden laat opbiechten. Gerard en Gybouars worden opgehangen en Huon krijgt Bordeaux terug en wordt paladijn van de keizer. Na vier jaar mag Huon bij Oberon verschijnen om diens kroon over te nemen en zelf koning van Feeënland te worden.&amp;lt;ref&amp;gt;Huon of Bordeaux, John Bourchier, Robert Steele, Forgotten Books, FB&amp;amp;c Ltd, Dalton House, London, 2015&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Voortleven in de herinnering==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein Karl der Große.jpg|thumb|Karel de Grote aan de voorkant van het Karelschrijn]]&lt;br /&gt;
Onder de middeleeuwse heersers neemt Karel de Grote ook met betrekking tot de omvang en het belang van zijn voortleven in de herinnering een unieke positie in, in vergelijking met [[Keizer Otto I de Grote|Otto de Grote]], [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] of [[Keizer Frederik II|Frederik II]].&amp;lt;ref&amp;gt;Zie onder: [[#Voortleven in de herinnering en beeldvorming|Voortleven in de herinnering en beeldvorming]].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze begint strikt genomen reeds met de ter bewaring van de &#039;&#039;[[memoriaalwezen|memoria]]&#039;&#039; (herinnering) en de verzekering van de [[gebedsherdenking]] opgerichte graftombe in de Paltskapel te Aken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Graftombe===&lt;br /&gt;
Nadat Karel de Grote op 28 januari 814 was overleden, werd hij begraven in zijn eigen [[kapel (gebouw)|kapel]] te [[Aken (stad)|Aken]], die de kern van de huidige [[kathedraal]] vormt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het lichaam van Karel de Grote is al enige malen gezien, doordat het graf enkele malen werd geopend. Voor de eerste keer gebeurde dat in het jaar 1000, toen [[keizer Otto III]] samen met graaf Otho van Lomello het graf openden. Zij troffen hem zittend aan, alsof hij leefde, gekroond met de gouden kroon, de scepter houdend in gehandschoende handen, waarvan de nagels zo lang geworden waren dat zij de handschoenen doorboorden. Toen zij binnen traden roken zij een sterke geur. Vervolgens brachten zij hem hulde door te knielen. Zij trokken hem witte klederen aan, knipten zijn nagels en herstelden de punt van zijn neus. Dit laatste was echter het enige wat aan hem ontbrak. Ten slotte trokken zij een tand uit. Aldus het ooggetuige verslag van Lomello. [[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar von Merseburg]] zegt daarentegen dat zij hem een gouden kruis, dat om zijn hals hing ontnamen. Deze merkwaardige handeling van Otto zou te begrijpen zijn tegen de achtergrond van zijn behoefte om boete te doen wegens de terechtstelling van Crescentius II. De Kroniek zegt: &#039;Hij (Otto) heeft toen  wegens bewondering van de grote keizer Karel bevolen het gebeente van hem op te graven in strijd met de christelijke regels van de goddelijke religie, maar wegens deze daad heeft hij de straf van de eeuwige vergelder op zich doen aanlopen.&#039; &amp;lt;ref&amp;gt;Chronicon Venetum c. 34; Chronicon Novaliciense III, c. 32; Thietmar von Merseburg, Chronicon IV c. 47. Geciteerd in F. de Graaff, Anno Domini 1000 - Anno Domini 2000.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens gebeurde dat in 1166. Toen werd de [[talisman van Karel de Grote]] gevonden.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 18.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid lag het [[skelet]] in een hergebruikte Romeinse sarcofaag.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote werd nog op zijn sterfdag zelf in de Paltskapel van Aken bijgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; De precieze plaats is onbekend. Lange tijd gold het eenmalige [[Hof (architectuur)|atrium]] (d.i. het huidige westelijk deel van de Dom van Aken) als de meest waarschijnlijke plaats. Evenwel werd tijdens een drie jaar durende zoektocht (tot mei 2010) geen graf in de buurt van de huidige dom gevonden. De oudste vondsten in het huidige westelijk deel werden tot de 13e eeuw gedateerd en zijn dus duidelijk jonger dan een mogelijk graf van Karel de Grote. Volgens sommige archeologen bestaat echter de mogelijkheid dat het graf nog verder westwaarts, onder het huidige domhof, kan liggen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,695574,00.html {{Aut|E. Silberer}}, Aachener Dom: Grab von Karl dem Großen bleibt verschollen, in &#039;&#039;Spiegel-Online&#039;&#039; (19/05/2010).]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein front side left.jpg|thumb|[[Karelschrijn]] in de Dom van Aken.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens [[Einhard]] richtte men over het graf een vergulde [[Arcade (architectuur)|arcade]]boog met een standbeeld (van Karel de Grote) en een inscriptie op.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; Dit monument werd vermoedelijk kort voor de Noormanneninval van 882 verwijderd, waardoor Karels graf niet gevonden en geplunderd kon worden. Bij zijn oponthoud in Aken in mei 1000 liet [[Otto III van het Heilige Roomse Rijk|Keizer Otto III]] het graf van Karel de Grote zoeken en openen. Volgens enkele bronnen werd bij deze grafopening Karels lijk in zittende houding en in ongeschonden staat in een grafkamer aangetroffen.&amp;lt;ref&amp;gt;[[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar van Merseburg]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; IV 47 ({{Aut|R. Holtzmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, Nova series&#039;&#039;, IX, Berlijn, 1935, pp. [https://web.archive.org/web/20151006042245/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=184 184]-[https://web.archive.org/web/20151006042231/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=185 185]); Kroniek van Novalesa, [[Ademar van Chabannes]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039;, alle drie uit de eerste helft van de 11e eeuw. De ongeschonden staat van het lichaam en de zittende houding worden alleen door de laatste twee bronnen vermeld. De vroegste, Thietmar, spreekt van &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dos2 ossa]&#039;&#039;, beenderen, en gebruikt het woord &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dsolium solium]&#039;&#039;, dat behalve &amp;quot;zetel&amp;quot; ook &amp;quot;sarcofaag&amp;quot; kan betekenen. Zie S. Bertelli, R. Burr Litchfield (vert.), &#039;&#039;The king&#039;s body: Sacred rituals of power in medieval and early modern Europe&#039;&#039; (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001), pp. 49-50. De bronteksten worden geciteerd in {{Aut|H. Klinkhammer}}, [http://www.academia.edu/11695690/Der_Topos_vom_Weisheitsschatz_Der_thronende_Alte_im_Grabe_mit_der_Offenbarungsschrift Der Topos vom Weisheitsschatz. Der thronende Alte im Grabe mit der Offenbarungsschrift], in {{Aut|E. Vavra - K. Holzner-Tobisch - T. Kühtreiber}} (edd.), &#039;&#039;Vom Umgang mit Schätzen&#039;&#039;, Wenen, 2007, pp. 213-230.&amp;lt;/ref&amp;gt; De geloofwaardigheid van dit relaas heeft voor grote controverse gezorgd, aangezien een bijzetting van Karel gezeten op een troon in 814 zeer ongebruikelijk zou zijn geweest en ook niet door de archeologische bevindingen wordt ondersteund.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bij Karels [[heiligverklaring]] in 1165 en de daarmee verbonden &#039;&#039;[[elevatio]]&#039;&#039; moest zijn graf een tweede maal worden gezocht. [[Keizer Frederik I Barbarossa]] had daarbij een „goddelijke ingeving“ om het ter bescherming tegen vijanden onherkenbaar gemaakte graf terug te vinden.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. Barbarossa&#039;s oorkonde voor de sticht en stad Aken van 8 januari 1166: „&#039;&#039;corpus [...] pro timore hostis [...] caute reconditum, sed divina revelatione manifestatum&#039;&#039;“. Oorkonde nr. 502 in &#039;&#039;MGH DD&#039;&#039; 23 433.&amp;lt;/ref&amp;gt; Barbarossa&#039;s kleinzoon [[Keizer Frederik II|Frederik II]] bracht in 1215 het gebeente van Karel de Grote over in de vergulde [[Karelschrijn]], die vandaag de dag in het [[Koor (architectuur)|koor]] van de dom van Aken staat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:AachenerDomSarg.jpg|thumb|Proserpina-sarcofaag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|Domschatkamer van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Omstreden is wanneer Karels gebeente in de eveneens beroemde, vandaag de dag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|domschatkamer van Aken]] opgestelde [[Romeinse Rijk|Romeinse]] [[Persephone (mythologie)|Proserpina]]sarcofaag uit de 2e eeuw, is bijgezet. Hägermann houdt een in 814 plaatsgevonden bijzetting van Karel in deze sarcofaag voor twijfelachtig, daar voor 814 de teraardebestelling van Karel wel is gedocumenteerd, maar dat geldt niet voor de marmeren sarcofaag. Bovendien is het onwaarschijnlijk dat men een zo prachtig met reliëf versierde sarcofaag in de kerkbodem verzonk. Hägermann vermoedt daarom, dat de Proserpinasarcofaag pas in 1165 na de blootlegging van het graf van Karel de Grote door Frederik I Barbarossa ter bewaring van het gebeente van Karel werd gebruikt, tot deze dan later deels in de vergulde Karelschrijn, deels in een armreliquiarium wordt bewaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Haegermann&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 628 ff.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:St.Aegidiuskirche Wiedenbrück, Südseite.jpg|thumb|left|De parochiekerk &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039; in Wiedenbrück.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Heiligverklaring===&lt;br /&gt;
Op initiatief van keizer [[Frederik I van Hohenstaufen|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door [[Reinald van Dassel]], [[Lijst van aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop van Keulen]], met de goedkeuring van de [[tegenpaus Paschalis III]], heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;/&amp;gt; Deze heiligverklaring werd niet geaccepteerd door [[paus Alexander III]], waardoor zijn feestdag (28 januari) niet officieel werd erkend. Maar de [[Romeinse Curie|curie]] heeft daarna nooit bezwaar gemaakt tegen deze heiligverklaring, en sinds 1176 wordt de verering van Karel de Grote als Zalige in de steden Aken en Osnabrück door de Katholieke Kerk eerder getolereerd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 41 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;).&amp;lt;/ref&amp;gt; De Karelverering kende haar hoogtepunt in de late middeleeuwen. Tot op de dag van vandaag dragen kerken Karels naam, zoals de parochiekerk in het Westfaalse [[Wiedenbrück]] &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de [[Dom van Aken]] en in de [[Dom van Frankfurt]] wordt jaarlijks op 28 januari een &#039;&#039;[[Karlsamt]]&#039;&#039; naar een uit de 15e eeuw overgeleverd liturgie gehouden.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994, p. 141 &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;q=%22Zeugnisse+der+liturgischen+Karlsverehrung+in+Frankfurt%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf0uu&amp;amp;sig=ZL74S4nVoY3zwOi2KQ5JPYLPoTk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA b], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;dq=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf4pq&amp;amp;sig=h6Hu2ckMLY4haBK3flHpyAPuCMo&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=L4VlUKiZLsqGhQfY0oHwBw&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA c], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;dq=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf5tt&amp;amp;sig=-opq3hADUAK_Zs3WT3QSSox-7tk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=v4VlUMziFImBhQf5zIG4Bg&amp;amp;ved=0CC4Q6AEwAA d], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;dq=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf6qw&amp;amp;sig=_tkK-_15FE6jQucnbBqMlGTjfCI&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=CIZlUKGvBsWGhQff5YCoBQ&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA e])&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/ref&amp;gt; Onderdeel van de &#039;&#039;Karlsamt&#039;&#039; zijn de &#039;&#039;[[Urbs Aquensis]]&#039;&#039; (of &#039;&#039;Karlssequenz&#039;&#039;), een Latijnse lofzang op de stad en de keizer alsook de eveneens Latijnse &#039;&#039;Kaiserlaudes&#039;&#039; met lofbetuigingen aan Christus en voorbidden voor Kerk, paus, bisschop, het Duitse volk en alle regeerders. De preek wordt door een lid van een Europese [[bisschoppenconferentie]] gehouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Albrecht Dürer - Emperor Charlemagne.jpg|thumb|Ideaalbeeld van Karel de Grote met kort na zijn dood gemaakte delen van de [[keizerlijke regalia]], in 1513 door [[Albrecht Dürer]] geschilderd in opdracht van zijn vaderstad Nürnberg.]]&lt;br /&gt;
Anders dan in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] werd de gedenkdag van Karel de Grote op [[28 januari]] door de [[Evangelische Kerk in Duitsland]] officieel erkend: het is sinds de opstelling van de [[Evangelische naamkalender]] in 1969 in deze opgenomen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Visuele voorstellingen===&lt;br /&gt;
Er zijn geen contemporaine beeltenissen van Karel de Grote overgeleverd. Een van de oudste voorstellingen van Karel is afgebeeld in het [[Sacramentarium]] van [[Karel de Kale]] van rond 870, dat hem in Karolingische kleding toont en biedt aldus een representatieve voorstelling van een hoogadellijke persoon uit de tijd van de Karolingen. Een kopie uit de 10e eeuw naar een verloren origineel uit de tijd van Lodewijk de Vrome toont Karel de Grote in dispuut met koning [[Pepijn van Italië]]. Uit de tijd van Karel de Kale (jongere School van Metz, ca. 870) stamt de beroemde bronzen ruiterstatuette van het Louvre in Parijs, die waarschijnlijk als een herdenkingsbeeld van Karel de Grote, mogelijkerwijs echter ook als een voorstelling van Karel de Kale zelf is te bestempelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sindsdien werden telkens in een aan de stijl van die tijd beantwoordende [[beeldtaal]] over Karel de Grote en zijn uiterlijk voortgebracht, die echter niets met de werkelijkheid hadden te doen, maar zijn daardoor belangrijke getuigenissen van de [[receptiegeschiedenis]] en als projecties van hunkeringen, legitimatiebehoeftes en machtsfantasieën van de toenmalige tijd op de eigen geschiedenisbeelden te zien. Typisch voor deze voorstellingen van de [[historieschilderkunst]], die sinds de 19e eeuw, het tijdperk van het [[Historisme (architectuur)|historisme]], met een wetenschappelijke waarheidsaanspraak optrad – theoretici van deze beweging als [[Max Schasler]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886, pp. 119ff.&amp;lt;/ref&amp;gt; beriepen zich op de categorie van het waarschijnlijke – en aldus ingang in de geschiedenisboeken van die tijd vond, zijn bijvoorbeeld [[Albrecht Dürer]]&#039;s afbeeldingenplaat, dat zich tegenwoordig in het [[Germanisches Nationalmuseum]] bevindt, of de fresco&#039;s van [[Alfred Rethel]] in de raadhuiszaal te Aken (ontworpen 1840-45;&amp;lt;ref&amp;gt;Voor de figuur van Karel de Grote diende hem de meer dan levensgrote houtfiguur van de Heilige Antonius van 1485 uit de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]] in [[Frankfurt-Höchst]] als voorbeeld. Rethel, die in 1836 naar Frankfurt verhuisde en tot 1847 aan het Städelchen Kunstinstitut in Frankfurt am Main werkte, gebruikte dit voorbeeld duidelijk voor zijn aquarel &amp;quot;Der Kopf Karls des Großen&amp;quot; van 1846. In zijn schetsboek, waarin zich een brief van 28 november 1932 van Otto Sohn-Rethel aan de &#039;&#039;Verein für Geschichte und Altertumskunde Frankfurt am Main-Höchst&#039;&#039; bevond die zegt dat hij een &amp;quot;flüchtige Pause&amp;quot; (&amp;quot;vluchtige pause&amp;quot;) zou nemen – deze brief is nog steeds in deze vereniging haar bezit –, vindt men ook een in 1851 gedateerde potloodtekening van de Heilige Antonius. Rethel was klaarblijkelijk echter reeds duidelijk voordien in de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]].&amp;lt;/ref&amp;gt; realisatie 1847-51; nadat Rethel was ziek geworden voltooiing van de cyclus door Rethel&#039;s leerling [[Joseph Kehren]] in afwijkende stilisering). Ook in de [[Römer (stadhuis)|Römer]] in Frankfurt ([[Philipp Veit]]) en in de [[Münchner Residenz]] ([[Julius Schnorr von Carolsfeld]]) ontstonden destijds Keizerzalen met beeltenissen van Karel de Grote.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp. 66–86; {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp. 101-126.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Johann Nepomuk Zwerger]] had in 1843 voor de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]] in [[Frankfurt am Main]] een historiserend [[standbeeld]] van Karel de Grote gemaakt, duidelijk in navolging van het portret van Dürer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opvallend is de reeds in de tijd van de [[Ottonen]] letterlijk te verstane verheffing van zijn persoon.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Van Europees belang is de in 1996 gevonden gouden [[Solidus (munt)|solidus]], de tot nu toe enige gevonden [[goudmunt van Karel de Grote|goudmunt met de beeltenis van Karel de Grote]], die in het museum van de [[Keizerpalts Ingelheim]] wordt bewaard.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.kaiserpfalz-ingelheim.de/denkmaltourismus_fundstuecke_01.php &#039;&#039;Goldmünze Karls des Großen&#039;&#039;, Kaiserpfalz-Ingelheim.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voorbeelden van standbeelden en monumenten van Karel de Grote:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Zandsteen|Zandstenen]] [[standbeeld]] van [[Gustav Blaeser]] voor de in 1850/51 door [[Ludwig Ferdinand Hesse]] gemaakte „Dreikönigstor“ in het park van de [[Friedenskirche (Sanssouci)|Friedenskirche]] in het slotpark [[Sanssouci]] in [[Potsdam]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Ernst Rietschel]] aan de zuidkant van de [[Gemäldegalerie Alte Meister|Gemäldegalerie]] in [[Dresden]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Johann Nepomuk Zwerger]] voor het [[Historisches Museum Frankfurt|Historisches Museum]] in [[Frankfurt am Main]]; dit werd in 1843 voor de duizendste gedenkdag van de rijksdeling in het [[Verdrag van Verdun]] gemaakt en stond oorspronkelijk op de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]], om aan de mythische stichter van de stad te herinneren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een [[Plaquette (kunst)|gedenkplaat]] voor hem werd opgenomen in het [[Walhalla (Donaustauf)|Walhalla]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]].&lt;br /&gt;
Vermoedelijk de meest getrouwe weergave is het [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] uit het [[Louvre]] dat zeer waarschijnlijk Karel de Grote voorstelt.&lt;br /&gt;
[[File:Charlemagne Louvre OA8260 n1.jpg|rechtop = 1.6|thumb|left|Ruiterstandbeeldje Louvre, zeer waarschijnlijk meest waarheidsgetrouwe weergave van Karel de Grote]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Uiterlijk, gezondheid en gewoonten===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;toccolours&amp;quot; style=&amp;quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:22em; max-width: 22%;&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;5&amp;quot;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |[[Bestand:Cquote1.svg|20px]] Hij was van lichaam groot en krachtig, van gestalte buitengewoon (groot), die toch de normale (verhoudingen) niet overschreed - want zijn lengte is geweten zeven (keer) de afmeting van zijn (eigen) voeten te zijn geweest -, de top van zijn hoofd (was) rond, (zijn) ogen buitengewoon groot en levendig, (zijn) neus een weinig het middelgrote overstijgend, mooi grijs haar, vrolijk en opgewekt van gelaat. Aldus verwierf hij door zijn uiterlijk meer autoriteit en waardigheid (uit) zowel staand als zittend; hoewel zijn nek dik en nogal kort scheen en zijn buik wat vooruit leek te steken, werd dit door de gelijkmatigheid van zijn overige lichaamsdelen verhuld. Zijn manier van lopen (was) zeker en heel zijn uiterlijk was mannelijk; zijn stem was weliswaar helder, maar paste minder goed bij zijn lichaamsbouw. [[Bestand:Cquote2.svg|20px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
:– Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; 22&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#22]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Er zijn geen goed gelijkende portretten van Karel bekend, maar van wat zijn biograaf [[Einhard]] heeft nagelaten is bekend dat hij – zeker voor zijn tijd – bovengemiddeld groot was met zijn lengte van zeven voeten, waar zes voeten normaal was (en nog altijd is). Doordat zijn skelet in Aken is bewaard gebleven, hebben archeologen in [[1861]] zijn skelet kunnen nameten. Ze laten zien dat Karel 1,92 m lang was en uitzonderlijk forsgebouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004, p. [http://books.google.be/books?id=F8xCDQHUEIkC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;dq=Charlemagne%20By%20Alessandro%20Barbero&amp;amp;pg=PA118#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een recente studie (2010) van het [[scheenbeen]] van Karel de Grote stelt dat hij tussen 1,79 en 1,92 m lang moet zijn geweest.&amp;lt;ref name=&amp;quot;KdGlang&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp. 289–290 (zie ook de [http://www.medievalists.net/2010/08/06/study-charlemagne-was-very-tall-but-not-robust/ bespreking op Medievalists.net]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Vooral in een tijd waarin de gemiddelde man 1,69 m mat, was dit bijzonder groot.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In strijd met de historische werkelijkheid wordt Karel de Grote op [[miniatuur (handschrift)|miniaturen]], [[schilderijen]] en standbeelden bijna altijd met een volle baard afgebeeld. In werkelijkheid droeg hij een Gallische hangsnor (&#039;&#039;&amp;quot;moustache à la gauloise&amp;quot;&#039;&#039;),&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|G. Buzzi}}, &#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;, Amsterdam, 1974, p. 39.&amp;lt;/ref&amp;gt; zoals ook uit de [[beeldenaar]] en het vermoedelijke [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] blijkt. Ook op een [[mozaiek]] uit zijn tijd, in het [[Lateraans Paleis]], wordt hij met een grote snor afgebeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Nachum T. Gidal}}, &#039;&#039;De joden in Duitsland van de Romeinse tijd tot de Weimar Republiek&#039;&#039;, Keulen, 1998, p. 28&amp;lt;/ref&amp;gt; Pas later, ten tijde van de [[Liudolfingen|Ottonen]], werd de volle baard het teken van de koninklijke waardigheid. Tot op hoge leeftijd had hij al zijn haar nog, zij het uiteindelijk wit. Afgezien van zijn laatste vier levensjaren, waarin hij last had van [[jicht]] en koorts, was hij steeds gezond, mogelijk door zijn hoge fysieke activiteit (rijden, jagen en zwemmen). Hij at graag wildbraad (luisterend naar muziek of voorgelezen uit [[De Civitate Dei]] (&amp;quot;Over de Stad Gods&amp;quot;) van [[kerkvader]] [[Augustinus van Hippo|Augustinus]], maar zonder overmatig alcoholgebruik. Meestal kleedde hij zich op [[Franken (volk)|Frankische]] wijze in wapenrok, broek, beenwindsels en met goud versierde schoenen. &#039;s Winters kwam er nog een [[Otter (dier)|ottervel]] of [[Koningsmantel (kleding)|hermelijn]] bij. Over alles heen droeg hij een groene mantel en steeds daarbij een [[Zwaard (wapen)|zwaard]], waarvan het gevest en de riem versierd waren met goud of zilver.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De naam als titel===&lt;br /&gt;
Net zoals de eigennamen van [[Julius Caesar|Caesar]] en [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] later heerserstitels werden, vond vermoedelijk ook de naam van Karel de Grote ingang in vele Slavische talen: zo is van de Latijnse vorm &#039;&#039;Carolus&#039;&#039; het [[Russisch]]e &#039;&#039;korol&#039;&#039;, het [[Poolse]] &#039;&#039;król&#039;&#039;, het [[Tsjechisch]]e &#039;&#039;král&#039;&#039; en het [[Servisch]]e, [[Kroatisch]]e en [[Sloveens]]e &#039;&#039;kralj&#039;&#039; afgeleid dat &amp;quot;koning&amp;quot; betekent.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Anderson}}, &#039;&#039;Passages from Antiquity to Feudalism&#039;&#039;, Londen - New York, 1974, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=sP_2-y9zKfgC&amp;amp;pg=PA231 231], {{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt; De [[Turks]]e term &#039;&#039;kral&#039;&#039; voor koning is eveneens afgeleid van Karel de Grote zijn naam.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote is de enige Europese koning of keizer die Fransman is voor de Fransen (&#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;) en Duitser voor de Duitsers (&#039;&#039;Karl der Grosse&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
===Herontdekte, mogelijke Karelstroon===&lt;br /&gt;
In februari 2005 ontdekte de [[Archeologie|archeologe]] [[Mechthild Schulze-Dörrlamm]] van het [[Römisch-Germanisches Zentralmuseum]] in [[Mainz]] in een magazijn van het [[Landesmuseum Mainz]] het fragment van een met randdecoratie versierde armleuning van een kalkstenen zetel, die overkomend als koningstroon, in deze context mogelijk Karel de Grote, wordt gezien.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schulze-Dörrlamm}}, Der Mainzer Königsthron aus der zweiten Hälfte des 8. Jahrhunderts, in &#039;&#039;Arch. Korrbl&#039;&#039; 34 (2004), pp. 571-587.&amp;lt;/ref&amp;gt; Tegen deze interpretatie kan worden ingebracht, dat Mainz niet geattesteerd is als Karolingische [[Palts (verblijfplaats)|keizerpalts]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op grond van de decoratie werd het fragment in de tweede helft van de 8e eeuw gedateerd. Daarmee was het mogelijkerwijs deel van een troon, die ouder dan Karel de Grote&#039;s  [[koningstroon van Aken]] zou zijn (deze gold lange tijd als oudste troon op het grondgebied van het huidige Duitsland).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het fragment lag na zijn opgraving in 1911 zonder herkend te worden in het magazijn van het museum. De vondst werd gedaan in de binnenstad van Mainz. De vindplaats lag in de buurt van de in 1880 bij straatwerken ontdekte keizerinnensieraden uit het midden van de 11e eeuw alsook in de buurt van een andere schatvondst uit 1904.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Noten==&lt;br /&gt;
{{References|90%|2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen==&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses maiores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses minores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Mettenses]] Priores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Xantenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Canonizatio S. Caroli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Angilbert]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Einhard]], &#039;&#039;Annales&#039;&#039;, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Referenties==&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Karl der Große|oldid=115065974|datum=20130306}}&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Charlemagne|oldid=89731503|datum=20130311}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Leven en levenswerk===&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, 2 dln., Leipzig, 1883-1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004. ISBN 0520239431&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60].&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;, München, 2007&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp.&amp;amp;nbsp;251–270.&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp.&amp;amp;nbsp;335–370.&lt;br /&gt;
* {{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp.&amp;amp;nbsp;21–42.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, 4 dln., Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.L. Butzer - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große und sein Nachwirken. 1200 Jahre Kultur und Wissenschaft in Europa&#039;&#039;, 2 dln., Turnhout, 1997. ISBN 2503506739&lt;br /&gt;
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/CAROLINGIANS.htm#CharlemagneB {{Aut|C. Cawley}}, &#039;&#039;Franks, Carolingian kings&#039;&#039;, fmg.ac (2006-2009).]&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp.&amp;amp;nbsp;57–85.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, pp.&amp;amp;nbsp;111–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000. ISBN 9783499506536&lt;br /&gt;
*{{Aut|G. Hartmann}}, &#039;&#039;Die Kaiser des Heiligen Römischen Reiches&#039;&#039;, Marix Verlag, Wiesbaden, 2016. ISBN 9783865399380&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp.&amp;amp;nbsp;87–98.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008. ISBN 9780521886727&lt;br /&gt;
* [http://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/karl_fuersten/karl_1_der_grosse_kaiser_814/karl_1_der_grosse_frankenkoenig_814.html {{Aut|K-H. Schreiber}} (ed.), art. Karl I. der Grosse, Genealogie-Mittelalter.de (2002).]&lt;br /&gt;
** {{Aut|J. Fleckenstein - D. Schaller - H.-E. Keller - D. Mehl - K.-E. Geith - H. Ehrhardt}}, art. Karl (I.) d. Große, in &#039;&#039;Lexikon des Mittelalters&#039;&#039; 5 (1991), coll. 956-966.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp.&amp;amp;nbsp;289–290.&lt;br /&gt;
* https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf&lt;br /&gt;
** {{Aut|W. Hartmann}}, Kaiser Karl der Große (768/800-814), in {{Aut|K.R. Schnith}}, &#039;&#039;Mittelalterliche Herrscher in Lebensbildern. Von den Karolingern zu den Staufern&#039;&#039;, Graz - Wenen - Keulen, 1990, pp.&amp;amp;nbsp;21–41.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp.&amp;amp;nbsp;81–104.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Lohmer}}, art. Karl I. der Grosse, in &#039;&#039;BBKL&#039;&#039; III (1992), pp. [http://www.bautz.de/bbkl/k/Karl_I_k.shtml 1125-1130].&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993. ISBN 0812213424&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp.&amp;amp;nbsp;57–97.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993. ISBN 2950150934&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.J.H. Ubachs}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&lt;br /&gt;
* {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157].&lt;br /&gt;
*Rudolph Wahl, Karel de Grote , Vader van Europa,Elsevier-Amsterdam/Brussel, ISBN 9010032981&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Voortleven in de herinnering en beeldvorming===&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Bastert}} (ed.), &#039;&#039;Karl der Große in den europäischen Literaturen des Mittelalters. Konstruktion eines Mythos&#039;&#039;, Tübingen, 2004.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005. ISBN 9065508201&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, IV, Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp.&amp;amp;nbsp;101–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002. ISBN 9783799574518&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp.&amp;amp;nbsp;66–86.&lt;br /&gt;
* {{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900.&lt;br /&gt;
* {{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994. ISBN 3799512055&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;. ISBN 3629016421 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;)&lt;br /&gt;
* {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Externe links ==&lt;br /&gt;
{{Commonscatklein|Carolus Magnus}}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20051228181042/http://www.layline.de/geschichte/Karl_0.html {{Aut|C. Ilaender}}, Karl der Grosse (742-814), layline.de (1997).] (gearchiveerd)&lt;br /&gt;
* [http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&lt;br /&gt;
* [http://www.britannica.com/eb/article-9106128/Charlemagne {{Aut|R.E. Sullivan}}, art. Charlemagne, in &#039;&#039;Encyclopedia Britannica. Online edition&#039;&#039; (2007).]&lt;br /&gt;
* [http://www.kareldegrote.nl/ Afstammelingen van Karel de Grote]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categorie:Keizer van het Heilige Roomse Rijk|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Koning der Franken|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Karolingisch Huis]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige in het christendom]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige of zalige van koninklijke afkomst]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 8e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 9e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Canon van Nederland]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Sjabloon:Infobox_dynastie&amp;diff=594</id>
		<title>Sjabloon:Infobox dynastie</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Sjabloon:Infobox_dynastie&amp;diff=594"/>
		<updated>2022-02-24T15:32:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;includeonly&amp;gt;{{Infobox generiek&lt;br /&gt;
| bgcolor    = #eaeaea&lt;br /&gt;
| kop        = {{{naam|}}}&lt;br /&gt;
| breed      = {{{leven|}}}&lt;br /&gt;
| image      = {{#if:{{{afbeelding|}}}|{{{afbeelding}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P18}}}}&lt;br /&gt;
| caption    = {{{onderschrift|}}}&lt;br /&gt;
| imagewidth = {{{breedte|{{{afbeeldingbreedte|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop1       = {{{functie|}}}&lt;br /&gt;
| head1_1    = Periode        | item1_1 = {{{periode|}}}&lt;br /&gt;
| head1_2    = Voorganger     | item1_2 = {{{voorganger|}}}&lt;br /&gt;
| head1_3    = Opvolger       | item1_3 = {{{opvolger|}}}&lt;br /&gt;
| head1_4    = {{#if:{{{regentes|}}}|Regentes|Regent}}  | item1_4 = {{{regentes|{{{regent|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop2       = {{{functie1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_1    = Periode        | item2_1 = {{{periode1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_2    = Voorganger     | item2_2 = {{{voorganger1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_3    = Opvolger       | item2_3 = {{{opvolger1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_4    = {{#if:{{{regentes1|}}}|Regentes|Regent}} | item2_4 = {{{regentes1|{{{regent1|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop3       = {{{functie2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_1    = Periode        | item3_1 = {{{periode2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_2    = Voorganger     | item3_2 = {{{voorganger2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_3    = Opvolger       | item3_3 = {{{opvolger2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_4    = {{#if:{{{regentes2|}}}|Regentes|Regent}} | item3_4 = {{{regentes2|{{{regent2|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop4       = {{{functie3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_1    = Periode        | item4_1 = {{{periode3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_2    = Voorganger     | item4_2 = {{{voorganger3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_3    = Opvolger       | item4_3 = {{{opvolger3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_4    = {{#if:{{{regentes3|}}}|Regentes|Regent}} | item4_4 = {{{regentes3|{{{regent3|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop5       = {{{functie4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_1    = Periode        | item5_1 = {{{periode4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_2    = Voorganger     | item5_2 = {{{voorganger4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_3    = Opvolger       | item5_3 = {{{opvolger4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_4    = {{#if:{{{regentes4|}}}|Regentes|Regent}} | item5_4 = {{{regentes4|{{{regent4|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop6       = {{{functie5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_1    = Periode        | item6_1 = {{{periode5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_2    = Voorganger     | item6_2 = {{{voorganger5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_3    = Opvolger       | item6_3 = {{{opvolger5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_4    = {{#if:{{{regentes5|}}}|Regentes|Regent}} | item6_4 = {{{regentes5|{{{regent5|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop7       = {{{functie6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_1    = Periode        | item7_1 = {{{periode6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_2    = Voorganger     | item7_2 = {{{voorganger6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_3    = Opvolger       | item7_3 = {{{opvolger6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_4    = {{#if:{{{regentes6|}}}|Regentes|Regent}} | item7_4 = {{{regentes6|{{{regent6|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop8       = ----&lt;br /&gt;
| head8_1    = Samen met      | item8_1  = {{{medeheersers|}}}&lt;br /&gt;
| kop9       = ----&lt;br /&gt;
| head9_1    = Geboren        | item9_1  = {{{geboren|}}}&lt;br /&gt;
| head9_2    = Overleden      | item9_2  = {{{{{overleden|}}}|{{{gestorven|}}}|{{{sterfdatum|}}}|{{{sterfplaats|}}}}}&lt;br /&gt;
| head9_3    = Vader          | item9_3  = {{{vader|}}}&lt;br /&gt;
| head9_4    = Moeder         | item9_4  = {{{moeder|}}}&lt;br /&gt;
| head9_5    = Dynastie       | item9_5  = {{{dynastie|}}}&lt;br /&gt;
| head9_6    = Broers/zussen  | item9_6  = {{{broerzus|}}}&lt;br /&gt;
| head9_7    = Partner        | item9_7  = {{{partner|{{{partner van|}}}}}}&lt;br /&gt;
| head9_8    = Kinderen       | item9_8  = {{{kinderen|}}}&lt;br /&gt;
| otherkop   = {{#if:{{{handtekening|}}}{{{website|}}}{{{bron|}}}{{{heraldiek|}}}|----}}&lt;br /&gt;
| other1     = {{#if:{{{handtekening|}}}| &#039;&#039;&#039;Handtekening&#039;&#039;&#039; [[bestand: {{{handtekening}}}|100px|Handtekening]]}}&lt;br /&gt;
| other2     = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} Website]}}&lt;br /&gt;
| other3     = {{#if:{{{bron|}}}|Bron: {{{bron}}}}}&lt;br /&gt;
| other4     = {{#if:{{{heraldiek|}}}|{{{heraldiek}}}&amp;lt;br /&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;{{{heraldiek-uitleg}}}&amp;lt;/small&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| portaal    = {{#if:{{{geen portaal|}}}||{{#if:{{{ander portaal|}}}|{{{ander portaal}}}|{{#if:{{{portaal|}}}|{{{portaal}}}|}}}}}}&lt;br /&gt;
| portaal2   = {{{extra portaal|}}}&lt;br /&gt;
| portaal3   = {{{extra portaal2|}}}&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&amp;lt;noinclude&amp;gt;{{Sjablooninfo|1=&lt;br /&gt;
Op een uniforme wijze een infobox over een persoon weergeven aan de rechterzijde van een artikel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Gebruik ==&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam             = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{naam}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| leven            = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{leven}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| afbeelding       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;afbeelding.png&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| onderschrift     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{onderschrift}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{functie}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| periode          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{periode}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| voorganger       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{voorganger}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{opvolger}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| regent           = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{regent}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| medeheersers     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{medeheersers}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| geboortedatum    = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{geboortedatum}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| geboorteplaats   = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{geboorteplaats}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| sterfdatum       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{sterfdatum}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| sterfplaats      = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{sterfplaats}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| vader            = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{vader}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| moeder           = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{moeder}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| dynastie         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{dynastie}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| broerzus         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{broerzus}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| partner          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{partner}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| kinderen         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{kinderen}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| handtekening     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;handtekening.png&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| website          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{website}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| bron             = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{bron}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| heraldiek        = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{heraldiek}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| heraldiek-uitleg = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{heraldiek-uitleg}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| portaal          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{portaal}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam             = &lt;br /&gt;
| leven            = &lt;br /&gt;
| afbeelding       = &lt;br /&gt;
| onderschrift     = &lt;br /&gt;
| functie          = &lt;br /&gt;
| periode          = &lt;br /&gt;
| voorganger       = &lt;br /&gt;
| opvolger         = &lt;br /&gt;
| regent           = &amp;lt;!-- of | regentes = --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| medeheersers     = &lt;br /&gt;
| geboortedatum    = &lt;br /&gt;
| geboorteplaats   = &lt;br /&gt;
| sterfdatum       = &lt;br /&gt;
| sterfplaats      = &lt;br /&gt;
| vader            = &lt;br /&gt;
| moeder           = &lt;br /&gt;
| dynastie         = &lt;br /&gt;
| broerzus         = &lt;br /&gt;
| partner          = &lt;br /&gt;
| kinderen         = &lt;br /&gt;
| handtekening     = &lt;br /&gt;
| website          = &lt;br /&gt;
| bron             = &lt;br /&gt;
| heraldiek        = &lt;br /&gt;
| heraldiek-uitleg = &lt;br /&gt;
| portaal          = &lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bij een zeer kleine of erg smalle afbeelding kan een andere breedte voor de afbeelding worden opgegeven, in pixels (zonder &amp;quot;px&amp;quot;):&lt;br /&gt;
:&amp;lt;code&amp;gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;| afbeeldingbreedte = &amp;lt;/nowiki&amp;gt;&amp;lt;/code&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorbeeld ==&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Alexander de Grote&lt;br /&gt;
| leven          = [[356 v.Chr.|356]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| functie        = [[Lijst van koningen van Macedonië|Koning van Macedonië]] ([[Argeaden]])&lt;br /&gt;
| periode        = [[336 v.Chr.|336]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| voorganger     = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| opvolger       = [[Alexander IV van Macedonië|Alexander IV]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Philippus III van Macedonië|Philippus III]]&lt;br /&gt;
| vader          = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Olympias]]&lt;br /&gt;
| bron           = [[Plutarchos]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Alexander de Grote&lt;br /&gt;
| leven          = [[356 v.Chr.|356]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| functie        = [[Lijst van koningen van Macedonië|Koning van Macedonië]] ([[Argeaden]])&lt;br /&gt;
| periode        = [[336 v.Chr.|336]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| voorganger     = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| opvolger       = [[Alexander IV van Macedonië|Alexander IV]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Philippus III van Macedonië|Philippus III]]&lt;br /&gt;
| vader          = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Olympias]]&lt;br /&gt;
| bron           = [[Plutarchos]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Extra parameters ==&lt;br /&gt;
Eventueel kunnen er tot maximaal vijf functies (met bijhorende periode/voorganger/opvolger) van de persoon worden beschreven.&lt;br /&gt;
:Een voorbeeld met drie functies:&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Napoleon Bonaparte&lt;br /&gt;
| leven          = [[15 augustus]] [[1769]] – [[5 mei]] [[1821]]&lt;br /&gt;
| functie1       = [[Lijst van koningen van Frankrijk|Keizer der Fransen]]&lt;br /&gt;
| periode1       = [[1804]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger1    = – &amp;lt;small&amp;gt;([[Eerste Franse Republiek|republiek]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger1      = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie2       = Keizer der Fransen ([[Honderd Dagen (1815)|Honderd dagen]])&lt;br /&gt;
| periode2       = [[1815]]&lt;br /&gt;
| voorganger2    = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger2      = [[Napoleon II]]&lt;br /&gt;
| functie3       = [[Koninkrijk Italië (1805-1814)|Koning van Italië]]&lt;br /&gt;
| periode3       = [[1805]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3    = –&lt;br /&gt;
| opvolger3      = –&lt;br /&gt;
| vader          = [[Carlo Maria Buonaparte]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Maria Laetitia Ramolino]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Napoleon Bonaparte&lt;br /&gt;
| leven          = [[15 augustus]] [[1769]] – [[5 mei]] [[1821]]&lt;br /&gt;
| functie1       = [[Lijst van koningen van Frankrijk|Keizer der Fransen]]&lt;br /&gt;
| periode1       = [[1804]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger1    = – &amp;lt;small&amp;gt;([[Eerste Franse Republiek|republiek]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger1      = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie2       = Keizer der Fransen ([[Honderd Dagen (1815)|Honderd dagen]])&lt;br /&gt;
| periode2       = [[1815]]&lt;br /&gt;
| voorganger2    = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger2      = [[Napoleon II]]&lt;br /&gt;
| functie3       = [[Koninkrijk Italië (1805-1814)|Koning van Italië]]&lt;br /&gt;
| periode3       = [[1805]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3    = –&lt;br /&gt;
| opvolger3      = –&lt;br /&gt;
| vader          = [[Carlo Maria Buonaparte]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Maria Laetitia Ramolino]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Templatedata ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;templatedata&amp;gt;&lt;br /&gt;
{&lt;br /&gt;
	&amp;quot;description&amp;quot;: &amp;quot;Infobox voor een dynastie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
	&amp;quot;format&amp;quot;: &amp;quot;{{_\n| ______________ = _\n}}\n&amp;quot;,&lt;br /&gt;
	&amp;quot;params&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
		&amp;quot;naam&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;leven&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;afbeelding&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;onderschrift&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent1&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes1&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent2&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes2&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent3&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes3&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent4&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes4&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent5&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes5&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent6&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes6&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;medeheersers&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboortedatum&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;geboren&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboorteplaats&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfdatum&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;overleden&amp;quot;,&lt;br /&gt;
				&amp;quot;gestorven&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfplaats&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;vader&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;moeder&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;dynastie&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;broerzus&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;partner&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;partner van&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;kinderen&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;handtekening&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;website&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;bron&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek-uitleg&amp;quot;: {}&lt;br /&gt;
	},&lt;br /&gt;
	&amp;quot;paramOrder&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
		&amp;quot;naam&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;leven&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;afbeelding&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;onderschrift&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;medeheersers&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboortedatum&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboorteplaats&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfdatum&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfplaats&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;vader&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;moeder&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;dynastie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;broerzus&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;partner&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;kinderen&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;handtekening&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;website&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;bron&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek-uitleg&amp;quot;&lt;br /&gt;
	]&lt;br /&gt;
}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/templatedata&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Navigatie infoboxen personen}}&lt;br /&gt;
[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen dynastie| Dynastie]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen infobox persoon|Dynastie]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=593</id>
		<title>Karel de Grote</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=593"/>
		<updated>2022-02-24T15:29:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Zie dp}} &lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| afbeelding  = Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg&lt;br /&gt;
| onderschrift = Beeltenis van Karel de Grote op een denarius uit Mainz (812-814) met het opschrift KAROLVS IMP AVG (&amp;quot;Karolus Imperator Augustus&amp;quot;) ([[Cabinet des Médailles]], Parijs).&lt;br /&gt;
| naam        = Karel de Grote&lt;br /&gt;
| leven       = ca. [[747]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| functie     = [[Lijst van Frankische koningen|Koning der Franken]]&lt;br /&gt;
| periode     = [[768]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger  = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| opvolger    = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie2    = [[Keizers van het Heilige Roomse Rijk|Keizer van het Heilige Roomse Rijk]]&lt;br /&gt;
| periode2    = [[800]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger2 = &lt;br /&gt;
| opvolger2   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie3    = [[Lijst van heersers van Beieren|Hertog van Beieren]]&lt;br /&gt;
| periode3    = [[788]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3 = [[Tassilo III van Beieren]]&lt;br /&gt;
| opvolger3   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| geboren     = [[747]]&lt;br /&gt;
| overleden   = [[814]]&lt;br /&gt;
| vader       = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| moeder      = [[Bertrada van Laon]]&lt;br /&gt;
| dynastie    = [[Karolingen]]&lt;br /&gt;
| handtekening = Charlemagne autograph.svg&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;&#039; ([[Duits]]: &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;; [[Frans]] en [[Engels]]: &#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;; [[Latijn]]: &#039;&#039;Carolus Magnus of Karolus Magnus&#039;&#039;) (waarschijnlijk [[2 april]] [[747]] of [[748]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;&amp;gt;Vgl. {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157], {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60]. Werner pleit voor 747 als zijn geboortejaar, Becher voor 748. In het oudere onderzoek werd 742 vaak als geboortejaar genomen, maar in het recentere onderzoek neigt men meer naar 747/48, vgl. {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008, p. [http://books.google.be/books?id=kxb8kR4hvbQC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;ots=wqZFz882dI&amp;amp;dq=McKitterick%3A%20Charlemagne&amp;amp;pg=PT90#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 72].&amp;lt;/ref&amp;gt; – [[Aken (stad)|Aken]], [[28 januari]] [[814]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Necrologium Augiae Divitis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 273; &#039;&#039;Das Martyrolog-Necrolog von St. Emmeran zu Regensburg&#039;&#039;, 28/1, p. 215; &#039;&#039;Necrologium monasterii Sanctorum Petri et Andreae Novalicii&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 292, &#039;&#039;Necrologium S. Andreae Taurinensis&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 319; &#039;&#039;Necrologium monasterii Superioris Ratisbonensis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 336, &#039;&#039;Liber memorialis Romaricensis&#039;&#039;, p. 4; &#039;&#039;Annales Necrologici Fuldenses&#039;&#039;, a. 814, p. 170; &#039;&#039;Notae necrologicae Bernoldi&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 657; &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039; 814 [p. 140] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 97); Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30]; Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 7, p. 186; Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039; 20, p. 344; &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039; 814 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312080818/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=356 356]); &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;, p. 18; Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;, p. 224; &#039;&#039;Annales Xantenses&#039;&#039;, a. 814, pp. 4-5; &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039; 46, p. 15; &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 419; &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 103; &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039; II 25, p. 111; &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;, p. 123; &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039; C, p. 510, D, p. 511, F, p. 509; &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039; III 27, pp. 176-178.&amp;lt;/ref&amp;gt;), afkomstig uit het geslacht der [[Karolingen]], was vanaf [[9 oktober]] [[768]] [[Lijst van koningen en keizers van het Frankische Rijk|koning]] der [[Frankische Rijk|Franken]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA46 46]).&amp;lt;/ref&amp;gt; en vanaf [[25 december]] [[800]] [[Lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers|keizer]] van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze kleinzoon van [[Karel Martel]] kreeg reeds tijdens zijn leven de bijnaam &amp;quot;de Grote&amp;quot; en geldt sinds de [[middeleeuwen]] als een van de belangrijkste heersers van het Westen. Het Frankische Rijk kende onder hem zijn grootste omvang. Met zijn kroning door [[paus Leo III]] op eerste kerstdag 800 in Rome, werd het keizerschap in West-Europa in ere hersteld. Op initiatief van keizer [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door de [[tegenpaus Paschalis III]] heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|[[Caesar Baronius|C. Baronius]]}}, &#039;&#039;Annales ecclesiastici denuo excusi et ad nostra usque tempora perducti ab Augustino Theiner&#039;&#039;, XIX, Baarle-Hertog, 1869, p. [http://books.google.be/books?id=vhrnAAAAMAAJ&amp;amp;pg=PA265 265].&amp;lt;/ref&amp;gt; Reeds in het epos &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039; (eind 8e eeuw) werd hij tot &amp;quot;&#039;&#039;Pater Europae&#039;&#039;&amp;quot; (&amp;quot;Vader van Europa&amp;quot;) uitgeroepen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Karolus Magnus et Leo Papa&#039;&#039;, vv. 504f: &#039;&#039;Rex, pater Europe, et summus Leo pastor in orbe - Congressi, inque vicem vario sermone fruuntur.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel de Grote wordt beschouwd als een persoonlijkheid die het collectief Europees [[historisch besef|historisch bewustzijn]] heeft vormgegeven.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 9.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zowel de Duitsers als de Fransen voeren het begin van hun nationale geschiedenis terug tot Karel de Grote. De stad [[Aken (stad)|Aken]] stelde in [[1949]] als erkenning voor zijn verdiensten de [[Internationale Karelsprijs Aken]] in, die jaarlijks wordt uitgereikt.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.karlspreis.de/der_karlspreis/entstehungsgeschichte.html Entstehungsgeschichte, Karlspreis.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Leven ==&lt;br /&gt;
De feiten over Karel de Grote zijn leven zijn voor sommige delen van zijn leven zeer schaars, terwijl we over andere delen juist zeer goed geïnformeerd zijn. Terwijl er voor het midden en het einde van zijn leven in vergelijking met andere middeleeuwse heersers een ongewoon rijk bronnenmateriaal voorhanden is,&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral Einhards biografie en de werken en brieven van [[Alcuinus]].&amp;lt;/ref&amp;gt; is er nauwelijks iets over zijn kindertijd en jeugd bekend.&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral omdat Einhard de kennis die hij hier mogelijk over had, niet meedeelt in zijn werk.&amp;lt;/ref&amp;gt; Zelfs zijn geboortedatum is onderwerp van speculatie. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zijn klaarblijkelijk aanzienlijke vorming kon hij pas op volwassen leeftijd hebben verworven. Mogelijkerwijs werd hij net als zijn broer [[Karloman I|Karloman]] in [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] opgevoed. Wie zijn leermeesters waren, is onbekend. Of daar op dat ogenblik reeds het volledige programma van de &#039;&#039;septem artes liberales&#039;&#039;, de [[zeven vrije kunsten]], werd onderwezen, is onduidelijk. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zette zich later in het kader van zijn onderwijshervorming in voor het herstel van deze zeven vrije kunsten, wat erop lijkt te wijzen dat deze tijdens zijn jeugd niet tot het vaste curriculum behoorden. Maar in elk geval was elementaire wereldoriëntatie ook reeds een onderdeel van de eerste van de zeven kunsten, de [[grammatica]], die niet alleen Latijns taalonderricht omvatte, maar ook alle kennis die noodzakelijk was voor een competente omgang met teksten. Ook als volwassene nam Karel nog levendig deel aan onderwijsvragen van velerlei aard. Vooral aan theologische en filosofische discussies zoals de [[Iconoclasme#De eerste iconoclastische periode: 730 tot 787|beeldenstrijd]], waarin hij in de kanttekeningen van de &#039;&#039;[[libri Carolini]]&#039;&#039; persoonlijk stelling nam. Hij mengde zich ook in de discussie over het [[adoptianisme]] en belastte hofgeleerden zoals [[Alcuinus]] met de opheldering van zulke vragen. &amp;lt;!--Niet zeker hoe dit te vertalen: Sogar eine Untersuchung des scheinbar so abseitigen Problems, ob es das Nichts gebe, soll er sich von diesem erbeten haben.--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De rijkelijk overgeleverde veeleisende, vaak ook uitgesproken onderhoudende dichtkunst uit de hofkringen zal Karel in ieder geval hebben kunnen waarderen, daar zijn kennis van het Latijn en literatuur meer dan behoorlijk was. Latijn was ongetwijfeld een van de hoftalen, en gezien de internationale samenstelling van de hofhouding zelfs de enige taal die allen of in elk geval de meesten beheersten. Daarnaast was er de constante aanwezigheid van het Latijn als liturgische taal. Ook aan het onderwijs van zijn eigen kinderen hechtte hij grote waarde. Behalve het literaire onderwijs, dat op dat ogenblik geen vanzelfsprekendheid was voor jonge edelen (het aantal geschoolde [[Leek (christendom)|leken]] nam pas vanaf de tweede helft van de [[8e eeuw]] weer toe), moeten ook de omgang met wapens en de [[jacht (activiteit)|jacht]], die Karel nog tot op hoge leeftijd bedreef, een hoog aanzien hebben genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Afkomst, geboorte en jeugd ===&lt;br /&gt;
Karel was de oudste zoon van de latere koning [[Pepijn de Korte]] en [[Bertrada van Laon]], bijgenaamd &amp;quot;Bertrada met de grote voet&amp;quot;.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#2 2], &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039; r. 29 (= {{Aut|L.C. Bethmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, IX, Hannover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20170925144846/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000841.html?pageNo=302&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0009%3A010%3A00%3A00 302]), &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039; I 34 (= {{Aut|M. Guérard}} (ed.), &#039;&#039;Cartulaire de l&#039;abbaye de Saint-Bertin&#039;&#039;, III, Parijs, 1840, p. [https://archive.org/stream/cartulairedelabb00sain#page/56/mode/2up 56]), &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039; r. 6 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [https://web.archive.org/web/20160312075453/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=3 3]), &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039; rr. 34, 37 (= {{Aut|P. Jaffé}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XVII, Hanover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20160313072833/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/display/bsb00000842_00381.html?sortIndex=010:050:0017:010:00:00&amp;amp;zoom=0.75 369]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Zijn geboortejaar is omstreden,&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;/&amp;gt; zijn geboorteplaats is niet bekend, temeer omdat meerdere plaatsen in aanmerking komen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, I, Leipzig, 1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, pp. [http://www.archive.org/stream/jahrbcherdesfr01abeluoft#page/n7/mode/2up 14-16].&amp;lt;/ref&amp;gt; Karels biograaf [[Einhard]] schreef in zijn &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;, dat er over de kindertijd en de jeugd van de keizer niets schriftelijk was overgeleverd en dat er bij de aanvatting van zijn werk – ongeveer vijftien jaar na Karels dood – niemand meer in leven was die erover kon vertellen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#4 4].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel werd in 754 samen met zijn broer Karloman door [[paus Stefanus II (III)]] gezalfd in de [[kathedraal van Saint-Denis]] bij Parijs.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 754 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=njU9wgpUKcwC&amp;amp;pg=PA40 40]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;De stamboom van Karel de Grote&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
{| border=&amp;quot;1&amp;quot; cellpadding=&amp;quot;4&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;4&amp;quot; style=&amp;quot;border: 2px solid gray; border-collapse: collapse;&amp;quot;&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Pepijn van Herstal]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 635 - † 714)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische [[hofmeier]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Alpaida (persoon)|Alpaida]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† voor 714)&amp;lt;br /&amp;gt;zogenaamd [[Friedelehe]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Liutwin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† ca. 717 in Reims)&amp;lt;br /&amp;gt;bisschop in [[Trier]], [[Reims]] en [[Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Martin van Laon|Martin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 660 - † 680)&amp;lt;br /&amp;gt;[[graaf van Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Bertrada de oudere]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 660 - † na 721)&amp;lt;br /&amp;gt;stichtster van de [[abdij van Prüm]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Karel Martel]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 689 - † 741)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische hofmeier&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Rotrude van Trier]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 690 - † 724)&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Charibert van Laon|Charibert]], &amp;lt;br /&amp;gt;(* 680 - † 747) &amp;lt;br /&amp;gt;graaf van Laon&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Gisele van Aquitanië]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Pepijn de Korte]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 714 - † 768)&amp;lt;br /&amp;gt;koning van de Franken&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Bertrada van Laon]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 725 - † 783)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;8&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot;|Karel de Grote&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 747 - † 814)&amp;lt;br /&amp;gt;Koning der Franken, Keizer van het Heilige Roomse Rijk&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Gedeeld koningschap (768-771) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Frankenrijk.jpg|thumb|500px|De expansie van het rijk der Franken onder Karel de Grote.]]&lt;br /&gt;
Na de dood van zijn vader in [[768]] werd diens koninkrijk verdeeld onder Karel en Karloman. Op [[9 oktober]] 768, het feest van [[Dionysius van Parijs]], werd Karel in [[Noyon]] gekroond en Karloman in het nabijgelegen [[Soissons (stad)|Soissons]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;/&amp;gt; Karel kreeg de gebieden langs de westelijke en noordelijke kusten: het westen van [[Aquitanië]], de grootste delen van [[Neustrië]] en [[Austrasië]], en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karloman kreeg [[Koninkrijk Bourgondië|Bourgondië]], [[Allemannië]], de resterende delen van Aquitanië, Neustrië en Austrasië, de [[Provence (Frankrijk)|Provence]], en het indirecte gezag over [[Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 [ed. {{Aut|Kurze}}, p. 29], &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van Aquitanië en Gascogne ====&lt;br /&gt;
In [[769]], kort na de dood van Pepijn de Korte, probeerde hertog [[Hunold van Aquitanië]] zich onafhankelijk te maken van de Karolingers.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 769 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel begon daarop een veldtocht tegen hem, zonder de beloofde steun van zijn broer Karloman.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hij dwong Hunold te vluchten naar hertog [[Lupus II van Gascogne]]. Deze was echter zo geïntimideerd door Karels dreigementen, dat hij naast de uitlevering van Hunold en diens vrouw, ook zijn eigen hertogdom onderwierp aan Karel (769).&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#5 5], &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA48 48]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 770 sloot hij door bemiddeling van abt [[Sturmius]] van [[Fulda (stad)|Fulda]] een verdrag met [[Tassilo III van Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;[[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In datzelfde jaar trad hij in het huwelijk met de [[Longobarden|Longobardische]] prinses [[Desiderata van Lombardije|Desiderata]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18]; &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 770 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Dit zeer tegen de zin van [[Paus Stefanus III (IV)|paus Stefanus III]], die de samenwerking met de Franken in gevaar zag komen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Codex Carolinus&#039;&#039; nr. 45 ({{Aut|W. Gundlach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, III, Berlijn, 1892, p. [https://web.archive.org/web/20170113143311/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000534.html?pageNo=561&amp;amp;sortIndex=040%3A010%3A0003%3A010%3A00%3A00 561]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karlomans rijk werd hierdoor namelijk omsingeld door dat van Karel (in het westen) en zijn nieuwe bondgenoten (in het oosten).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Alleenheerschappij en uitbreiding van het rijk (771-800) ===&lt;br /&gt;
Op [[4 december]] [[771]] overleed Karloman echter te [[Samoussy]], nabij [[Laon]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]), &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113135913/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=74 74], Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]), &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel trok daarop naar [[Corbeny]], waar de groten van Karlomans rijk hem hulde kwamen brengen en hem accepteerden als hun vorst ten nadele van Karlomans zoontjes.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, pp. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]-[https://web.archive.org/web/20160312080844/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=58 58]). Vgl. Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De Saksenoorlogen ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Saksenoorlogen}}&lt;br /&gt;
In de zomer van [[772]] begonnen de (met onderbrekingen) tot [[804]] durende Saksenoorlogen. De strijd werd aanvankelijk alleen ter pacificatie van de grensregio gevoerd, totdat het doel veranderde in de met aanzienlijke wreedheid doorgedreven onderwerping, [[kerstening]] en integratie van het Saksische volk in het Frankische Rijk. In [[777]] werd Saksen in bisdommen ingedeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;Eigil van Fulda, &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In [[782]] werd de Frankische indeling in graafschappen ingevoerd. In dat jaar werden op een dag 4.500 Saksische edellieden gedwongen zich tot het christendom te bekeren, het alternatief was onthoofding; de gebeurtenis staat bekend als het [[Bloedbad van Verden]].&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Wilhelm von Bippen|W. von Bippen}}, Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen, in &#039;&#039;Deutsche Zeitschrift für Geschichtswissenschaft&#039;&#039; 1 (1889), pp. [[s:de:Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen|75–95.]]&amp;lt;/ref&amp;gt; Het Saksische verzet onder leiding van [[Widukind]] duurde, ondanks de hardere Frankische tegenmaatregelen en militaire overwinningen van Karel op de Saksen, nog lange tijd voort. De Saksische adel werkte uiteindelijk in meerderheid mee (zelfs Widukind onderwierp zich in [[785]]), maar toch brak er in [[792]] opnieuw een opstand uit. Karel reageerde zowel met [[deportatie]] als met een verbetering van de juridische status van de Saksen in het koninkrijk. In [[802]] werd het Saksische volksrecht opgetekend en door Karel erkend. Saksen werd kort daarop als definitief gepacificeerd en als deel van het christelijke Frankische Rijk gezien.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van de Langobarden ====&lt;br /&gt;
In maart 773 kwam een pauselijke ambassadeur bij het hof van Karel om hulp vragen tegen de [[Langobarden]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 773 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA49 49]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel ging in op dit verzoek, en in [[774]] veroverden de Franken [[Pavia (stad)|Pavia]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel zette de laatste Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]] af.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, VI, Hannover, 1895, p. [https://web.archive.org/web/20170116160630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=38 38]), &#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel was in 769 getrouwd met Desiderius&#039; dochter (die Desiderata, Ermengarda of Gerperga heette),&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt; die hij in 771 verstootte. Hij liet zich in 774 zelf tot koning van de Langobarden kronen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 80-81 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20160312074137/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=114&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 114][https://web.archive.org/web/20160313073644/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=115&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 -][https://web.archive.org/web/20170116161203/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=116&amp;amp;sortIndex=030%3A020%3A0001%3A010%3A00%3A00 116]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In het zuiden bleef het [[Hertogdom Benevento]] tot de verovering door de Noormannen in de [[11e eeuw]] zelfstandig, hoewel het ook tot de [[satellietstaat|satellietstaten]] van het [[Frankische Rijk]] moet worden gerekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Krijgstochten tegen de Moren ====&lt;br /&gt;
Een expeditie naar Spanje in [[778]] was niet zo succesvol als die tegen de Langobarden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 777-778 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA55 55]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Aanleiding voor deze expeditie was een verzoek om bijstand van Suleiman ibn Yaqzan al-Arabí al-Kelbi, de door zichzelf uitgeroepen gouverneur van Zaragoza, die om ondersteuning tegen emir [[Abd al-Rahman I]] van [[Emiraat Córdoba|Córdoba]] verzocht. Tijdens de terugtocht werd een deel van het Frankische leger door &#039;&#039;heidenen&#039;&#039; (aldus contemporaine bronnen) in de [[slag bij Roncevaux]] weggevaagd.&amp;lt;ref&amp;gt;De aanvallers worden in het beroemde &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; Saracenen genoemd, in feite ging het om [[Basken]]: &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 778 (herziene versie) (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierbij viel ook de graaf van de [[Bretonse mark]], [[Roland (ridder)|Hruotland]], de bevelhebber van de vernietigde Frankische achterhoede.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze gebeurtenis werd later in het &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; heropgepikt. Aquitanië werd als een onderkoninkrijk voor Karels minderjarige zoon [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk]] ingericht.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Divisio regnorum&#039;&#039; c. 3 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Capitularia regum Francorum&#039;&#039;, I, Hannover, 1883, nr. 45, p. [https://web.archive.org/web/20171022033218/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000820_00139.html 127].&amp;lt;/ref&amp;gt; Samen met zijn tot onderkoning van Italië uitgeroepen broer Pepijn werd hij in 781 door de paus gezalfd en gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]).&amp;lt;/ref&amp;gt; De verhoudingen in de Pyreneeënregio konden zo voor het eerst worden gestabiliseerd. Het machtsgebied van de Franken werd - al was het maar tijdelijk - uitgebreid tot Girona, Cerdagne, Urgell en Barcelona. Slechts als gevolg van de latere conflicten met de Saracenen - zoals de Moren in de late middeleeuwen werden genoemd - werd in [[806]] de [[Spaanse Mark]] aan de overkant van de Pyreneeën opgericht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een gevolg van de militaire aanwezigheid van de Franken in dit gebied zou het ontstaan van het vorstendom [[Andorra (hoofdbetekenis)|Andorra]] zijn geweest, dat beweert sinds de tijd van Karel de Grote &#039;&#039;[[de jure]]&#039;&#039; onafhankelijk te zijn geweest.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999, pp. [http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA188 188]-[http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA189 189].&amp;lt;/ref&amp;gt; In &#039;&#039;[[El Gran Carlemany]]&#039;&#039;, het Andorraanse volkslied, wordt Karel de Grote uitbundig bezongen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In [[797]], volgens andere bronnen [[801]],&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072811/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=190 190]), &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#16 16]..&amp;lt;/ref&amp;gt; knoopte Karel diplomatieke betrekkingen aan met [[Haroen ar-Rashid]], de kalief van [[Bagdad]]. Ze kwamen overeen, steeds andere geloven bij hun onderdanen te dulden, en overwogen eventuele bondgenootschappen tegen de kaliefen van Córdoba enerzijds, respectievelijk het Oost-Romeinse Rijk anderzijds, die echter niet gerealiseerd werden. De kalief schonk Karel onder meer een [[Aziatische olifant]], genaamd [[Abul-Abbas]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801-802 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Bretonse Mark ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Bretonse Mark}}&lt;br /&gt;
Bretagne wist gedurende de hele regering van Karel zijn onafhankelijkheid te bewaren. In 786 trokken de Frankische troepen nog plunderend door Bretagne, maar ze konden het land niet onderwerpen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 786 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA63 63]-64).&amp;lt;/ref&amp;gt; In 790 benoemde Karel zijn negenjarige zoon [[Karel de Jongere]] tot markgraaf van de Bretonse Mark en koning van Neustrië.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 790 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313074633/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=176 176]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook hier waren het bestuur en de militaire leiding in handen van ervaren hovelingen. Een veldtocht in 811 bleef ook zonder resultaten.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA93 93]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Het einde van de onafhankelijkheid van Beieren ====&lt;br /&gt;
In het jaar 788 na Christus werd ook [[Geschiedenis van Beieren|Baiern]] (oude schrijfwijze van Beieren) definitief in het Rijk ingelijfd, in het oosten werd de [[Avaarse Mark]] (vanaf 856 &#039;&#039;Marchia Orientalis&#039;&#039; genoemd) als [[Mark (gebied)|grensmark]] tegen de Awaren opgericht en onder Frankisch gezag gesteld. De laatste Beierse stamhertog [[Tassilo III]], die zijn leen in [[757]] van Pepijn had verkregen,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 757 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 42).&amp;lt;/ref&amp;gt; zocht tevergeefs, de onafhankelijkheid door een bondgenootschap met de eigenlijk al reeds onderworpen Langobarden te redden. Aan de opstand tegen de Franken, waarvan men dacht dat ze door de twisten met de Saksen hun handen vol hadden, nam ook hertog [[Arechis II van Benevento]] deel. De insubordinaties van de Italische bondgenoten van Tassilo waren onder andere door de belegering van [[Capua]] en [[Salerno (stad)|Salerno]] in 786/787 beëindigd geworden. Het Beierse gebied, dat vanaf 798 vanuit [[Salzburg (stad)|Salzburg]] tot een eigen [[kerkprovincie]] werd uitgebouwd, bleef na de inlijving in het Rijk evenwel als politieke [[entiteit (politiek)|entiteit]] behouden. Onder de “prefecten” genoemde ambtsdragers van de koning (in de 9e eeuw als onderkoninkrijk) behield het beslist een bijzondere positie binnen het Frankische Rijksverband. De integratie van Beieren in het Frankenrijk was samen met de onderwerping van de Saksen een belangrijke voorwaarde voor de latere vorming van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Keizerschap (800-814) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom BW 2016-07-09 13-53-18.jpg|thumb|Koningstroon van Karel de Grote in de [[Dom van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 795 werd [[Paus Leo III]] tot paus gekozen. Hij verzekerde zich onmiddellijk van de ondersteuning van de Frankenkoning en stuurde Karel de Grote, de schutsheer van de kerk (&#039;&#039;patricius romanorum&#039;&#039;), de sleutel tot het graf van Petrus, evenals de banier van Rome toe.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 796 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA74 74]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Het pausdom was sedert enige tijd onder de invloed geraakt van de in diverse fracties versplinterde Romeinse stadsadel, die bij de pauskeuze doorslaggevend was. In 799 werd de confrontatie met de adel ten top gedreven: het hoofd van de kerk was doelwit van een aanslag en poging tot afzetting.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;[[Liber Pontificalis]]&#039;&#039; XCVI 13-14, Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 779 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, pp. [https://web.archive.org/web/20160312075630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=185 185]-[https://web.archive.org/web/20171022033151/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=186 186]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Leo III, die onder andere een onwaardige levenswandel (waaronder echtbreuk en meineed) werd verweten, vluchtte naar Karel in [[Paderborn (stad)|Paderborn]] (vgl. &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039;). Het is onduidelijk of er daar en onder welke omstandigheden zaken werden afgesproken: mogelijkerwijs werd hier voor het eerst, maar mogelijk ook reeds jaren tevoren de keizers[[kroning]] overeengekomen. Het is echter ook mogelijk dat er hierover helemaal geen afspraken zijn gemaakt. Het historisch onderzoek stort zich vooral op de bij Einhard vermelde opmerking van Karel toen hij de kerk verliet: &amp;quot;Indien ik met het plan van de paus vooraf bekend was geweest, zou ik, in weerwil van de heiligheid van het feest, niet in de kerk verschenen zijn.&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#28 28].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een andere bron, de &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;, spreekt daarentegen van een synode van de Frankische en Romeinse bisschoppen, waarbij men de Frankenheerser de keizerlijke waardigheid heeft aangeboden.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laureshamenses&#039;&#039; 800-801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20141206002835/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=38 38].&amp;lt;/ref&amp;gt; Mogelijkerwijs verwijst de opmerking bij Einhard niet op de keizerskroning zelf, maar op de omstandigheden en hun [[protocol]]laire afloop.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp. 335-369, hier pp. 360-369.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--[[Bestand:Karls-I.-Kaiserkroenung-Grandes-Chroniques-de-France 1-314x314.jpg|thumb|[[Grandes Chroniques de France]], exemplaar van koning [[Karel V van Frankrijk]] (Paris, BN, français 2813, fol. 85v, Paris saec. XIVex): de Keizerkroning van Karel de Grote.]]--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel trok in elk geval in de zomer van 800 naar Rome. Leo III ontving hem eind november ver voor de poorten van de Eeuwige Stad en legde op 23 december een reinigingseed af, die hem van de beschuldigingen van de samenzweerders uit de adellijke facties zou ontlasten. In hoeverre hij dit vrijwillig heeft gedaan, is niet bekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op de eerste kerstdag van 800 werd Karel door Paus Leo III in de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]] tot [[keizer]] gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp. 251–270.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze titel was sinds de afzetting van [[Romulus Augustulus]] in 476 in West-Europa niet meer gevoerd, hoewel de opeenvolgende [[Lijst van Byzantijnse keizers|Oost-Romeinse/Byzantijnse keizers]] aanvankelijk ook in het westen erkend werden. Karels volledige titel luidde vanaf 800: &#039;&#039;Karolus serenissimus Augustus a Deo coronatus magnus pacificus imperator Romanum gubernans imperium, qui et per misericordiam dei rex Francorum atque Langobardorum&#039;&#039; (vrij vertaald: „Karel, doorluchtige Augustus, door God gekroond, grote vrede stichtende keizer, het Romeinse Rijk regerend, bij Gods genade ook koning van de Franken en Langobarden“).&amp;lt;ref&amp;gt;Oorspronkelijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 189 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222113645/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=253 253]-[https://web.archive.org/web/20151222084121/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=254 254]); nieuwe keizerlijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 197 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222135759/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=265 265]-[https://web.archive.org/web/20151222113659/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=266 266]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Een (belangrijke) reden voor de kroning was de afzetting van de (vorige) Byzantijnse keizer door [[Irene van Byzantium]] (het Byzantijnse Rijk was de staatsrechtelijke opvolger van het Romeinse Rijk). Daar volgens het Romeinse recht een vrouw geen keizer(in) kon zijn, beschouwden enkele bronnen volgens Paus Leo III de Romeinse keizerstroon als vacant (hoewel eerder machtspolitieke redenen een rol speelden).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Als &#039;&#039;patronus et advocatus&#039;&#039; van de kerk had Karel nu de Byzantijnse keizer vervangen - zoals tevoren reeds de Langobard Desiderius. De [[patriarch]] van [[Jeruzalem]] stuurde de sleutel van het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] naar Karel als symbolische erkenning van Karels beschermheerschap over de christenheid. De kroning tot keizer betekende bijgevolg een provocatie voor het [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizerschap (&#039;&#039;[[Basileus]]&#039;&#039;), waartegenover Karel zich nu als gelijkwaardig opstelde - zo niet zelfs meer dan gelijkwaardig.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zag zichzelf als &#039;&#039;Augustus Imperator Renovati Imperii Romani&#039;&#039; (Augustus Keizer van het Hernieuwde Romeinse Rijk) en aldus als directe opvolger van de Romeinse keizer. Zijn [[Frankische Rijk]] was daarmee volgens de opvatting van menig geleerde de opvolger van het Romeinse keizerrijk (weliswaar slechts ideëel, niet staatsrechtelijk, daar het Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk in het oosten verder was blijven bestaan, zie: [[Tweekeizersprobleem]]). De eenheid van kerk en rijk was nu officiële staats[[doctrine]]. Als beschermheer van de paus en het christelijk geloof lette Karel de Grote er erg op, dat in zijn rijk iedereen het &#039;&#039;Pater Noster&#039;&#039; ([[Onzevader]]) kende. Tijdelijk stond op het belasteren van priesters of van het [[christendom]] en zijn symbolen zelfs de doodstraf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De uitbreiding van het Frankische Rijk in het oosten ====&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karolingische-reiterei-st-gallen-stiftsbibliothek 1-330x400.jpg|thumb|Karolingische ruiterij uit het Psalterium Aureum (St. Gallen, Stiftsbibliothek, Cod. 22, saec. IXex, p. 140 als illustratie bij Ps 60 (veldtocht van Joab).]]&lt;br /&gt;
Met de [[Frankische landname]] in Saksen doken ook in het noordoosten de Slaven als nieuwe buur op in het politieke bewustzijn van de Franken. In plaats van naar een territoriale uitbreiding van het rijk streefde Karel aanvankelijk naar de oprichting van een rijksgrens aan de [[Elbe (rivier)|Elbe]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp. 60-71.&amp;lt;/ref&amp;gt; en de pacificatie van de aangrenzende gebieden. Als schadeloosstelling voor de gedeporteerde Saksen liet Karel de Grote in het noordoosten van het rijk ([[Noordalbingië]]) Wendische [[Abodriten]] en ook Franken zich vestigen. Vanaf 804 kwam het tot conflicten met de [[Geschiedenis van Denemarken|Denen]], wier koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) naar [[Friesland]], respectievelijk Saksen uithaalde en met de steun van de [[Wilzen]] de [[Abodriten]] bevocht. Volgens de aantekening in de &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; voor het jaar 808 zou Göttrik toentertijd het &#039;&#039;[[Danevirke]]&#039;&#039; tussen [[Treene]] en [[Schlei]] als verdediging tegen de Franken hebben opgetrokken.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 808 [p. [https://web.archive.org/web/20160311040641/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=126 126] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA88 88]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA89 89]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid was het echter reeds in 737 om onbekende redenen opgetrokken. In 810 plunderden de Denen Friesland en de Friese eilanden. De Abodriten in het oosten van [[Hertogdom Holstein|Holstein]] slaagden erin zich (met Frankische bijstand) van Deense onderhorigheid te vrijwaren. Ze sloten in 811 evenwel een vredesverdrag met de Denen. De betrekkingen tussen Franken en Abodriten bleven ambivalent, zoals de omstandigheden van de oprichting van de Saksenwallen (&#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039;) rond 810 aantonen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Om die reden sloten de Franken in 780&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 780 (= [http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._6_S._56 MGH]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}): &#039;&#039;ibique omnia disponens tam Saxoniam quam et Sclavos&#039;&#039; (en daar regelde hij [Karel] alles zowel in Saksen als onder de Slaven).&amp;lt;/ref&amp;gt; een [[Drasco|verbond]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986, p. 25 (&amp;lt;sup&amp;gt;[http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Auftreten+im+Jahre+780%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22darauf+verwendet%22#search_anchor b], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Dergleichen+zu+er%C3%B6rtern%22#search_anchor c], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22von+Herrschaftsstrukturen+im+Gebiet%22#search_anchor d], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Annalen+abgespielt+haben%22#search_anchor e])&amp;lt;/sup&amp;gt;; {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp. 87-98, hier pp. 87-88; veelomvattend hierover is ook: {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&amp;lt;/ref&amp;gt; met de Abodriten tegen de Saksen en [[Wilzen]], dat op een [[Leen (feodalisme)|leen]]rechtelijke afhankelijkheid van de Abodriten schijnt te wijzen. De door Karel aangestelde&amp;lt;ref&amp;gt;De intronisatie van Drasco wordt in de &#039;&#039;Annales Mettenses (priores)&#039;&#039; (804) vermeldt: &#039;&#039;regem costituit&#039;&#039;; voor de aanstelling van Witzan, zie {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, p. [http://books.google.be/books?id=y00tAYOT6jYC&amp;amp;pg=PA118 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; koningen [[Witzan]] en [[Drasco]] stelden herhaaldelijk een leger samen (&#039;&#039;Heeresfolge&#039;&#039;) voor militaire bijstand, rond 789 tegen de Wilzen&amp;lt;ref&amp;gt;Over het belang van de Wilzenveldtocht voor de politiek van de Franken in de Franken, zie {{Aut|C. Hanewinkel}}, &#039;&#039;Die politische Bedeutung der Elbslawen im Hinblick auf die Herrschaftsveränderungen im ostfränkischen Reich und in Sachsen von 887 bis 936. Politische Skizzen zu den östlichen Nachbarn im 9. und 10. Jahrhundert&#039;&#039;, diss. Westfälische Wilhelms-Universität, 2004, pp. [https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf 34-59.]&amp;lt;/ref&amp;gt; of in 798 in de [[Slag bij Bornhöved (798)|slag bij Bornhöved]] tegen de Saksen. Ondanks de succesvolle veldtocht tegen de Wilzen en de overwinning in [[Noordalbingië]] hield Karel aan de Elbe als rijksgrens vast. De onderworpen Wilzen leverden gijzelaars,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 789: &#039;&#039;Ibique obsides receptos, sacramenta conplurima.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; en Karel liet in 804, na de deportatie van de Saksen, zijn Abodritische bondgenoten zich in Noordalbingië vestigen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 804: &#039;&#039;pagos Transalbianos Abodritis dedit&#039;&#039;. Deze gouw over de Elbe omvatte Dithmarschen, Stormarn en Holstein.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze zouden de noordgrens tegen de Denen beschermen en tegelijk de Saksen hun terugtocht&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (804) vermeldt dat Karel van Göttrik de uitlevering van de gevluchte Noordalbingiërs verlangde &#039;&#039;perfugis reddendis&#039;&#039;. [[Widukind]] was reeds in 777 naar de Denen kunnen ontkomen.&amp;lt;/ref&amp;gt; naar de Denen afsnijden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De overwinning van de Deense koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) over de Abodriten in 808 dwong Karel tot een verandering van politiek.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011, pp. [http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA41 41]-[http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA44 44].&amp;lt;/ref&amp;gt; [[Noordalbingië]] werd tot aan de [[Eider (rivier)|Eider]]&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (811) spreekt slechts van een vredessluiting met de Denen aan de Eider. Van een grens wordt voor het eerst gesproken door [[Adam van Bremen]] in zijn &#039;&#039;Hamburger Kirchengeschichte&#039;&#039; uit de jaren 1070.&amp;lt;/ref&amp;gt; in het rijk geïntegreerd en weer aan de Saksen toevertrouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp. 81-104.&amp;lt;/ref&amp;gt; Hun gebied van vestiging grensde Karel in het oosten met de &#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039; tegen dat van de Abodriten af. Tegen die Denen richtte hij de vesting [[Esesfelth]] op. Vervolgens plunderde Göttrik in 810 [[Friesland]] en de Friese eilanden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales regni Francorum&#039;&#039; 810.&amp;lt;/ref&amp;gt; Nadat hij in 810 was vermoord, sloot zijn opvolger [[Hemming]] vrede met de keizer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De betrekkingen met de [[Slavische volkeren|Slavische]] stammen ten oosten van Saksen en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]] waren eveneens tweeslachtig: in 789 voerden de Franken een veldtocht tegen de [[Wilzen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na de langdurige onderwerping van de Saksen, werden ook de [[Sorben]], in 789 nog bondgenoten van Karel tijdens de veldtocht tegen de Wilzen, in 806 door de Franken verslagen, nadat hun hertog [[Miliduch]] was gedood.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 806 [p. [https://web.archive.org/web/20160312080749/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=121 121] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA85 85]), &#039;&#039;Chronicon Moissacense&#039;&#039; 806 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022033319/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=308 308]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Volgens contemporaine bronnen probeerden zij in de daarop volgende decennia echter meermaals hun onafhankelijkheid terug te winnen. Het lijkt erop dat ook hier een of zelfs meer grensmarken zijn geweest. De stand van het onderzoek hierover is echter onduidelijk (zie ook &#039;&#039;[[Limes Sorabicus]]&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van Bohemen|Bohemen]] viel na een campagne in 805 en 806 onder Frankische afhankelijkheid en werd tribuutplichtig. In een oorkonde uit 817, waarin de provincies en volken van het Frankenrijk worden opgesomd, worden de &#039;&#039;Beheimi&#039;&#039; als een van de afhankelijke volken genoemd. Ook zij werden langzamerhand met succes gekerstend: in 845 lieten veertien hertogen uit Bohemen zich in Regensburg dopen. De Beierse [[clerus]] was hierbij de voornaamste drijvende kracht achter de missionering. Vanaf het midden van de 9e eeuw – Karels kleinzoon [[Lodewijk de Duitser]] was sinds 843 koning (zie [[Verdrag van Verdun]]) – werd Bohemen steeds meer tot een twistappel tussen het [[Oost-Frankische Rijk]] en het [[Groot-Moravische Rijk]] van [[Svatopluk I]]. Vanaf 862 werd ook [[geschiedenis van Hongarije|Hongarije]] een probleem. De expansie van de Franken in dit gebied vestigde – naast de vestigingsgolf onder de [[Přemysliden]] – de blijvende Duitse politieke en culturele invloed in oostelijk [[Midden-Europa]] in de volgende eeuwen (zie [[Oostkolonisatie]]; [[Samo (persoon)]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tegen de uit het Donaugebied (buiten de rijksgrenzen) komende [[Avaren (Europa)|Avaren]] voerde Karel in 791 aanvankelijk persoonlijk een mislukte veldtocht. Daarna volgde na zorgvuldige voorbereiding (aanleg van de &#039;&#039;[[Fossa Carolina]]&#039;&#039; tussen [[Altmühl]] en [[Rezat]]) in 795/796 onder leiding van [[Erik van Friuli]] en koning [[Pepijn van Italië]] een tweede veldtocht met overtuigend succes. De zeer grote [[Avarenschat]] viel in de handen van de Franken en de staat van de Avaren werd met steun van de Bulgaarse heerser [[Kroem]] verslagen. De rest van de bevolking werd [[kerstening|gedwongen gekerstend]]. Aanvankelijk werd hun nog een eigen politieke organisatie binnen het Frankenrijk toegestaan. Ten laatste in de 10e eeuw verdwenen ze definitief uit de geschiedenis.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Het conflict met Byzantium====&lt;br /&gt;
[[Nikephoros I]], Byzantijnse keizer („Basileus“) sinds 802, ervoer de Keizerlijke waardigheid van Karel als aanmatiging en weigerde diens erkenning. Een in 803 in [[Constantinopel]] aangekomen Frankisch gezantschap moest onverrichter zake terugkeren. Het conflict verscherpte zich nog toen Karel de door Byzantium geclaimde regio&#039;s Dalmatië en Venetië als tot zijn machtsbereik toebehorend behandelde. Nikephoros zond daarop in 806 de Oost-Romeinse vloot en stelde een zeeblokkade in tegen Venetië. Karels zoon [[Pepijn van Italië|Pepijn]], koning van Italië, kon echter Venetië veroveren, wat blijkbaar Nikephoros meer bereid maakte tot onderhandelingen. Een eind 810 in Italië aangekomen Byzantijns gezantschap, dat eigenlijk de intussen gestorven koning Pepijn (8 juli 810) had willen bereiken, werd door Karel naar Aken ontboden en in 811 met een vriendelijk, in antwoord op de keizersvraag evenwel compromisloos schrijven teruggestuurd. Bij hun terugkeer was echter de Byzantijnse keizer Nikephoros I tijdens een veldtocht tegen de Bulgaren in de [[slag aan de Warbizapas]] gevallen (26 juli 811). Zijn schoonzoon [[Michaël I Rangabe|Michaël I Rhangabe]] trok kort daarop de macht naar zich toe. Anders dan zijn voorganger was hij in een duurzame overeenkomst met het westen geïnteresseerd. Daarom zond keizer Michaël I nu van zijn kant een Byzantijns gezantschap naar Aken, dat daar in 812 aankwam. In een publieke ceremonie huldigde deze Karel de Grote en noemde hem „keizer“. Daarmee was het keizerschap van Karel de Grote door het Byzantijnse Rijk diplomatiek erkend. Karel moest daarvoor in de [[Verdrag van Aken (712)|vrede van Aken]] evenwel weer aan Venetië en Dalmatië verzaken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Daarenboven zagen de Byzantijnse keizers zich als hogerstaand, en om dit duidelijk te maken voegden de opvolgers van Michael I aan hun titel &#039;&#039;keizer&#039;&#039; het genitief &#039;&#039;van de Romeinen&#039;&#039; toe (&#039;&#039;basileus tōn Rhōmaiōn&#039;&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;J. Canning, &#039;&#039;A history of medieval political thought: 300–1450&#039;&#039; (Londen-New York: Routledge, 1996), p. 70&amp;lt;/ref&amp;gt; Daarmee zou hun unieke rang als unieke opvolger van de Romeinse keizer gedocumenteerd worden. De Karel de Grote volgende Westelijke keizers noemden zich daarentegen aanvankelijk slechts &#039;&#039;imperator augustus&#039;&#039; (verheven keizer). De titulatuur &#039;&#039;verheven keizer van de Romeinen&#039;&#039; &#039;&#039;(Romanorum imperator augustus)&#039;&#039; komt in het westen, dat is in het [[Heilige Roomse Rijk]], pas voor het eerst voor ten tijde van [[Keizer Otto III|Otto III]] in 996.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Hervormingen en interne reorganisatie van het rijk====&lt;br /&gt;
Met gedeeltelijk ingrijpende hervormingen, die zijn zoon en opvolger [[Lodewijk de Vrome]] grotendeels verder bespoedigde, reorganiseerde Karel de Grote het Frankenrijk ook intern. Het eerste doel was, de voorwaarden voor een bestuurspraktijk op schriftelijke grondslag te creëren. Om deze reden nam de onderwijshervorming een aanvang. Abten en bisschoppen werden door verschillende documenten (bijv. &#039;&#039;[[Epistola de litteris colendis]]&#039;&#039; of &#039;&#039;[[Admonitio generalis]]&#039;&#039;) de opdracht gegeven, om onderwijs te verzorgen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp. [http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA62 62]-[http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA68 68].&amp;lt;/ref&amp;gt; Aan het hof werden geleerden uit heel Europa samengebracht, aan wie belangrijke hofambten, bisdommen en rijksabdijen werden toegewezen. Begaafde leerlingen konden hier hun opleiding vervolmaken. Het hof werd de draaischijf, waarlangs informatie, persoonlijke betrekkingen, en boeken werden overgedragen. De stamhertogdommen schafte Karel af, waarbij de juridische autonomie van de stammen evenwel werd bewaard. Hij beval bovendien de optekening van [[Germaans recht|stamrechten]]. In de &#039;&#039;[[Lex Frisionum]]&#039;&#039; bijvoorbeeld werden de Friezen in het noordwesten en noorden van het koninkrijk op basis van hun traditionele wetten en gewoonten belangrijke privileges toegestaan. Zij werden als &amp;quot;Vrijen&amp;quot; bestempeld en mochten onder andere hun [[potestaat]] zelf kiezen. Ook de indeling van [[Friesland]] in drie duidelijke afgebakende districten werd in de - hier als voorbeeld genomen - &#039;&#039;Lex Frisionum&#039;&#039; schriftelijk vastgelegd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het rijksbestuur, dat Karel de Grote trachtte te unificeren, droeg hij vooral over aan zijn hofclerus en een nieuw opgerichte [[adel|dienstadel]].&lt;br /&gt;
De [[hofkapel]] was het centrale bestuursorgaan van de wereldlijke en geestelijke structuur in het rijk. De uitvoering van het bestuur van het rijk lag in de handen van de [[Graaf (titel)|graven]]. Deze fungeerden in het kader van de zogenaamde [[Graafschap (gebied)|graafschap]]stichting als koninklijke ambtsdragers bij de uitoefening van de [[regalia]] (gravenban) en waren in bepaalde gebieden plaatsvervanger van de koning (Mark-, Burg- en Paltsgraven). Bijzonder belangrijk waren de [[markgraaf|markgraven]]: zij waren de regenten in de nieuw ingerichte [[Mark (gebied)|grensmark]]en en hadden in dit gebied verreikende voorrechten, als militair bevelhebber en als ambachtsheer. De markgraven moesten zorgen voor de dienstplichtigen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de overdracht van ambten en lenen aan leidende adellijke families (de „Groten“), verzekerde Karel zich van hun loyaliteit en stichtte daarmee een nieuwe rijksaristocratie. De graafschapsinrichting werd tot belangrijkste instrument ter bewaring van de eenheid van het rijk, hoewel het in de verschillende tradities in het westen respectievelijk het oosten van het rijk (Romeinse &#039;&#039;[[Civitas]]&#039;&#039; versus Germaanse [[Gouw (Germaans)|gouw]]) zijn grenzen vond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de &#039;&#039;[[capitularia]]&#039;&#039; werd bovendien een verregaand uniforme wetgeving geschapen, alsook het rechtswezen en de [[rechtspraak]] hervormd (onder andere invoering van volksgetuigen (&#039;&#039;Rügezeugen&#039;&#039;) en [[lekenrechter]]s). De regeerbaarheid van Karels rijk zou vooral door de zogenaamde [[zendgraaf|zendgraven]], de &#039;&#039;missi dominici&#039;&#039;, worden verzekerd. Deze werden meestal paarsgewijs uitgestuurd (een wereldlijke en een geestelijke afgevaardigde), om instructies en verordeningen van de keizer door te voeren. Ze konden in een toegewezen gebied indien nodig ook het onmiddellijk rijksgezag uitoefenen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De kerk speelde een vooraanstaande rol bij de reorganisatie en consolidatie van het binnenland. Zij werd door Karels uitbouw van de klerikale infrastructuur - er werden onder andere talrijke nieuwe bisdommen gesticht, waarbij Karel zich het recht voorbehield, de bisschoppen zelf te benoemen -, door omvangrijke schenkingen, de bekrachtiging van het [[tiende]]gebod&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|[[Pierre Ubachs|P.J.H. Ubachs]]}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002, [http://books.google.be/books?id=KCg_3mxdsZoC&amp;amp;pg=PA60 p. 60].&amp;lt;/ref&amp;gt; en door hervormingen waarschijnlijk tot belangrijkste eenheidsband van zijn rijk gemaakt. De invoering van de [[metropolitaanstatuten]], het regelmatig houden van [[synode]]s en de uitvoering van [[visitatie]]s, maar vooral de bevordering van het vormingsniveau van de clerus waren de beslissende maatregelen voor het uitroeien van kerkelijke misstanden. Door een onder leiding van [[Benedictus van Aniane]] doorgevoerde en onder Karels opvolger Lodewijk de Vrome voorgezette monistische hervorming, werden de &#039;&#039;[[Regula Benedicti]]&#039;&#039; (&#039;&#039;ora et labora&#039;&#039;) alsook de algemeen geldende, deze regel aanvullende &#039;&#039;[[consuetudines]]&#039;&#039; bindend voor kloosters. Nu eerst kwam het tot een duidelijke afbakening tussen monniken en seculiere clerus. Voor de [[kanunnikstift]]en en het [[domkapittel]] werd het &#039;&#039;vita communis&#039;&#039; (&amp;quot;gemeenschapsleven&amp;quot;) dwingend voorgeschreven (vgl. &#039;&#039;Capitula e canonibus excerpta&#039;&#039;, 813; &#039;&#039;Institutio canonicorum Aquisgranensis&#039;&#039;, 816), waardoor ook hier een strengere toezicht op de levenswandel mogelijk werd, wanneer ook de regels minder ascetisch waren dan in het klooster. De door Pepijn begonnen [[liturgie]]hervorming naar Romeins voorbeeld werd verder doorgevoerd. Het doel was het oorspronkelijk aan [[Paus Gregorius I|Paus Gregorius]] de Grote toegeschreven [[Sacramentarium]] in plaats van het in de 8e eeuw in omloop gekomen zogenaamde [[iunggelasianisch]]e Sacramentarium in te voeren. [[Paus Adrianus I]] zond op vraag van Karel een modelexemplaar naar Aken, het &#039;&#039;[[Sacramentarium Gregorianum-Hadrianum]]&#039;&#039;. Benedictus van Aniane of Alcuinus schreef ter aanvulling op het geheel op de Romeinse kerkdienst afgestemde &#039;&#039;Gregorianum-Hadrianum&#039;&#039; het &#039;&#039;[[Supplementum Anianense]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het eertijds volkomen uiteenlopend [[geld]]wezen werd eveneens hervormd. De [[Gouden standaard (economie)|gouden standaard]] werd opgegeven, de zilveren &#039;&#039;denarius&#039;&#039; als over het hele rijk geldende en voorkomende valuta ingevoerd. Eén &#039;&#039;[[solidus (munt)|solidus]]&#039;&#039; respectievelijk schilling was 12 &#039;&#039;denarii&#039;&#039;; één pond (&#039;&#039;libra&#039;&#039;), waarvan het gewicht tegenover de antieke maatstaf werd verhoogd, kwam overeen met 20 &#039;&#039;solidi&#039;&#039;.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp. [http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA34 34]-[http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA35 35].&amp;lt;/ref&amp;gt; In Karels muntverordening werd vastgelegd, dat uit een pond zilver 240 penningen (&#039;&#039;denarius&#039;&#039;) moesten worden geslagen. De Angelsaksische koning [[Offa van Mercië]] nam in die tijd deze regeling over, die in Engeland tot [[1971]] van kracht was.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. [http://books.google.be/books?id=Fzhk_DvzqSkC&amp;amp;pg=PA135 135].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dood en opvolging===&lt;br /&gt;
Naar oud Frankisch gebruik regelde Karel in 806 zijn opvolging door een rijksdelingsplan, de zogenaamde &#039;&#039;[[Divisio Regnorum]]&#039;&#039;. Nadat er al enkele van zijn zonen gestorven waren, verhief Karel in 813 zijn enige legitieme erfgenaam [[Lodewijk de Vrome]] tot [[medekeizer]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30].&amp;lt;/ref&amp;gt; In 814 volgde Lodewijk de Vrome zijn vader op.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sinds 810 leed Karel de Grote aan [[koorts]]aanvallen. In 811 maakte hij zijn persoonlijk testament op. Na een 47-jarige heerschappij stierf Karel de Grote op 28 januari 814 in [[Aken (stad)|Aken]] en werd in de [[Dom van Aken|paltskapel]], de zogenaamde Mariakerk, bijgezet (zie: [[#Graftombe|graftombe]]). De doodsoorzaak (geïnfecteerd met borstvliesontsteking?) is niet met absolute zekerheid vastgesteld. [[Einhard]] vermeldt dat Karel, nadat hij hevige koorts kreeg, een ontsteking in de zij zou hebben opgelopen, waarna hij stierf.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reeds vroeg zag Karel zich als dé rechtgelovige verdediger en bewaarder van de christenheid. Daarom werd hij in zijn grafschrift geroemd als &#039;&#039;imperator orthodoxus&#039;&#039;, die het &#039;&#039;regnum Francorum&#039;&#039; (het Frankenrijk) grootmoedig (&#039;&#039;nobiliter&#039;&#039;) heeft uitgebreid.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#31 31].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijken en nakomelingen==&lt;br /&gt;
===Echtgenotes===&lt;br /&gt;
* [[Himiltrude]] (omstreeks 768)&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039; 792 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312075836/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=35 35]). De precieze aard van hun verbintenis is omstreden: sommigen beschouwen haar als een volwaardige echtgenote van Karel de Grote ({{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 82-83.), anderen menen dat het om een [[concubinaat]] ging ({{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=Tcjy7bCmFL0C&amp;amp;pg=PA86 86]. Vgl. Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].), terwijl nog anderen hebben gesuggereerd dat het om een &#039;&#039;Fruhelehe&#039;&#039; (&amp;quot;Liefjeshuwelijk&amp;quot;) zou zijn geweest ({{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976, p. [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/karolinger_familie_karls/himiltrud_frankenkoenigin_769.html 65].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 769 huwde hij een dochter van de Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]], die hij in 770, ten laatste begin 771 verstootte. Zij wordt meestal onder de naam &#039;&#039;[[Desiderata van Lombardije|Desiderata]]&#039;&#039; vermeld (vermoedelijk heette ze in werkelijkheid Gerperga).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 771 huwde hij voor 30 april [[Hildegard]] (&#039;&#039;de gente Suaborum&#039;&#039;, 758 - 30 april 783), dochter van graaf [[Gerold van Vintzgouw]] en Imma, een dochter van de [[Alemannen|Alemaanse]] &#039;&#039;dux&#039;&#039; [[Hnabi]]&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 2 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20161221075934/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=590 590]-[https://web.archive.org/web/20160311040713/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=591 591].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Rond oktober 783 huwde hij met [[Fastrade]] (- 10 augustus 794, [[Frankfurt am Main]]), dochter van (de vermoedelijk [[Thüringen (deelstaat)|Thürings]]-[[Mainfranken|Mainfrankische]]) graaf Radulf&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 783 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA61 61]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022032935/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=164 164]), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072859/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=165 165]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 794 of de herfst van 796 huwde hij met [[Luitgarde]] (- 4 juni 800), een [[Alemannen|Alemaanse]] prinses&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], [[Angilbert]], &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gekende bijvrouwen van Karel de Grote waren:&lt;br /&gt;
* Madelgarde&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18.] Zij wordt mogelijk ook vermeld in een lijst van nonnen uit het klooster van Faremoutiers ({{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993, p. 200 (n. 58) &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;q=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=l0giVTTSqj&amp;amp;sig=k04rlB8LyNUn9ZxBsvYiKKgnGv4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;ved=0CDUQ6AEwAQ a],[http://books.google.be/books?ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;q=%22dans+la+premi%C3%A8re+moiti%C3%A9+du+IXe+si%C3%A8cle+dans+la+liste%22#search_anchor b])&amp;lt;/sup&amp;gt;.)&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Gerswinde]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Regina (800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Addelinde (806)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Afstammelingen===&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Himiltrude:&lt;br /&gt;
** [[Pepijn de Gebochelde]] (770 - 811)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Große in der Chronik des Ekkehard von Aura.jpg|thumb|Afbeelding van Karel de Grote in de Kroniek van Ekkehard van Aura (ca. 1112/1114, Cambridge Corpus Christi, Ms 373, fol. 24r).]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Hildegarde:&lt;br /&gt;
** [[Karel de Jongere]] (772/773 - 811), vanaf 788 koning in [[Neustrië]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]),&lt;br /&gt;
Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Karloman (773 - 8 juli 810), als [[Pepijn van Italië|Pepijn]] koning van [[Italië]]&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]), [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039; II (= {{Aut|P. von Winterfeld}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1899, p. [https://web.archive.org/web/20160313074619/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000834.html?pageNo=19 19]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Adalhaid/Adalais (juni 774 - juli/augustus 774, Zuid-[[Gallië]])&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Adeleidis filia Karoli regis quæ in Italia nata est&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIII) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Rotrudis]] (ca. 775 - 6 juni 810)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hludowic/[[Lodewijk de Vrome]] (778 - 840)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
*** [[Lotharius I]] (795-855)&lt;br /&gt;
*** [[Pepijn I van Aquitanië|Pepijn I]] (koning van Aquitanië; 838)&lt;br /&gt;
*** Rotrude (± 800-?)&lt;br /&gt;
*** Bertha (?)&lt;br /&gt;
*** Hildegarde (± 802/804 - 857)&lt;br /&gt;
*** [[Lodewijk de Duitser|Lodewijk II]] († 876)&lt;br /&gt;
*** [[Karel de Kale|Karel II]] (koning van het West-Frankische Rijk, keizer in 875; - 877)&lt;br /&gt;
*** [[Gisela (dochter van Lodewijk de Vrome)|Gisela]] (ca. 820 - 874)&lt;br /&gt;
** Lotharius (juni/augustus 778, [[Chasseneuil-du-Poitou|Chasseneuil]] bij [[Poitiers]] - 779), tweelingbroer van Louis&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Chlodarii pueri regis&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXXIX) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20170328195350/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=71 71].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Bertha van Frankrijk|Bertha]] (779/780 - na 14 januari 828),&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039; 16 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160313073842/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=291 291]).&amp;lt;/ref&amp;gt; in 814 van het Hof verwezen&amp;lt;br /&amp;gt;Bertha had een verhouding met Karels hofgeestelijke [[Angilbert]], waaruit de kinderen [[Nithard (historicus)|Nithard]] (790 - 844/45) en Hartnid (813) voortkwamen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039; 2 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=180 180]), &#039;&#039;Ex Chronico Centulensi sive Sancti Richarii&#039;&#039; ({{Aut|M. Bouquet}} (ed.), &#039;&#039;Recueil des historiens des Gaules et de la France&#039;&#039;, V, Parijs, 1869, p. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k50123x/f466.image.r=Recueil%20des%20historiens%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.langEN 371]), Nithard, &#039;&#039;Historiae&#039;&#039; IV 5 (p. 172).&amp;lt;/ref&amp;gt; Bertha&#039;s [[buitenechtelijke relatie|liaison]] was de inspiratie voor de sage van &#039;&#039;Eginhard und Emma&#039;&#039; ([[Wilhelm Busch]]).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900, p. 5.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Gisela (781-808)|Gisela]] (voor mei 781 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 781 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072916/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=160 160]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hildegard (na 8 juni 782 - tussen 1 en 8 juni 783)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Hildegardis filiæ cuius supra&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Fastrada:&lt;br /&gt;
** [[Theodrada]] (ca. 785 - 9 januari 844/853, klooster [[Schwarzach am Main]]), voor 814 abdis van [[Argenteuil (gemeente)|Argenteuil]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hiltrude (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* van een onbekende vrouw:&lt;br /&gt;
** Hruodhaid (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Madelgarde:&lt;br /&gt;
** Ruothild (- 24 maart 852), [[abdij van Faremoutiers|abdis van Faremoutiers]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Obituaires de Sens&#039;&#039; Tome I.1, &#039;&#039;Abbaye de Saint-Germain-des-Prés&#039;&#039;, p. 254.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met [[Gerswinde]]:&lt;br /&gt;
** Adalthrude&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Regina:&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Drogo van Metz|Drogo]] (17 juni 801 - 8 december 855), vanaf 818 geestelijke, in 820 [[Abdij van Luxeuil|Abt van Luxeuil]], vanaf 823 [[Lijst van bisschoppen van Metz|bisschop van Metz]], vanaf 834 aartsbisschop en aartskapelaan van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
** [[Hugo der Franken|Hugo]] (802/806 - 14 juni 844), vanaf 818 geestelijk, monnik in de [[abdij van Charroux]], vanaf 822/823 abt van [[Abdij van Saint-Quentin|Saint- Quentin]], vanaf 836 [[Abdij van Sint-Bertinus|Abt van Saint-Bertin]], vanaf 834 tot 840 aartskanselier van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Addelinde:&lt;br /&gt;
** Theoderich (807 - na 818), in 818 geestelijke geworden&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Culturele betekenis==&lt;br /&gt;
===Karolingische renaissance===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karldergrossesignatur.svg|thumb|330px|Het signum van Karel de Grote onder een op 31 augustus 790 in Kostheim uitgevaardigde oorkonde: eigenhandig geschreven is slechts de V-vormige &amp;quot;Vollziehungsstrich&amp;quot; binnen de ruitvormige O van het zogenaamde &amp;quot;Karel[[monogram]]&amp;quot;, waardoor de bovenste helft van de O tegelijkertijd als A (voor K&#039;&#039;&#039;A&#039;&#039;&#039;ROLVS) wordt gelezen. De lineaire tekst aan weerszijden van het kruisruitmonogram luidt &#039;&#039;Signum Karoli gloriosissimi regis&#039;&#039; (&amp;quot;Zegel van de meest glorierijke koning Karel&amp;quot;).]]&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Karolingische renaissance}}&lt;br /&gt;
Karels heerschappij staat op cultureel vlak bekend als de periode van de zogenaamde [[Karolingische renaissance]]. Kunst, literatuur en architectuur kenden een ongewone opleving.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel bracht de belangrijke geleerden van zijn tijd aan zijn hof bijeen, onder wie de Angelsaksische geleerde [[Alcuinus]] als hoofd van de [[Kathedraalschool|Domschool]] van Aken, de Langobarden [[Paulus Diaconus]] en [[Petrus van Pisa]], de Visigoten [[Theodulf van Orléans]] en [[Angilbert]] en [[Einhard]] (ook wel Eginhard genoemd). [[Hildebold van Keulen|Hildebold]], de eerste aartsbisschop van Keulen, was Karels kanselier en aartskapelaan van zijn hof. De door Karels hof ingevoerde [[Karolingische minuskel]] (&#039;&#039;Carolina&#039;&#039;), een uit kleine letters bestaand [[boekschrift]], was onder andere het voorbeeld voor het vandaag de dag nog veelgebruikte lettertype &#039;&#039;[[Antiqua]]&#039;&#039;. Er ontstond onder het waakzame oog van de keizer voor enkele decennia een intellectueel centrum met een zeer stimulerende sfeer en een uitstraling die reikte tot in alle uithoeken van het rijk. Haar vitaliteit en creativiteit had het te danken aan de persoonlijke interesse van de heerser evenals het engagement van de daardoor aangespoorde geleerden, literatoren en kunstenaars, maar vooral aan het feit dat een onderwijsconcept de gemeenschappelijke grondslag vormde, namelijk het geloof in de intrinsieke waarde van onderwijs buiten het nut ervan voor machtspolitieke, kerkelijke, theologische of economische doelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De &#039;&#039;[[Zeven vrije kunsten|septem artes liberales]]&#039;&#039;, waarvan het volledige herstel van het in de late oudheid ontwikkelde concept het doel was, vormden zeker geen doelgerichte, op onmiddellijke aanwendbaarheid van technische vaardigheden gerichte afgesloten leerprogramma&#039;s, maar verschaften een formele vorming met een taalkundig-literair zwaartepunt als uitgangspunt voor een levenslang leren, ook na het afsluiten van de eigenlijke vormingsfase, opdat het voor leidinggevende en verantwoordelijke functies geschikte persoonlijkheden met de nodige algemene vorming en dienovereenkomstig verruimde intellectuele horizon zou voortbrengen. „&#039;&#039;Mij is het duidelijk voldoende om de wijsheid om haarzelf na te streven.&#039;&#039;“, zo vatte de mogelijk meest uitgesproken „humanist“ onder de Karolingische geleerden, [[Lupus van Ferrières]], in zijn beroemde voorstellingsbrief aan Einhard&amp;lt;ref&amp;gt;Lupus, &#039;&#039;Epistolae&#039;&#039; 1, 5.&amp;lt;/ref&amp;gt; rond 830 weemoedig op de gouden tijd onder Karel de Grote terugblikken deze onder Lodewijk de Vrome reeds weer bedreigde vormingsidee van de Karolingische renaissance vol zorgen om de toekomst als het ware bezwerend samen. Dat dit niet louter lippendienst was, laat zich aan de werken aflezen, waarmee Lupus en andere zijnsgelijken zich bezighouden en die zij zelf schreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens Einhard&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#29 29].&amp;lt;/ref&amp;gt; was Karel de Grote ook in de instandhouding van zijn moedertaal (&#039;&#039;lingua propria&#039;&#039;) zeer geïnteresseerd, met andere woorden de West-Germaanse [[idioom|idiomen]] van de Franken (vgl. [[Ripuarisch]], [[Moezelfrankisch]], [[Frankisch]], [[Oudhoogduits]]). Zo gaf Karel aan zijn geleerden de opdracht om een [[grammatica]] voor zijn moedertaal op te stellen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Daarbij kan het ook slechts om een letterkundig werk zijn gegaan. Daarenboven liet Karel „barbaarse“ (d.i. in het Germaanse respectievelijk de volkstaal) „en zeer oude (helden)lieden, in dewelke de daden en oorlogen van oude koningen werden bezongen, opschrijven“.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; In welke taal en onder welke vorm dit werd neergeschreven (in het Latijn of het Oudhoogduits, als [[regest]]en of in liedvorm), is onduidelijk. Deze verzameling is om onbekende redenen niet bewaard gebleven. Karels zoon Lodewijk de Vrome werd in de nieuwe tijd menigmaal ten onrechte voor het verlies ervan verantwoordelijk geacht.&amp;lt;ref&amp;gt;Men baseerde zich daarvoor op [[Thegan]] (&#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 19): &#039;&#039;Poetica carmina gentilia quae in iuventute didicerat, respuit, nec legere, nec audire, nec docere voluit.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Bij Einhard wordt verder ook vermeld, dat Karel de Latijnse benamingen van de winden en de maanden zelfs in het Frankische vertaalde, zo noemde hij januari wintermaand (&#039;&#039;Wintarmanoth&#039;&#039;), mei weidemaand (&#039;&#039;Wunnimanoth&#039;&#039;), december heiligemaand (&#039;&#039;Heilagmanoth&#039;&#039;).&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Ook werd voor een verzameling van de belangrijkste wetteksten, zowel van het volks- en [[Germaans recht|stamrecht]] alsook van de &#039;&#039;[[Capitularia]]&#039;&#039;, gezorgd. Belangrijke kerkelijke tekst zoals de Latijnse Bijbel, de zogenaamde &#039;&#039;[[Vulgata]]&#039;&#039;, de [[regel van Benedictus]] en het [[Sacramentarium]] van [[Paus Gregorius de Grote]] werden van taalkundige verloedering gereinigd en in modelexemplaren voor verveelvoudiging beschikbaar gesteld. Door de hofbibliotheek werden zeldzame teksten aan de kathedraal- en kloosterbibliotheken ter afschrift ter beschikking gesteld. Boekenbestanden werden in [[boekenlijst]]en opgenomen en [[desideratum|desiderata]]lijsten opgesteld. Al deze activiteiten beoogden allereerst ooit de systematische sortering, registratie en inventarislijst van de gehele overgeleverde cultuurtraditie, om op dit fundament te kunnen verder bouwen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kerken en kloosters, paltsen en paleizen===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom Oktogon.jpg|thumb|De Paltskapel in Aken.]]&lt;br /&gt;
Einhard (Karels biograaf en leider van de Domschool als opvolger van [[Alcuinus]], die in [[796]] het hof verliet en abt van [[Basiliek en Abdij van Sint-Maarten van Tours|Saint-Martin de Tours]] werd – mogelijkerwijs hield zijn overstap verband met zijn openlijke kritiek op de koning zijn houding tegenover de Saksen&amp;lt;ref&amp;gt;Alcuinus, &#039;&#039;Epistulae&#039;&#039; 110, 174 (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1895, pp. [https://web.archive.org/web/20140225112544/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=157 157][https://web.archive.org/web/20140225112317/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=158 -][https://web.archive.org/web/20140225104502/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=159 159], [https://web.archive.org/web/20140225113038/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=287 287][https://web.archive.org/web/20140225113316/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=288 -][https://web.archive.org/web/20140225102636/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=289 289].).&amp;lt;/ref&amp;gt;), spreekt ook over zijn omvangrijke bouwactiviteit. In de eerste plaats wordt daarmee de „wonderbare“ [[Paltskapel (Aken)|Paltskapel]] in de [[Akener koningspalts]] bedoeld, die in de laatste 20 jaar van zijn leven zijn lievelingspalts werd, bij wijze van spreken een soort van „hoofdstad“ ten Noorden van de Alpen. Voor deze zou hij zelfs zuilen en grootse Marmerstukken uit [[Rome (stad)|Rome]] en [[Ravenna (stad)|Ravenna]] hebben laten overbrengen.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#26 26].&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook een ruiterstandbeeld van [[Theoderik de Grote]] liet hij uit Ravenna naar Aken overbrengen, waar [[Walahfrid Strabo]] in zijn gedicht &#039;&#039;De imagine Tetrici&#039;&#039; postuum kritiek op uitte. Daarnaast vermeldt Einhard ook een houten brug over de Rijn bij [[Mainz]], die echter al snel weer was afgebrand, zoals ook de bouwaanvang van een tweede [[paleis]] bij [[Keizerpalts Ingelheim|Ingelheim]] en [[Nijmegen]].&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#17 17].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kloosters werden onder andere in [[Abdij van Sankt Gallen|Sankt Gallen]] (het huidige Zwitserland) en op het [[Reichenau (eiland)|eiland Reichenau]] (Bodenmeer) (zie ook: [[Abdij van Reichenau]]), in het ingelijfde Beieren in [[Abdij Sankt Emmeram|St. Emmeram]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]], in [[Freising (stad)|Freising]] en aan de [[Tegernsee (meer)|Tegernsee]] (belangrijkste Benedictijnenabdij van Opper-Beieren, in 817 tot de meest welgestelde kloosters in het rijk van keizer Lodewijk de Vrome gerekend), in het huidige Oostenrijkse [[Mondsee (klooster)|Mondsee]] (daar was ook [[Salzburg (stad)|Salzburg]] sinds de [[Avaarse Mark|Avarenoorlogen]] van 791 tot 799 een centrum van de [[Missie (katholieke Kerk)|Missie]]) alsook in [[Abdij van Fulda|Fulda]] en in [[Trier]] opnieuw gesticht, tot abdijen verheven of ondergingen een aanzienlijke stijging in hun aanzien. Zij werden de drijvende kracht van de onderwijshervorming, die door Karel was begonnen, en werden derhalve veelvuldig uitgebouwd en uitgebreid. Voor de [[Abdij van Sankt Gallen]] bijvoorbeeld was de periode van de 9e tot de 10e eeuw een &#039;&#039;Gouden Tijdperk&#039;&#039;. Het daar omstreeks 790 ontstane Latijns-Duitse woordenboek &#039;&#039;[[Abrogans]]&#039;&#039; wordt beschouwd als het alleroudste Duitse boek. Ten slotte waren het ook [[monnik]]en, die begin 9e eeuw de [[rozen|edelroos]] naar Midden-Europa invoerden en de [[tuinbouw]] in het algemeen aanzienlijk professionaliseerden.&amp;lt;ref&amp;gt;Een belangrijk werk uit die tijd over tuinbouw was Walahfrid Strabo&#039;s &#039;&#039;Hortulus&#039;&#039;.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===&#039;&#039;Capitulare de villis&#039;&#039;===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Capitulare de villis vel curtis imperii LXX.jpg|thumb|left|Hoofdstuk LXX van de &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039;.]]&lt;br /&gt;
Een gekende bron voor de economische geschiedenis (in het bijzonder die van de land- en tuinbouw), is de landgoederenverordening &#039;&#039;[[Capitulare de villis vel curtis imperii]]&#039;&#039;, die door Karel de Grote als een gedetailleerd voorschrift over het beheer van de [[kroondomein]]en werd afgekondigd. In hoofdstuk 70 van de &#039;&#039;Capitulare&#039;&#039; worden 73 voedingsgewassen (inclusief geneeskruiden) en 16 verschillende fruitbomen beschreven, die in alle keizerlijke landgoederen door de beheerders waren aan te planten.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost08/CarolusMagnus/kar_vill.html &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039; LXX.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In dit document werd ook aangedrongen op het bijhouden van een geschreven administratie en een regelmatige verantwoording van het beheer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Karel de Grote in de middeleeuwse literatuur==&lt;br /&gt;
Over het leven en werken van Karel de Grote ontstonden na zijn dood vele sagen, onder andere de [[Frankische roman|Karelromans]] en [[Chanson de geste|chansons de geste]] ([[Roelandslied]]). Als Latijnse tegenhanger van het Oud-Franse Roelandslied werd tussen 1130 en 1140 de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; geschreven.&amp;lt;ref&amp;gt;Beter bekend onder de naam [[pseudo-Turpijn]], daar de tekst de aartsbisschop Turpijn (Turpinus, ook wel: Tilpin) van Reims (ambtstermijn van 748 tot 794) als haar auteur noemt.&amp;lt;/ref&amp;gt; Naast het Roelandverhaal beval de pseudo-Turpijn de legende, dat Karel de Grote naar het graf van [[Jakobus de Meerdere|Sint-Jakobus]] in [[Santiago de Compostela]] was gegaan en het van de [[Saracenen]] had bevrijd. De historische Karel de Grote daarentegen is niet naar Compostela gekomen, en zijn strijd in Noord-Spanje in 778 verliep niet zeer roemrijk (Zie: [[#Krijgstochten tegen de Moren|Krijgstochten tegen de Moren]]). Omstreeks 1200 werd de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; door een onbekende auteur onder de titel &#039;&#039;Karolellus&#039;&#039; in hexameters overgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klein&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|H.-W. Klein}} (ed.), &#039;&#039;Die Chronik von Karl dem Großen und Roland. Der lateinische Pseudo-Turpin in den Handschriften aus Aachen und Andernach&#039;&#039;, München, 1986; {{Aut|P.G. Schmidt}}, &#039;&#039;Karolellus atque Pseudoturpini Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; (&#039;&#039;Lit. zu den Texten, ihrer Überlieferung und zu Kult und Nachleben Karls des Großen S. Xf.&#039;&#039;), Stuttgart - Leipzig, 1996.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Grosse.jpg|thumb|Standbeeld van Karel de Grote in de [[crypte]] van de [[Grossmünster]] van Zürich.]]&lt;br /&gt;
Daarnaast ontstond in de Hoge Middeleeuwen de legende, dat Karel de Grote naar het [[Heilig Land]] was getrokken, de Heidenen uit [[Jeruzalem]] had verdreven en hiervoor was beloond met waardevolle [[relikwie]]ën, waaronder de [[Doornenkroon (kroon van takken)|Doornenkroon]] van Christus. Nadat het motief van de Karel de Grote zijn reis naar het Oosten reeds in de &#039;&#039;[[Chronicon (Benedictus monachus)|Chronicon]]&#039;&#039; van Benedictus monachus (Benedictus van Sant&#039;Andrea del Soratte) aan het eind van de 10e eeuw opduikt, komen we de volledig uitgewerkte legende voor het eerst tegen in de in 1053/54 in het klooster van [[Kathedraal van Saint-Denis|Saint-Denis]] opgestelde &#039;&#039;Descriptio clavi et corone domini&#039;&#039; (&amp;quot;Beschrijving van de nagel [van het Kruis] en de [Doornen-]kroon van de Heer&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;Volledige titel: &#039;&#039;Descriptio qualiter Karolus Magnus clavum et coronam Domini a Constantinopoli Aquisgrani detulerit qualiterque Karolus Calvus hec ad Sanctum Dyonisium retulerit&#039;&#039;, &amp;quot;Beschrijving hoe Karel de Grote een spijker en de kroon van de Heer van Constantinopel naar Aken haalde en hoe Karel de Kale deze naar St. Denis bracht&amp;quot;. Uitgegeven door G. Rauschen, &#039;&#039;Die Legende Karls des Grossen im 11. und 12. Jahrhundert&#039;&#039; (Leipzig: Duncker &amp;amp; Humblot, 1890), pp. 103-125. [http://ub-goobi-pr2.ub.uni-greifswald.de/viewer/image/PPN662156455/129/ Raadpleegbaar] via Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern.&amp;lt;/ref&amp;gt; De historische Karel de Grote is echter nimmer naar Jeruzalem afgereisd, maar had in werkelijkheid voor zijn diplomatieke inspanningen voor het welzijn van de christenen in het Heilige Land enige relikwieën uit het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] gekregen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Grosse&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002, pp. 42–54.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De graven van de [[Zürich (stad)|Züricher]] stadspatronen [[Felix en Regula]] zouden door Karel de Grote zijn herontdekt. Deze had ooit eens een hert van Aken tot aan Zürich achtervolgd, toen zijn paard plotseling door de knieën ging, om de graven van de heiligen [[reverentie]] te bewijzen. Karel had daarop het gebeente laten opgraven en ter ere van de heiligen de kerk en de [[Proosdij (gebouw)|proosdij]] Grossmünster gesticht. De graven van de Heiligen waren tot de Reformatie in de zogenaamde &#039;&#039;Zwölfbotenkapelle&#039;&#039; toegankelijk voor de pelgrims. In diezelfde kapel werden ook relikwieën van Karel de Grote bewaard, die in [[1233]] naar Zürich waren overgebracht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Frankische romans===&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Frankische roman}}&lt;br /&gt;
De Frankische of Karelromans (ook wel Karelepiek genoemd) met Karel de Grote als centrale figuur zijn de oudste soort [[ridderroman]]s. Originele versies uit de tijd waarin deze teksten werden geschreven bestaan nauwelijks. Wat we nu kennen zijn ofwel fragmenten ofwel complete, maar omgewerkte versies die pas werden gedrukt in de [[15e eeuw|15e]] en [[16e eeuw]]. Wat deze Karelromans gemeenschappelijk hebben is dat ze zich elk baseren op een Franse &#039;&#039;[[chanson de geste]]&#039;&#039; (&amp;quot;heldenlied&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 14].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zo gaat het [[Middelnederlands]]e &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; uit het begin van de [[13e eeuw]] terug op het Franse &#039;&#039;[[Chanson de Roland]]&#039;&#039; dat dateert van ca. 1100.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#2 13].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierin wordt verteld hoe de achterhoede van Karels leger door moslims wordt aangevallen. Als christelijke helden worden hier Roelant en Olivier opgevoerd, en natuurlijk worden ook de Spaans-Arabische moslims (de Saracenen) als krijgshaftig voorgesteld. In werkelijkheid vond deze historische gebeurtenis plaats in de Pyreneeën bij Ronceveaux, en de aanvallers en overwinnaars waren geen moslims maar Basken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Reinout van Montalbaen]]&#039;&#039; baseert zich op het Franse &#039;&#039;[[Renaud de Monteban]]&#039;&#039; en verhaalt over de ruzie en de strijd tussen Karel de Grote en de familie van de Graaf van Aymont, wiens kinderen bekend zijn als de [[vier Heemskinderen]] (van &#039;Haymijns kinderen&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 15].&amp;lt;/ref&amp;gt; Dankzij hun wonderpaard [[Ros Beiaard|Beyaert]] en met de bescherming van ridder [[Malegijs]], maken zij het Karel flink lastig, maar uiteindelijk moeten ze zich onderwerpen aan het feodale gezag. Voor het ros Beyaert, het lievelingsdier van Reinout, de jongste van de vier heemskinderen, loopt het niet zo goed af, want Karel eist als teken van onderwerping dat het paard verdronken wordt in de Maas. Van deze epische tekst bezitten we echter nog slechts fragmenten. Het verhaal is ons wel overgeleverd uit een in de [[late middeleeuwen]] gedrukte prozatekst met de titel &#039;&#039;De historie van de vier Heemskinderen.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Karel ende Elegast]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] is mogelijk de bekendste roman van deze groep. Over de auteur weten we niets. Het thema is hier het belang van feodale trouw en vertrouwen in God.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#4 21].&amp;lt;/ref&amp;gt; We zouden daaruit kunnen afleiden dat het verhaal waarschijnlijk bedoeld was om in aristocratische kringen te worden voorgedragen. Het onderscheidt zich van andere Karelepiek doordat er veel minder in gevochten wordt en ook omdat het zo kort is: slechts 1414 versregels.&amp;lt;ref&amp;gt;Afhankelijk van de gebruikte telling, zie: {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: Studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005, p. [http://books.google.be/books?id=UYn9ynHSHmUC&amp;amp;pg=PA82 82].&amp;lt;/ref&amp;gt; Vandaar dat sommige letterkundigen het eerder als een soort novelle (een korte vertelling) beschouwen dan als een epos.&amp;lt;ref&amp;gt;Bv. {{Aut|E. Rombauts}} (introd. comm.), &#039;&#039;Karel en de Elegast&#039;&#039;, Groningen, 1979, p. 12 (&amp;quot;Ten hoogste kan men de &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039; een ridderlijke novelle noemen of een kort epos.&amp;quot;), {{Aut|M.A. Schenkeveld-van der Dussen - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Nederlandse literatuur, een geschiedenis&#039;&#039;, Amsterdam, 1998&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 12 (&amp;quot;Bekende vertegenwoordigers van dit genre zijn &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039;, meer een &#039;novelle&#039; dan een echt epische tekst, en het &#039;&#039;Roelantslied&#039;&#039;.&amp;quot;).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Girart de Vienne]]&#039;&#039; uit de [[12e eeuw]] werd geschreven door [[Bertrand de Bar-sur-Aube]] en gaat over de vete tussen Karel de Grote en de vier zonen van [[Garin de Monglane]]: Girart de Vienne, [[Hernaut de Biaulande]] (de oudste), [[Milon de Puglia]] ([[Apulië]]) en [[Renier de Geneva]] ([[Genève (stad)|Genève]]). Aan de jonge Girart was door Karel de weduwe van de Bourgondische hertog beloofd, maar toen Karel haar zag wilde hij haar zélf trouwen. De hertogin verkoos Girart, maar Girart wilde wachten. Toen koos de hertogin verontwaardigd er voor om met Karel te trouwen. Uit wraak zette zij, in haar bruiloftsnacht, toen Girart Karel de voet wilde kussen, omdat hij [[Vienne (stad)|Vienne]] had gekregen, haar voet voor die van Karel. Girart kuste dus, zonder dat hij dat wist, haar voet en dat hield ze niet geheim. Die schande moest gewroken worden. De jonge Aymeri, later [[Aymeri de Narbonne]], Girarts neef en zoon van Hernaut de Biaulande, nam wraak en doodde de koningin bijna met een mes. Ze dook op tijd weg. Aymeri keerde daarop terug naar Vienne, de stad van zijn oom Girart. Toen werd Vienne zeven jaar door Karel de Grote belegerd. Op een eiland in de [[Rhône (rivier)|Rhône]] streden Roland ([[Roeland]]), Karels neef en [[Olivier]], Girarts neef - hij was de zoon van Renier van Geneva - in een tweekamp om het conflict te beslechten. [[Aude (van Roeland)|Aude]], Oliviers zuster en Roelands geliefde, keek toe. Een engel beëindigde het gevecht en zei dat er vrede moest worden gesloten. Pas later, toen Karel op zwijnejacht was en hij door mannen van Vienne werd omsingeld, ging hij op het vredesverzoek in. Tijdens het feest in Vienne werd besloten dat Aude met Roeland zou trouwen. Daar is het nooit van gekomen, omdat de Saracenen Francia binnenvielen en de [[Slag bij Roncevaux]] in 778 een einde aan Roelands leven maakte.&amp;lt;ref&amp;gt;The Song of Girart of Vienne by Betrand de Bar-Sur-Aube, Michael A. Newth, Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, Tempe, Arizona, 1999&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Huon de Bordeaux]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] gaat over Huon, de zoon van de overleden graaf Seguin, die in 796 naar het hof van Karel de Grote in Parijs wordt gestuurd. Onderweg wordt hij overvallen door Charlot ([[Karel de Jongere]]), op advies van Amaury (familie van de verrader [[Ganelon]]). Huon doodt Charlot uit zelfverdediging. Als straf wordt Huon verbannen en moet hij de Admiraal Gaudys van Babylon vier van zijn tanden uittrekken en bovendien diens baard meenemen. Ook moet hij Claramond, zijn dochter, drie maal kussen. Huon krijgt hulp van [[Oberon (elfenkoning)|Oberon]] de Feeënkoning, Garin van St. Omers en Gerames. Huon slaagt in zijn missie. Teruggekomen wordt hij in de val gelokt door zijn jongere broer Gerard en diens schoonvader Guibert (Gybouars), graaf van Sicilië. Zij willen hem, beroofd van zijn schatten, door Karel laten veroordelen. Die besluit tot zijn dood, boos als hij nog altijd is om het verlies van Charlot. Maar dan verschijnt Oberon, die Gerard zijn valse daden laat opbiechten. Gerard en Gybouars worden opgehangen en Huon krijgt Bordeaux terug en wordt paladijn van de keizer. Na vier jaar mag Huon bij Oberon verschijnen om diens kroon over te nemen en zelf koning van Feeënland te worden.&amp;lt;ref&amp;gt;Huon of Bordeaux, John Bourchier, Robert Steele, Forgotten Books, FB&amp;amp;c Ltd, Dalton House, London, 2015&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Voortleven in de herinnering==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein Karl der Große.jpg|thumb|Karel de Grote aan de voorkant van het Karelschrijn]]&lt;br /&gt;
Onder de middeleeuwse heersers neemt Karel de Grote ook met betrekking tot de omvang en het belang van zijn voortleven in de herinnering een unieke positie in, in vergelijking met [[Keizer Otto I de Grote|Otto de Grote]], [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] of [[Keizer Frederik II|Frederik II]].&amp;lt;ref&amp;gt;Zie onder: [[#Voortleven in de herinnering en beeldvorming|Voortleven in de herinnering en beeldvorming]].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze begint strikt genomen reeds met de ter bewaring van de &#039;&#039;[[memoriaalwezen|memoria]]&#039;&#039; (herinnering) en de verzekering van de [[gebedsherdenking]] opgerichte graftombe in de Paltskapel te Aken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Graftombe===&lt;br /&gt;
Nadat Karel de Grote op 28 januari 814 was overleden, werd hij begraven in zijn eigen [[kapel (gebouw)|kapel]] te [[Aken (stad)|Aken]], die de kern van de huidige [[kathedraal]] vormt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het lichaam van Karel de Grote is al enige malen gezien, doordat het graf enkele malen werd geopend. Voor de eerste keer gebeurde dat in het jaar 1000, toen [[keizer Otto III]] samen met graaf Otho van Lomello het graf openden. Zij troffen hem zittend aan, alsof hij leefde, gekroond met de gouden kroon, de scepter houdend in gehandschoende handen, waarvan de nagels zo lang geworden waren dat zij de handschoenen doorboorden. Toen zij binnen traden roken zij een sterke geur. Vervolgens brachten zij hem hulde door te knielen. Zij trokken hem witte klederen aan, knipten zijn nagels en herstelden de punt van zijn neus. Dit laatste was echter het enige wat aan hem ontbrak. Ten slotte trokken zij een tand uit. Aldus het ooggetuige verslag van Lomello. [[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar von Merseburg]] zegt daarentegen dat zij hem een gouden kruis, dat om zijn hals hing ontnamen. Deze merkwaardige handeling van Otto zou te begrijpen zijn tegen de achtergrond van zijn behoefte om boete te doen wegens de terechtstelling van Crescentius II. De Kroniek zegt: &#039;Hij (Otto) heeft toen  wegens bewondering van de grote keizer Karel bevolen het gebeente van hem op te graven in strijd met de christelijke regels van de goddelijke religie, maar wegens deze daad heeft hij de straf van de eeuwige vergelder op zich doen aanlopen.&#039; &amp;lt;ref&amp;gt;Chronicon Venetum c. 34; Chronicon Novaliciense III, c. 32; Thietmar von Merseburg, Chronicon IV c. 47. Geciteerd in F. de Graaff, Anno Domini 1000 - Anno Domini 2000.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens gebeurde dat in 1166. Toen werd de [[talisman van Karel de Grote]] gevonden.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 18.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid lag het [[skelet]] in een hergebruikte Romeinse sarcofaag.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote werd nog op zijn sterfdag zelf in de Paltskapel van Aken bijgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; De precieze plaats is onbekend. Lange tijd gold het eenmalige [[Hof (architectuur)|atrium]] (d.i. het huidige westelijk deel van de Dom van Aken) als de meest waarschijnlijke plaats. Evenwel werd tijdens een drie jaar durende zoektocht (tot mei 2010) geen graf in de buurt van de huidige dom gevonden. De oudste vondsten in het huidige westelijk deel werden tot de 13e eeuw gedateerd en zijn dus duidelijk jonger dan een mogelijk graf van Karel de Grote. Volgens sommige archeologen bestaat echter de mogelijkheid dat het graf nog verder westwaarts, onder het huidige domhof, kan liggen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,695574,00.html {{Aut|E. Silberer}}, Aachener Dom: Grab von Karl dem Großen bleibt verschollen, in &#039;&#039;Spiegel-Online&#039;&#039; (19/05/2010).]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein front side left.jpg|thumb|[[Karelschrijn]] in de Dom van Aken.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens [[Einhard]] richtte men over het graf een vergulde [[Arcade (architectuur)|arcade]]boog met een standbeeld (van Karel de Grote) en een inscriptie op.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; Dit monument werd vermoedelijk kort voor de Noormanneninval van 882 verwijderd, waardoor Karels graf niet gevonden en geplunderd kon worden. Bij zijn oponthoud in Aken in mei 1000 liet [[Otto III van het Heilige Roomse Rijk|Keizer Otto III]] het graf van Karel de Grote zoeken en openen. Volgens enkele bronnen werd bij deze grafopening Karels lijk in zittende houding en in ongeschonden staat in een grafkamer aangetroffen.&amp;lt;ref&amp;gt;[[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar van Merseburg]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; IV 47 ({{Aut|R. Holtzmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, Nova series&#039;&#039;, IX, Berlijn, 1935, pp. [https://web.archive.org/web/20151006042245/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=184 184]-[https://web.archive.org/web/20151006042231/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=185 185]); Kroniek van Novalesa, [[Ademar van Chabannes]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039;, alle drie uit de eerste helft van de 11e eeuw. De ongeschonden staat van het lichaam en de zittende houding worden alleen door de laatste twee bronnen vermeld. De vroegste, Thietmar, spreekt van &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dos2 ossa]&#039;&#039;, beenderen, en gebruikt het woord &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dsolium solium]&#039;&#039;, dat behalve &amp;quot;zetel&amp;quot; ook &amp;quot;sarcofaag&amp;quot; kan betekenen. Zie S. Bertelli, R. Burr Litchfield (vert.), &#039;&#039;The king&#039;s body: Sacred rituals of power in medieval and early modern Europe&#039;&#039; (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001), pp. 49-50. De bronteksten worden geciteerd in {{Aut|H. Klinkhammer}}, [http://www.academia.edu/11695690/Der_Topos_vom_Weisheitsschatz_Der_thronende_Alte_im_Grabe_mit_der_Offenbarungsschrift Der Topos vom Weisheitsschatz. Der thronende Alte im Grabe mit der Offenbarungsschrift], in {{Aut|E. Vavra - K. Holzner-Tobisch - T. Kühtreiber}} (edd.), &#039;&#039;Vom Umgang mit Schätzen&#039;&#039;, Wenen, 2007, pp. 213-230.&amp;lt;/ref&amp;gt; De geloofwaardigheid van dit relaas heeft voor grote controverse gezorgd, aangezien een bijzetting van Karel gezeten op een troon in 814 zeer ongebruikelijk zou zijn geweest en ook niet door de archeologische bevindingen wordt ondersteund.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bij Karels [[heiligverklaring]] in 1165 en de daarmee verbonden &#039;&#039;[[elevatio]]&#039;&#039; moest zijn graf een tweede maal worden gezocht. [[Keizer Frederik I Barbarossa]] had daarbij een „goddelijke ingeving“ om het ter bescherming tegen vijanden onherkenbaar gemaakte graf terug te vinden.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. Barbarossa&#039;s oorkonde voor de sticht en stad Aken van 8 januari 1166: „&#039;&#039;corpus [...] pro timore hostis [...] caute reconditum, sed divina revelatione manifestatum&#039;&#039;“. Oorkonde nr. 502 in &#039;&#039;MGH DD&#039;&#039; 23 433.&amp;lt;/ref&amp;gt; Barbarossa&#039;s kleinzoon [[Keizer Frederik II|Frederik II]] bracht in 1215 het gebeente van Karel de Grote over in de vergulde [[Karelschrijn]], die vandaag de dag in het [[Koor (architectuur)|koor]] van de dom van Aken staat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:AachenerDomSarg.jpg|thumb|Proserpina-sarcofaag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|Domschatkamer van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Omstreden is wanneer Karels gebeente in de eveneens beroemde, vandaag de dag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|domschatkamer van Aken]] opgestelde [[Romeinse Rijk|Romeinse]] [[Persephone (mythologie)|Proserpina]]sarcofaag uit de 2e eeuw, is bijgezet. Hägermann houdt een in 814 plaatsgevonden bijzetting van Karel in deze sarcofaag voor twijfelachtig, daar voor 814 de teraardebestelling van Karel wel is gedocumenteerd, maar dat geldt niet voor de marmeren sarcofaag. Bovendien is het onwaarschijnlijk dat men een zo prachtig met reliëf versierde sarcofaag in de kerkbodem verzonk. Hägermann vermoedt daarom, dat de Proserpinasarcofaag pas in 1165 na de blootlegging van het graf van Karel de Grote door Frederik I Barbarossa ter bewaring van het gebeente van Karel werd gebruikt, tot deze dan later deels in de vergulde Karelschrijn, deels in een armreliquiarium wordt bewaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Haegermann&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 628 ff.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:St.Aegidiuskirche Wiedenbrück, Südseite.jpg|thumb|left|De parochiekerk &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039; in Wiedenbrück.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Heiligverklaring===&lt;br /&gt;
Op initiatief van keizer [[Frederik I van Hohenstaufen|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door [[Reinald van Dassel]], [[Lijst van aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop van Keulen]], met de goedkeuring van de [[tegenpaus Paschalis III]], heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;/&amp;gt; Deze heiligverklaring werd niet geaccepteerd door [[paus Alexander III]], waardoor zijn feestdag (28 januari) niet officieel werd erkend. Maar de [[Romeinse Curie|curie]] heeft daarna nooit bezwaar gemaakt tegen deze heiligverklaring, en sinds 1176 wordt de verering van Karel de Grote als Zalige in de steden Aken en Osnabrück door de Katholieke Kerk eerder getolereerd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 41 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;).&amp;lt;/ref&amp;gt; De Karelverering kende haar hoogtepunt in de late middeleeuwen. Tot op de dag van vandaag dragen kerken Karels naam, zoals de parochiekerk in het Westfaalse [[Wiedenbrück]] &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de [[Dom van Aken]] en in de [[Dom van Frankfurt]] wordt jaarlijks op 28 januari een &#039;&#039;[[Karlsamt]]&#039;&#039; naar een uit de 15e eeuw overgeleverd liturgie gehouden.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994, p. 141 &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;q=%22Zeugnisse+der+liturgischen+Karlsverehrung+in+Frankfurt%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf0uu&amp;amp;sig=ZL74S4nVoY3zwOi2KQ5JPYLPoTk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA b], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;dq=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf4pq&amp;amp;sig=h6Hu2ckMLY4haBK3flHpyAPuCMo&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=L4VlUKiZLsqGhQfY0oHwBw&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA c], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;dq=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf5tt&amp;amp;sig=-opq3hADUAK_Zs3WT3QSSox-7tk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=v4VlUMziFImBhQf5zIG4Bg&amp;amp;ved=0CC4Q6AEwAA d], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;dq=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf6qw&amp;amp;sig=_tkK-_15FE6jQucnbBqMlGTjfCI&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=CIZlUKGvBsWGhQff5YCoBQ&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA e])&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/ref&amp;gt; Onderdeel van de &#039;&#039;Karlsamt&#039;&#039; zijn de &#039;&#039;[[Urbs Aquensis]]&#039;&#039; (of &#039;&#039;Karlssequenz&#039;&#039;), een Latijnse lofzang op de stad en de keizer alsook de eveneens Latijnse &#039;&#039;Kaiserlaudes&#039;&#039; met lofbetuigingen aan Christus en voorbidden voor Kerk, paus, bisschop, het Duitse volk en alle regeerders. De preek wordt door een lid van een Europese [[bisschoppenconferentie]] gehouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Albrecht Dürer - Emperor Charlemagne.jpg|thumb|Ideaalbeeld van Karel de Grote met kort na zijn dood gemaakte delen van de [[keizerlijke regalia]], in 1513 door [[Albrecht Dürer]] geschilderd in opdracht van zijn vaderstad Nürnberg.]]&lt;br /&gt;
Anders dan in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] werd de gedenkdag van Karel de Grote op [[28 januari]] door de [[Evangelische Kerk in Duitsland]] officieel erkend: het is sinds de opstelling van de [[Evangelische naamkalender]] in 1969 in deze opgenomen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Visuele voorstellingen===&lt;br /&gt;
Er zijn geen contemporaine beeltenissen van Karel de Grote overgeleverd. Een van de oudste voorstellingen van Karel is afgebeeld in het [[Sacramentarium]] van [[Karel de Kale]] van rond 870, dat hem in Karolingische kleding toont en biedt aldus een representatieve voorstelling van een hoogadellijke persoon uit de tijd van de Karolingen. Een kopie uit de 10e eeuw naar een verloren origineel uit de tijd van Lodewijk de Vrome toont Karel de Grote in dispuut met koning [[Pepijn van Italië]]. Uit de tijd van Karel de Kale (jongere School van Metz, ca. 870) stamt de beroemde bronzen ruiterstatuette van het Louvre in Parijs, die waarschijnlijk als een herdenkingsbeeld van Karel de Grote, mogelijkerwijs echter ook als een voorstelling van Karel de Kale zelf is te bestempelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sindsdien werden telkens in een aan de stijl van die tijd beantwoordende [[beeldtaal]] over Karel de Grote en zijn uiterlijk voortgebracht, die echter niets met de werkelijkheid hadden te doen, maar zijn daardoor belangrijke getuigenissen van de [[receptiegeschiedenis]] en als projecties van hunkeringen, legitimatiebehoeftes en machtsfantasieën van de toenmalige tijd op de eigen geschiedenisbeelden te zien. Typisch voor deze voorstellingen van de [[historieschilderkunst]], die sinds de 19e eeuw, het tijdperk van het [[Historisme (architectuur)|historisme]], met een wetenschappelijke waarheidsaanspraak optrad – theoretici van deze beweging als [[Max Schasler]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886, pp. 119ff.&amp;lt;/ref&amp;gt; beriepen zich op de categorie van het waarschijnlijke – en aldus ingang in de geschiedenisboeken van die tijd vond, zijn bijvoorbeeld [[Albrecht Dürer]]&#039;s afbeeldingenplaat, dat zich tegenwoordig in het [[Germanisches Nationalmuseum]] bevindt, of de fresco&#039;s van [[Alfred Rethel]] in de raadhuiszaal te Aken (ontworpen 1840-45;&amp;lt;ref&amp;gt;Voor de figuur van Karel de Grote diende hem de meer dan levensgrote houtfiguur van de Heilige Antonius van 1485 uit de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]] in [[Frankfurt-Höchst]] als voorbeeld. Rethel, die in 1836 naar Frankfurt verhuisde en tot 1847 aan het Städelchen Kunstinstitut in Frankfurt am Main werkte, gebruikte dit voorbeeld duidelijk voor zijn aquarel &amp;quot;Der Kopf Karls des Großen&amp;quot; van 1846. In zijn schetsboek, waarin zich een brief van 28 november 1932 van Otto Sohn-Rethel aan de &#039;&#039;Verein für Geschichte und Altertumskunde Frankfurt am Main-Höchst&#039;&#039; bevond die zegt dat hij een &amp;quot;flüchtige Pause&amp;quot; (&amp;quot;vluchtige pause&amp;quot;) zou nemen – deze brief is nog steeds in deze vereniging haar bezit –, vindt men ook een in 1851 gedateerde potloodtekening van de Heilige Antonius. Rethel was klaarblijkelijk echter reeds duidelijk voordien in de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]].&amp;lt;/ref&amp;gt; realisatie 1847-51; nadat Rethel was ziek geworden voltooiing van de cyclus door Rethel&#039;s leerling [[Joseph Kehren]] in afwijkende stilisering). Ook in de [[Römer (stadhuis)|Römer]] in Frankfurt ([[Philipp Veit]]) en in de [[Münchner Residenz]] ([[Julius Schnorr von Carolsfeld]]) ontstonden destijds Keizerzalen met beeltenissen van Karel de Grote.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp. 66–86; {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp. 101-126.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Johann Nepomuk Zwerger]] had in 1843 voor de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]] in [[Frankfurt am Main]] een historiserend [[standbeeld]] van Karel de Grote gemaakt, duidelijk in navolging van het portret van Dürer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opvallend is de reeds in de tijd van de [[Ottonen]] letterlijk te verstane verheffing van zijn persoon.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Van Europees belang is de in 1996 gevonden gouden [[Solidus (munt)|solidus]], de tot nu toe enige gevonden [[goudmunt van Karel de Grote|goudmunt met de beeltenis van Karel de Grote]], die in het museum van de [[Keizerpalts Ingelheim]] wordt bewaard.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.kaiserpfalz-ingelheim.de/denkmaltourismus_fundstuecke_01.php &#039;&#039;Goldmünze Karls des Großen&#039;&#039;, Kaiserpfalz-Ingelheim.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voorbeelden van standbeelden en monumenten van Karel de Grote:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Zandsteen|Zandstenen]] [[standbeeld]] van [[Gustav Blaeser]] voor de in 1850/51 door [[Ludwig Ferdinand Hesse]] gemaakte „Dreikönigstor“ in het park van de [[Friedenskirche (Sanssouci)|Friedenskirche]] in het slotpark [[Sanssouci]] in [[Potsdam]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Ernst Rietschel]] aan de zuidkant van de [[Gemäldegalerie Alte Meister|Gemäldegalerie]] in [[Dresden]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Johann Nepomuk Zwerger]] voor het [[Historisches Museum Frankfurt|Historisches Museum]] in [[Frankfurt am Main]]; dit werd in 1843 voor de duizendste gedenkdag van de rijksdeling in het [[Verdrag van Verdun]] gemaakt en stond oorspronkelijk op de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]], om aan de mythische stichter van de stad te herinneren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een [[Plaquette (kunst)|gedenkplaat]] voor hem werd opgenomen in het [[Walhalla (Donaustauf)|Walhalla]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]].&lt;br /&gt;
Vermoedelijk de meest getrouwe weergave is het [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] uit het [[Louvre]] dat zeer waarschijnlijk Karel de Grote voorstelt.&lt;br /&gt;
[[File:Charlemagne Louvre OA8260 n1.jpg|rechtop = 1.6|thumb|left|Ruiterstandbeeldje Louvre, zeer waarschijnlijk meest waarheidsgetrouwe weergave van Karel de Grote]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Uiterlijk, gezondheid en gewoonten===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;toccolours&amp;quot; style=&amp;quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:22em; max-width: 22%;&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;5&amp;quot;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |[[Bestand:Cquote1.svg|20px]] Hij was van lichaam groot en krachtig, van gestalte buitengewoon (groot), die toch de normale (verhoudingen) niet overschreed - want zijn lengte is geweten zeven (keer) de afmeting van zijn (eigen) voeten te zijn geweest -, de top van zijn hoofd (was) rond, (zijn) ogen buitengewoon groot en levendig, (zijn) neus een weinig het middelgrote overstijgend, mooi grijs haar, vrolijk en opgewekt van gelaat. Aldus verwierf hij door zijn uiterlijk meer autoriteit en waardigheid (uit) zowel staand als zittend; hoewel zijn nek dik en nogal kort scheen en zijn buik wat vooruit leek te steken, werd dit door de gelijkmatigheid van zijn overige lichaamsdelen verhuld. Zijn manier van lopen (was) zeker en heel zijn uiterlijk was mannelijk; zijn stem was weliswaar helder, maar paste minder goed bij zijn lichaamsbouw. [[Bestand:Cquote2.svg|20px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
:– Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; 22&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#22]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Er zijn geen goed gelijkende portretten van Karel bekend, maar van wat zijn biograaf [[Einhard]] heeft nagelaten is bekend dat hij – zeker voor zijn tijd – bovengemiddeld groot was met zijn lengte van zeven voeten, waar zes voeten normaal was (en nog altijd is). Doordat zijn skelet in Aken is bewaard gebleven, hebben archeologen in [[1861]] zijn skelet kunnen nameten. Ze laten zien dat Karel 1,92 m lang was en uitzonderlijk forsgebouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004, p. [http://books.google.be/books?id=F8xCDQHUEIkC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;dq=Charlemagne%20By%20Alessandro%20Barbero&amp;amp;pg=PA118#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een recente studie (2010) van het [[scheenbeen]] van Karel de Grote stelt dat hij tussen 1,79 en 1,92 m lang moet zijn geweest.&amp;lt;ref name=&amp;quot;KdGlang&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp. 289–290 (zie ook de [http://www.medievalists.net/2010/08/06/study-charlemagne-was-very-tall-but-not-robust/ bespreking op Medievalists.net]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Vooral in een tijd waarin de gemiddelde man 1,69 m mat, was dit bijzonder groot.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In strijd met de historische werkelijkheid wordt Karel de Grote op [[miniatuur (handschrift)|miniaturen]], [[schilderijen]] en standbeelden bijna altijd met een volle baard afgebeeld. In werkelijkheid droeg hij een Gallische hangsnor (&#039;&#039;&amp;quot;moustache à la gauloise&amp;quot;&#039;&#039;),&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|G. Buzzi}}, &#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;, Amsterdam, 1974, p. 39.&amp;lt;/ref&amp;gt; zoals ook uit de [[beeldenaar]] en het vermoedelijke [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] blijkt. Ook op een [[mozaiek]] uit zijn tijd, in het [[Lateraans Paleis]], wordt hij met een grote snor afgebeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Nachum T. Gidal}}, &#039;&#039;De joden in Duitsland van de Romeinse tijd tot de Weimar Republiek&#039;&#039;, Keulen, 1998, p. 28&amp;lt;/ref&amp;gt; Pas later, ten tijde van de [[Liudolfingen|Ottonen]], werd de volle baard het teken van de koninklijke waardigheid. Tot op hoge leeftijd had hij al zijn haar nog, zij het uiteindelijk wit. Afgezien van zijn laatste vier levensjaren, waarin hij last had van [[jicht]] en koorts, was hij steeds gezond, mogelijk door zijn hoge fysieke activiteit (rijden, jagen en zwemmen). Hij at graag wildbraad (luisterend naar muziek of voorgelezen uit [[De Civitate Dei]] (&amp;quot;Over de Stad Gods&amp;quot;) van [[kerkvader]] [[Augustinus van Hippo|Augustinus]], maar zonder overmatig alcoholgebruik. Meestal kleedde hij zich op [[Franken (volk)|Frankische]] wijze in wapenrok, broek, beenwindsels en met goud versierde schoenen. &#039;s Winters kwam er nog een [[Otter (dier)|ottervel]] of [[Koningsmantel (kleding)|hermelijn]] bij. Over alles heen droeg hij een groene mantel en steeds daarbij een [[Zwaard (wapen)|zwaard]], waarvan het gevest en de riem versierd waren met goud of zilver.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De naam als titel===&lt;br /&gt;
Net zoals de eigennamen van [[Julius Caesar|Caesar]] en [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] later heerserstitels werden, vond vermoedelijk ook de naam van Karel de Grote ingang in vele Slavische talen: zo is van de Latijnse vorm &#039;&#039;Carolus&#039;&#039; het [[Russisch]]e &#039;&#039;korol&#039;&#039;, het [[Poolse]] &#039;&#039;król&#039;&#039;, het [[Tsjechisch]]e &#039;&#039;král&#039;&#039; en het [[Servisch]]e, [[Kroatisch]]e en [[Sloveens]]e &#039;&#039;kralj&#039;&#039; afgeleid dat &amp;quot;koning&amp;quot; betekent.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Anderson}}, &#039;&#039;Passages from Antiquity to Feudalism&#039;&#039;, Londen - New York, 1974, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=sP_2-y9zKfgC&amp;amp;pg=PA231 231], {{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt; De [[Turks]]e term &#039;&#039;kral&#039;&#039; voor koning is eveneens afgeleid van Karel de Grote zijn naam.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote is de enige Europese koning of keizer die Fransman is voor de Fransen (&#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;) en Duitser voor de Duitsers (&#039;&#039;Karl der Grosse&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
===Herontdekte, mogelijke Karelstroon===&lt;br /&gt;
In februari 2005 ontdekte de [[Archeologie|archeologe]] [[Mechthild Schulze-Dörrlamm]] van het [[Römisch-Germanisches Zentralmuseum]] in [[Mainz]] in een magazijn van het [[Landesmuseum Mainz]] het fragment van een met randdecoratie versierde armleuning van een kalkstenen zetel, die overkomend als koningstroon, in deze context mogelijk Karel de Grote, wordt gezien.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schulze-Dörrlamm}}, Der Mainzer Königsthron aus der zweiten Hälfte des 8. Jahrhunderts, in &#039;&#039;Arch. Korrbl&#039;&#039; 34 (2004), pp. 571-587.&amp;lt;/ref&amp;gt; Tegen deze interpretatie kan worden ingebracht, dat Mainz niet geattesteerd is als Karolingische [[Palts (verblijfplaats)|keizerpalts]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op grond van de decoratie werd het fragment in de tweede helft van de 8e eeuw gedateerd. Daarmee was het mogelijkerwijs deel van een troon, die ouder dan Karel de Grote&#039;s  [[koningstroon van Aken]] zou zijn (deze gold lange tijd als oudste troon op het grondgebied van het huidige Duitsland).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het fragment lag na zijn opgraving in 1911 zonder herkend te worden in het magazijn van het museum. De vondst werd gedaan in de binnenstad van Mainz. De vindplaats lag in de buurt van de in 1880 bij straatwerken ontdekte keizerinnensieraden uit het midden van de 11e eeuw alsook in de buurt van een andere schatvondst uit 1904.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Noten==&lt;br /&gt;
{{References|90%|2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen==&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses maiores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses minores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Mettenses]] Priores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Xantenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Canonizatio S. Caroli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Angilbert]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Einhard]], &#039;&#039;Annales&#039;&#039;, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Referenties==&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Karl der Große|oldid=115065974|datum=20130306}}&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Charlemagne|oldid=89731503|datum=20130311}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Leven en levenswerk===&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, 2 dln., Leipzig, 1883-1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004. ISBN 0520239431&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60].&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;, München, 2007&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp.&amp;amp;nbsp;251–270.&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp.&amp;amp;nbsp;335–370.&lt;br /&gt;
* {{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp.&amp;amp;nbsp;21–42.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, 4 dln., Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.L. Butzer - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große und sein Nachwirken. 1200 Jahre Kultur und Wissenschaft in Europa&#039;&#039;, 2 dln., Turnhout, 1997. ISBN 2503506739&lt;br /&gt;
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/CAROLINGIANS.htm#CharlemagneB {{Aut|C. Cawley}}, &#039;&#039;Franks, Carolingian kings&#039;&#039;, fmg.ac (2006-2009).]&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp.&amp;amp;nbsp;57–85.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, pp.&amp;amp;nbsp;111–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000. ISBN 9783499506536&lt;br /&gt;
*{{Aut|G. Hartmann}}, &#039;&#039;Die Kaiser des Heiligen Römischen Reiches&#039;&#039;, Marix Verlag, Wiesbaden, 2016. ISBN 9783865399380&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp.&amp;amp;nbsp;87–98.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008. ISBN 9780521886727&lt;br /&gt;
* [http://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/karl_fuersten/karl_1_der_grosse_kaiser_814/karl_1_der_grosse_frankenkoenig_814.html {{Aut|K-H. Schreiber}} (ed.), art. Karl I. der Grosse, Genealogie-Mittelalter.de (2002).]&lt;br /&gt;
** {{Aut|J. Fleckenstein - D. Schaller - H.-E. Keller - D. Mehl - K.-E. Geith - H. Ehrhardt}}, art. Karl (I.) d. Große, in &#039;&#039;Lexikon des Mittelalters&#039;&#039; 5 (1991), coll. 956-966.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp.&amp;amp;nbsp;289–290.&lt;br /&gt;
* https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf&lt;br /&gt;
** {{Aut|W. Hartmann}}, Kaiser Karl der Große (768/800-814), in {{Aut|K.R. Schnith}}, &#039;&#039;Mittelalterliche Herrscher in Lebensbildern. Von den Karolingern zu den Staufern&#039;&#039;, Graz - Wenen - Keulen, 1990, pp.&amp;amp;nbsp;21–41.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp.&amp;amp;nbsp;81–104.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Lohmer}}, art. Karl I. der Grosse, in &#039;&#039;BBKL&#039;&#039; III (1992), pp. [http://www.bautz.de/bbkl/k/Karl_I_k.shtml 1125-1130].&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993. ISBN 0812213424&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp.&amp;amp;nbsp;57–97.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993. ISBN 2950150934&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.J.H. Ubachs}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&lt;br /&gt;
* {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157].&lt;br /&gt;
*Rudolph Wahl, Karel de Grote , Vader van Europa,Elsevier-Amsterdam/Brussel, ISBN 9010032981&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Voortleven in de herinnering en beeldvorming===&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Bastert}} (ed.), &#039;&#039;Karl der Große in den europäischen Literaturen des Mittelalters. Konstruktion eines Mythos&#039;&#039;, Tübingen, 2004.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005. ISBN 9065508201&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, IV, Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp.&amp;amp;nbsp;101–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002. ISBN 9783799574518&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp.&amp;amp;nbsp;66–86.&lt;br /&gt;
* {{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900.&lt;br /&gt;
* {{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994. ISBN 3799512055&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;. ISBN 3629016421 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;)&lt;br /&gt;
* {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Externe links ==&lt;br /&gt;
{{Commonscatklein|Carolus Magnus}}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20051228181042/http://www.layline.de/geschichte/Karl_0.html {{Aut|C. Ilaender}}, Karl der Grosse (742-814), layline.de (1997).] (gearchiveerd)&lt;br /&gt;
* [http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&lt;br /&gt;
* [http://www.britannica.com/eb/article-9106128/Charlemagne {{Aut|R.E. Sullivan}}, art. Charlemagne, in &#039;&#039;Encyclopedia Britannica. Online edition&#039;&#039; (2007).]&lt;br /&gt;
* [http://www.kareldegrote.nl/ Afstammelingen van Karel de Grote]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categorie:Keizer van het Heilige Roomse Rijk|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Koning der Franken|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Karolingisch Huis]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige in het christendom]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige of zalige van koninklijke afkomst]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 8e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 9e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Canon van Nederland]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Sjabloon:Infobox_dynastie&amp;diff=592</id>
		<title>Sjabloon:Infobox dynastie</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Sjabloon:Infobox_dynastie&amp;diff=592"/>
		<updated>2022-02-24T15:29:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;includeonly&amp;gt;{{Infobox generiek&lt;br /&gt;
| bgcolor    = #eaeaea&lt;br /&gt;
| kop        = {{{naam|}}}&lt;br /&gt;
| breed      = {{{leven|}}}&lt;br /&gt;
| image      = {{#if:{{{afbeelding|}}}|{{{afbeelding}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P18}}}}&lt;br /&gt;
| caption    = {{{onderschrift|}}}&lt;br /&gt;
| imagewidth = {{{breedte|{{{afbeeldingbreedte|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop1       = {{{functie|}}}&lt;br /&gt;
| head1_1    = Periode        | item1_1 = {{{periode|}}}&lt;br /&gt;
| head1_2    = Voorganger     | item1_2 = {{{voorganger|}}}&lt;br /&gt;
| head1_3    = Opvolger       | item1_3 = {{{opvolger|}}}&lt;br /&gt;
| head1_4    = {{#if:{{{regentes|}}}|Regentes|Regent}}  | item1_4 = {{{regentes|{{{regent|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop2       = {{{functie1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_1    = Periode        | item2_1 = {{{periode1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_2    = Voorganger     | item2_2 = {{{voorganger1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_3    = Opvolger       | item2_3 = {{{opvolger1|}}}&lt;br /&gt;
| head2_4    = {{#if:{{{regentes1|}}}|Regentes|Regent}} | item2_4 = {{{regentes1|{{{regent1|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop3       = {{{functie2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_1    = Periode        | item3_1 = {{{periode2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_2    = Voorganger     | item3_2 = {{{voorganger2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_3    = Opvolger       | item3_3 = {{{opvolger2|}}}&lt;br /&gt;
| head3_4    = {{#if:{{{regentes2|}}}|Regentes|Regent}} | item3_4 = {{{regentes2|{{{regent2|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop4       = {{{functie3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_1    = Periode        | item4_1 = {{{periode3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_2    = Voorganger     | item4_2 = {{{voorganger3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_3    = Opvolger       | item4_3 = {{{opvolger3|}}}&lt;br /&gt;
| head4_4    = {{#if:{{{regentes3|}}}|Regentes|Regent}} | item4_4 = {{{regentes3|{{{regent3|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop5       = {{{functie4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_1    = Periode        | item5_1 = {{{periode4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_2    = Voorganger     | item5_2 = {{{voorganger4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_3    = Opvolger       | item5_3 = {{{opvolger4|}}}&lt;br /&gt;
| head5_4    = {{#if:{{{regentes4|}}}|Regentes|Regent}} | item5_4 = {{{regentes4|{{{regent4|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop6       = {{{functie5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_1    = Periode        | item6_1 = {{{periode5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_2    = Voorganger     | item6_2 = {{{voorganger5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_3    = Opvolger       | item6_3 = {{{opvolger5|}}}&lt;br /&gt;
| head6_4    = {{#if:{{{regentes5|}}}|Regentes|Regent}} | item6_4 = {{{regentes5|{{{regent5|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop7       = {{{functie6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_1    = Periode        | item7_1 = {{{periode6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_2    = Voorganger     | item7_2 = {{{voorganger6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_3    = Opvolger       | item7_3 = {{{opvolger6|}}}&lt;br /&gt;
| head7_4    = {{#if:{{{regentes6|}}}|Regentes|Regent}} | item7_4 = {{{regentes6|{{{regent6|}}}}}}&lt;br /&gt;
| kop8       = ----&lt;br /&gt;
| head8_1    = Samen met      | item8_1  = {{{medeheersers|}}}&lt;br /&gt;
| kop9       = ----&lt;br /&gt;
| head9_1    = Geboren        | item9_1  = {{{geboren|{{{geboortedatum|}}}|{{{geboorteplaats|}}}}}&lt;br /&gt;
| head9_2    = Overleden      | item9_2  = {{{{{overleden|}}}|{{{gestorven|}}}|{{{sterfdatum|}}}|{{{sterfplaats|}}}}}&lt;br /&gt;
| head9_3    = Vader          | item9_3  = {{{vader|}}}&lt;br /&gt;
| head9_4    = Moeder         | item9_4  = {{{moeder|}}}&lt;br /&gt;
| head9_5    = Dynastie       | item9_5  = {{{dynastie|}}}&lt;br /&gt;
| head9_6    = Broers/zussen  | item9_6  = {{{broerzus|}}}&lt;br /&gt;
| head9_7    = Partner        | item9_7  = {{{partner|{{{partner van|}}}}}}&lt;br /&gt;
| head9_8    = Kinderen       | item9_8  = {{{kinderen|}}}&lt;br /&gt;
| otherkop   = {{#if:{{{handtekening|}}}{{{website|}}}{{{bron|}}}{{{heraldiek|}}}|----}}&lt;br /&gt;
| other1     = {{#if:{{{handtekening|}}}| &#039;&#039;&#039;Handtekening&#039;&#039;&#039; [[bestand: {{{handtekening}}}|100px|Handtekening]]}}&lt;br /&gt;
| other2     = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} Website]}}&lt;br /&gt;
| other3     = {{#if:{{{bron|}}}|Bron: {{{bron}}}}}&lt;br /&gt;
| other4     = {{#if:{{{heraldiek|}}}|{{{heraldiek}}}&amp;lt;br /&amp;gt;&amp;lt;small&amp;gt;{{{heraldiek-uitleg}}}&amp;lt;/small&amp;gt;}}&lt;br /&gt;
| portaal    = {{#if:{{{geen portaal|}}}||{{#if:{{{ander portaal|}}}|{{{ander portaal}}}|{{#if:{{{portaal|}}}|{{{portaal}}}|}}}}}}&lt;br /&gt;
| portaal2   = {{{extra portaal|}}}&lt;br /&gt;
| portaal3   = {{{extra portaal2|}}}&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/includeonly&amp;gt;&amp;lt;noinclude&amp;gt;{{Sjablooninfo|1=&lt;br /&gt;
Op een uniforme wijze een infobox over een persoon weergeven aan de rechterzijde van een artikel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Gebruik ==&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam             = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{naam}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| leven            = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{leven}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| afbeelding       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;afbeelding.png&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| onderschrift     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{onderschrift}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{functie}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| periode          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{periode}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| voorganger       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{voorganger}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{opvolger}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| regent           = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{regent}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| medeheersers     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{medeheersers}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| geboortedatum    = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{geboortedatum}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| geboorteplaats   = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{geboorteplaats}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| sterfdatum       = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{sterfdatum}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| sterfplaats      = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{sterfplaats}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| vader            = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{vader}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| moeder           = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{moeder}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| dynastie         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{dynastie}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| broerzus         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{broerzus}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| partner          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{partner}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| kinderen         = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{kinderen}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| handtekening     = &amp;lt;nowiki&amp;gt;handtekening.png&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| website          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{website}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| bron             = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{bron}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| heraldiek        = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{heraldiek}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| heraldiek-uitleg = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{heraldiek-uitleg}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
| portaal          = &amp;lt;nowiki&amp;gt;{{{portaal}}}&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam             = &lt;br /&gt;
| leven            = &lt;br /&gt;
| afbeelding       = &lt;br /&gt;
| onderschrift     = &lt;br /&gt;
| functie          = &lt;br /&gt;
| periode          = &lt;br /&gt;
| voorganger       = &lt;br /&gt;
| opvolger         = &lt;br /&gt;
| regent           = &amp;lt;!-- of | regentes = --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| medeheersers     = &lt;br /&gt;
| geboortedatum    = &lt;br /&gt;
| geboorteplaats   = &lt;br /&gt;
| sterfdatum       = &lt;br /&gt;
| sterfplaats      = &lt;br /&gt;
| vader            = &lt;br /&gt;
| moeder           = &lt;br /&gt;
| dynastie         = &lt;br /&gt;
| broerzus         = &lt;br /&gt;
| partner          = &lt;br /&gt;
| kinderen         = &lt;br /&gt;
| handtekening     = &lt;br /&gt;
| website          = &lt;br /&gt;
| bron             = &lt;br /&gt;
| heraldiek        = &lt;br /&gt;
| heraldiek-uitleg = &lt;br /&gt;
| portaal          = &lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bij een zeer kleine of erg smalle afbeelding kan een andere breedte voor de afbeelding worden opgegeven, in pixels (zonder &amp;quot;px&amp;quot;):&lt;br /&gt;
:&amp;lt;code&amp;gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;| afbeeldingbreedte = &amp;lt;/nowiki&amp;gt;&amp;lt;/code&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorbeeld ==&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Alexander de Grote&lt;br /&gt;
| leven          = [[356 v.Chr.|356]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| functie        = [[Lijst van koningen van Macedonië|Koning van Macedonië]] ([[Argeaden]])&lt;br /&gt;
| periode        = [[336 v.Chr.|336]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| voorganger     = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| opvolger       = [[Alexander IV van Macedonië|Alexander IV]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Philippus III van Macedonië|Philippus III]]&lt;br /&gt;
| vader          = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Olympias]]&lt;br /&gt;
| bron           = [[Plutarchos]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Alexander de Grote&lt;br /&gt;
| leven          = [[356 v.Chr.|356]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| functie        = [[Lijst van koningen van Macedonië|Koning van Macedonië]] ([[Argeaden]])&lt;br /&gt;
| periode        = [[336 v.Chr.|336]] – [[323 v.Chr.]]&lt;br /&gt;
| voorganger     = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| opvolger       = [[Alexander IV van Macedonië|Alexander IV]]&amp;lt;br /&amp;gt;[[Philippus III van Macedonië|Philippus III]]&lt;br /&gt;
| vader          = [[Philippus II van Macedonië|Philippus II]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Olympias]]&lt;br /&gt;
| bron           = [[Plutarchos]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Extra parameters ==&lt;br /&gt;
Eventueel kunnen er tot maximaal vijf functies (met bijhorende periode/voorganger/opvolger) van de persoon worden beschreven.&lt;br /&gt;
:Een voorbeeld met drie functies:&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Napoleon Bonaparte&lt;br /&gt;
| leven          = [[15 augustus]] [[1769]] – [[5 mei]] [[1821]]&lt;br /&gt;
| functie1       = [[Lijst van koningen van Frankrijk|Keizer der Fransen]]&lt;br /&gt;
| periode1       = [[1804]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger1    = – &amp;lt;small&amp;gt;([[Eerste Franse Republiek|republiek]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger1      = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie2       = Keizer der Fransen ([[Honderd Dagen (1815)|Honderd dagen]])&lt;br /&gt;
| periode2       = [[1815]]&lt;br /&gt;
| voorganger2    = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger2      = [[Napoleon II]]&lt;br /&gt;
| functie3       = [[Koninkrijk Italië (1805-1814)|Koning van Italië]]&lt;br /&gt;
| periode3       = [[1805]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3    = –&lt;br /&gt;
| opvolger3      = –&lt;br /&gt;
| vader          = [[Carlo Maria Buonaparte]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Maria Laetitia Ramolino]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;pre style=&amp;quot;overflow:auto; white-space:pre;&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| naam           = Napoleon Bonaparte&lt;br /&gt;
| leven          = [[15 augustus]] [[1769]] – [[5 mei]] [[1821]]&lt;br /&gt;
| functie1       = [[Lijst van koningen van Frankrijk|Keizer der Fransen]]&lt;br /&gt;
| periode1       = [[1804]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger1    = – &amp;lt;small&amp;gt;([[Eerste Franse Republiek|republiek]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger1      = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| functie2       = Keizer der Fransen ([[Honderd Dagen (1815)|Honderd dagen]])&lt;br /&gt;
| periode2       = [[1815]]&lt;br /&gt;
| voorganger2    = [[Lodewijk XVIII van Frankrijk|Lodewijk XVIII]] &amp;lt;small&amp;gt;(koning)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
| opvolger2      = [[Napoleon II]]&lt;br /&gt;
| functie3       = [[Koninkrijk Italië (1805-1814)|Koning van Italië]]&lt;br /&gt;
| periode3       = [[1805]]–[[1814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3    = –&lt;br /&gt;
| opvolger3      = –&lt;br /&gt;
| vader          = [[Carlo Maria Buonaparte]]&lt;br /&gt;
| moeder         = [[Maria Laetitia Ramolino]]&lt;br /&gt;
}}&amp;lt;/pre&amp;gt;{{Clearboth}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Templatedata ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;templatedata&amp;gt;&lt;br /&gt;
{&lt;br /&gt;
	&amp;quot;description&amp;quot;: &amp;quot;Infobox voor een dynastie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
	&amp;quot;format&amp;quot;: &amp;quot;{{_\n| ______________ = _\n}}\n&amp;quot;,&lt;br /&gt;
	&amp;quot;params&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
		&amp;quot;naam&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;leven&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;afbeelding&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;onderschrift&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger1&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent1&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes1&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger2&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent2&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes2&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger3&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent3&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes3&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger4&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent4&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes4&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger5&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent5&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes5&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger6&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent6&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;regentes6&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;medeheersers&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboortedatum&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;geboren&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboorteplaats&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfdatum&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;overleden&amp;quot;,&lt;br /&gt;
				&amp;quot;gestorven&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfplaats&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;vader&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;moeder&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;dynastie&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;broerzus&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;partner&amp;quot;: {&lt;br /&gt;
			&amp;quot;aliases&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
				&amp;quot;partner van&amp;quot;&lt;br /&gt;
			]&lt;br /&gt;
		},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;kinderen&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;handtekening&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;website&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;bron&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek&amp;quot;: {},&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek-uitleg&amp;quot;: {}&lt;br /&gt;
	},&lt;br /&gt;
	&amp;quot;paramOrder&amp;quot;: [&lt;br /&gt;
		&amp;quot;naam&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;leven&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;afbeelding&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;onderschrift&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent1&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent2&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent3&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent4&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent5&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;functie6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;periode6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;voorganger6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;opvolger6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;regent6&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;medeheersers&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboortedatum&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;geboorteplaats&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfdatum&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;sterfplaats&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;vader&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;moeder&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;dynastie&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;broerzus&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;partner&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;kinderen&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;handtekening&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;website&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;bron&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek&amp;quot;,&lt;br /&gt;
		&amp;quot;heraldiek-uitleg&amp;quot;&lt;br /&gt;
	]&lt;br /&gt;
}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/templatedata&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Navigatie infoboxen personen}}&lt;br /&gt;
[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen dynastie| Dynastie]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen infobox persoon|Dynastie]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;/noinclude&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=591</id>
		<title>Karel de Grote</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Karel_de_Grote&amp;diff=591"/>
		<updated>2022-02-24T15:24:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;{{Zie dp}} &lt;br /&gt;
{{Infobox dynastie&lt;br /&gt;
| afbeelding  = Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg&lt;br /&gt;
| onderschrift = Beeltenis van Karel de Grote op een denarius uit Mainz (812-814) met het opschrift KAROLVS IMP AVG (&amp;quot;Karolus Imperator Augustus&amp;quot;) ([[Cabinet des Médailles]], Parijs).&lt;br /&gt;
| naam        = Karel de Grote&lt;br /&gt;
| leven       = ca. [[747]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| functie     = [[Lijst van Frankische koningen|Koning der Franken]]&lt;br /&gt;
| periode     = [[768]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger  = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| opvolger    = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie2    = [[Keizers van het Heilige Roomse Rijk|Keizer van het Heilige Roomse Rijk]]&lt;br /&gt;
| periode2    = [[800]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger2 = &lt;br /&gt;
| opvolger2   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| functie3    = [[Lijst van heersers van Beieren|Hertog van Beieren]]&lt;br /&gt;
| periode3    = [[788]]-[[814]]&lt;br /&gt;
| voorganger3 = [[Tassilo III van Beieren]]&lt;br /&gt;
| opvolger3   = [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk I]]&lt;br /&gt;
| geboren     = [[747]]&lt;br /&gt;
| vader       = [[Pepijn de Korte]]&lt;br /&gt;
| moeder      = [[Bertrada van Laon]]&lt;br /&gt;
| dynastie    = [[Karolingen]]&lt;br /&gt;
| handtekening = Charlemagne autograph.svg&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;&#039; ([[Duits]]: &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;; [[Frans]] en [[Engels]]: &#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;; [[Latijn]]: &#039;&#039;Carolus Magnus of Karolus Magnus&#039;&#039;) (waarschijnlijk [[2 april]] [[747]] of [[748]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;&amp;gt;Vgl. {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157], {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60]. Werner pleit voor 747 als zijn geboortejaar, Becher voor 748. In het oudere onderzoek werd 742 vaak als geboortejaar genomen, maar in het recentere onderzoek neigt men meer naar 747/48, vgl. {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008, p. [http://books.google.be/books?id=kxb8kR4hvbQC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;ots=wqZFz882dI&amp;amp;dq=McKitterick%3A%20Charlemagne&amp;amp;pg=PT90#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 72].&amp;lt;/ref&amp;gt; – [[Aken (stad)|Aken]], [[28 januari]] [[814]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Necrologium Augiae Divitis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 273; &#039;&#039;Das Martyrolog-Necrolog von St. Emmeran zu Regensburg&#039;&#039;, 28/1, p. 215; &#039;&#039;Necrologium monasterii Sanctorum Petri et Andreae Novalicii&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 292, &#039;&#039;Necrologium S. Andreae Taurinensis&#039;&#039;, V Kal. Febr., p. 319; &#039;&#039;Necrologium monasterii Superioris Ratisbonensis&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 336, &#039;&#039;Liber memorialis Romaricensis&#039;&#039;, p. 4; &#039;&#039;Annales Necrologici Fuldenses&#039;&#039;, a. 814, p. 170; &#039;&#039;Notae necrologicae Bernoldi&#039;&#039;, 28 ianuarius, p. 657; &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039; 814 [p. 140] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 97); Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30]; Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 7, p. 186; Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039; 20, p. 344; &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039; 814 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312080818/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=356 356]); &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;, p. 18; Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;, p. 224; &#039;&#039;Annales Xantenses&#039;&#039;, a. 814, pp. 4-5; &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039; 46, p. 15; &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 419; &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;, a. 814, p. 103; &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039; II 25, p. 111; &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;, p. 123; &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039; C, p. 510, D, p. 511, F, p. 509; &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039; III 27, pp. 176-178.&amp;lt;/ref&amp;gt;), afkomstig uit het geslacht der [[Karolingen]], was vanaf [[9 oktober]] [[768]] [[Lijst van koningen en keizers van het Frankische Rijk|koning]] der [[Frankische Rijk|Franken]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA46 46]).&amp;lt;/ref&amp;gt; en vanaf [[25 december]] [[800]] [[Lijst van Rooms-Duitse koningen en keizers|keizer]] van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze kleinzoon van [[Karel Martel]] kreeg reeds tijdens zijn leven de bijnaam &amp;quot;de Grote&amp;quot; en geldt sinds de [[middeleeuwen]] als een van de belangrijkste heersers van het Westen. Het Frankische Rijk kende onder hem zijn grootste omvang. Met zijn kroning door [[paus Leo III]] op eerste kerstdag 800 in Rome, werd het keizerschap in West-Europa in ere hersteld. Op initiatief van keizer [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door de [[tegenpaus Paschalis III]] heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|[[Caesar Baronius|C. Baronius]]}}, &#039;&#039;Annales ecclesiastici denuo excusi et ad nostra usque tempora perducti ab Augustino Theiner&#039;&#039;, XIX, Baarle-Hertog, 1869, p. [http://books.google.be/books?id=vhrnAAAAMAAJ&amp;amp;pg=PA265 265].&amp;lt;/ref&amp;gt; Reeds in het epos &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039; (eind 8e eeuw) werd hij tot &amp;quot;&#039;&#039;Pater Europae&#039;&#039;&amp;quot; (&amp;quot;Vader van Europa&amp;quot;) uitgeroepen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Karolus Magnus et Leo Papa&#039;&#039;, vv. 504f: &#039;&#039;Rex, pater Europe, et summus Leo pastor in orbe - Congressi, inque vicem vario sermone fruuntur.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel de Grote wordt beschouwd als een persoonlijkheid die het collectief Europees [[historisch besef|historisch bewustzijn]] heeft vormgegeven.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 9.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zowel de Duitsers als de Fransen voeren het begin van hun nationale geschiedenis terug tot Karel de Grote. De stad [[Aken (stad)|Aken]] stelde in [[1949]] als erkenning voor zijn verdiensten de [[Internationale Karelsprijs Aken]] in, die jaarlijks wordt uitgereikt.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.karlspreis.de/der_karlspreis/entstehungsgeschichte.html Entstehungsgeschichte, Karlspreis.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Leven ==&lt;br /&gt;
De feiten over Karel de Grote zijn leven zijn voor sommige delen van zijn leven zeer schaars, terwijl we over andere delen juist zeer goed geïnformeerd zijn. Terwijl er voor het midden en het einde van zijn leven in vergelijking met andere middeleeuwse heersers een ongewoon rijk bronnenmateriaal voorhanden is,&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral Einhards biografie en de werken en brieven van [[Alcuinus]].&amp;lt;/ref&amp;gt; is er nauwelijks iets over zijn kindertijd en jeugd bekend.&amp;lt;ref&amp;gt;Vooral omdat Einhard de kennis die hij hier mogelijk over had, niet meedeelt in zijn werk.&amp;lt;/ref&amp;gt; Zelfs zijn geboortedatum is onderwerp van speculatie. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zijn klaarblijkelijk aanzienlijke vorming kon hij pas op volwassen leeftijd hebben verworven. Mogelijkerwijs werd hij net als zijn broer [[Karloman I|Karloman]] in [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] opgevoed. Wie zijn leermeesters waren, is onbekend. Of daar op dat ogenblik reeds het volledige programma van de &#039;&#039;septem artes liberales&#039;&#039;, de [[zeven vrije kunsten]], werd onderwezen, is onduidelijk. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zette zich later in het kader van zijn onderwijshervorming in voor het herstel van deze zeven vrije kunsten, wat erop lijkt te wijzen dat deze tijdens zijn jeugd niet tot het vaste curriculum behoorden. Maar in elk geval was elementaire wereldoriëntatie ook reeds een onderdeel van de eerste van de zeven kunsten, de [[grammatica]], die niet alleen Latijns taalonderricht omvatte, maar ook alle kennis die noodzakelijk was voor een competente omgang met teksten. Ook als volwassene nam Karel nog levendig deel aan onderwijsvragen van velerlei aard. Vooral aan theologische en filosofische discussies zoals de [[Iconoclasme#De eerste iconoclastische periode: 730 tot 787|beeldenstrijd]], waarin hij in de kanttekeningen van de &#039;&#039;[[libri Carolini]]&#039;&#039; persoonlijk stelling nam. Hij mengde zich ook in de discussie over het [[adoptianisme]] en belastte hofgeleerden zoals [[Alcuinus]] met de opheldering van zulke vragen. &amp;lt;!--Niet zeker hoe dit te vertalen: Sogar eine Untersuchung des scheinbar so abseitigen Problems, ob es das Nichts gebe, soll er sich von diesem erbeten haben.--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De rijkelijk overgeleverde veeleisende, vaak ook uitgesproken onderhoudende dichtkunst uit de hofkringen zal Karel in ieder geval hebben kunnen waarderen, daar zijn kennis van het Latijn en literatuur meer dan behoorlijk was. Latijn was ongetwijfeld een van de hoftalen, en gezien de internationale samenstelling van de hofhouding zelfs de enige taal die allen of in elk geval de meesten beheersten. Daarnaast was er de constante aanwezigheid van het Latijn als liturgische taal. Ook aan het onderwijs van zijn eigen kinderen hechtte hij grote waarde. Behalve het literaire onderwijs, dat op dat ogenblik geen vanzelfsprekendheid was voor jonge edelen (het aantal geschoolde [[Leek (christendom)|leken]] nam pas vanaf de tweede helft van de [[8e eeuw]] weer toe), moeten ook de omgang met wapens en de [[jacht (activiteit)|jacht]], die Karel nog tot op hoge leeftijd bedreef, een hoog aanzien hebben genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Afkomst, geboorte en jeugd ===&lt;br /&gt;
Karel was de oudste zoon van de latere koning [[Pepijn de Korte]] en [[Bertrada van Laon]], bijgenaamd &amp;quot;Bertrada met de grote voet&amp;quot;.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#2 2], &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039; r. 29 (= {{Aut|L.C. Bethmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, IX, Hannover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20170925144846/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000841.html?pageNo=302&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0009%3A010%3A00%3A00 302]), &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039; I 34 (= {{Aut|M. Guérard}} (ed.), &#039;&#039;Cartulaire de l&#039;abbaye de Saint-Bertin&#039;&#039;, III, Parijs, 1840, p. [https://archive.org/stream/cartulairedelabb00sain#page/56/mode/2up 56]), &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039; r. 6 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [https://web.archive.org/web/20160312075453/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=3 3]), &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039; rr. 34, 37 (= {{Aut|P. Jaffé}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XVII, Hanover, 1861, p. [https://web.archive.org/web/20160313072833/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/display/bsb00000842_00381.html?sortIndex=010:050:0017:010:00:00&amp;amp;zoom=0.75 369]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Zijn geboortejaar is omstreden,&amp;lt;ref name=&amp;quot;geboorte&amp;quot;/&amp;gt; zijn geboorteplaats is niet bekend, temeer omdat meerdere plaatsen in aanmerking komen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, I, Leipzig, 1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, pp. [http://www.archive.org/stream/jahrbcherdesfr01abeluoft#page/n7/mode/2up 14-16].&amp;lt;/ref&amp;gt; Karels biograaf [[Einhard]] schreef in zijn &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;, dat er over de kindertijd en de jeugd van de keizer niets schriftelijk was overgeleverd en dat er bij de aanvatting van zijn werk – ongeveer vijftien jaar na Karels dood – niemand meer in leven was die erover kon vertellen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#4 4].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel werd in 754 samen met zijn broer Karloman door [[paus Stefanus II (III)]] gezalfd in de [[kathedraal van Saint-Denis]] bij Parijs.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 754 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=njU9wgpUKcwC&amp;amp;pg=PA40 40]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;De stamboom van Karel de Grote&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
{| border=&amp;quot;1&amp;quot; cellpadding=&amp;quot;4&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;4&amp;quot; style=&amp;quot;border: 2px solid gray; border-collapse: collapse;&amp;quot;&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Pepijn van Herstal]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 635 - † 714)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische [[hofmeier]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Alpaida (persoon)|Alpaida]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† voor 714)&amp;lt;br /&amp;gt;zogenaamd [[Friedelehe]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Liutwin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(† ca. 717 in Reims)&amp;lt;br /&amp;gt;bisschop in [[Trier]], [[Reims]] en [[Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Martin van Laon|Martin]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 660 - † 680)&amp;lt;br /&amp;gt;[[graaf van Laon]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|[[Bertrada de oudere]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 660 - † na 721)&amp;lt;br /&amp;gt;stichtster van de [[abdij van Prüm]]&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
| align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;12%&amp;quot;|NN&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Karel Martel]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 689 - † 741)&amp;lt;br /&amp;gt;Frankische hofmeier&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Rotrude van Trier]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 690 - † 724)&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Charibert van Laon|Charibert]], &amp;lt;br /&amp;gt;(* 680 - † 747) &amp;lt;br /&amp;gt;graaf van Laon&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;2&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;25%&amp;quot;|[[Gisele van Aquitanië]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Pepijn de Korte]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* 714 - † 768)&amp;lt;br /&amp;gt;koning van de Franken&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;4&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot; width=&amp;quot;50%&amp;quot;|[[Bertrada van Laon]]&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 725 - † 783)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;8&amp;quot; align=&amp;quot;center&amp;quot;|Karel de Grote&amp;lt;br /&amp;gt;(* ca. 747 - † 814)&amp;lt;br /&amp;gt;Koning der Franken, Keizer van het Heilige Roomse Rijk&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Gedeeld koningschap (768-771) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Frankenrijk.jpg|thumb|500px|De expansie van het rijk der Franken onder Karel de Grote.]]&lt;br /&gt;
Na de dood van zijn vader in [[768]] werd diens koninkrijk verdeeld onder Karel en Karloman. Op [[9 oktober]] 768, het feest van [[Dionysius van Parijs]], werd Karel in [[Noyon]] gekroond en Karloman in het nabijgelegen [[Soissons (stad)|Soissons]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Koningskroning&amp;quot;/&amp;gt; Karel kreeg de gebieden langs de westelijke en noordelijke kusten: het westen van [[Aquitanië]], de grootste delen van [[Neustrië]] en [[Austrasië]], en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karloman kreeg [[Koninkrijk Bourgondië|Bourgondië]], [[Allemannië]], de resterende delen van Aquitanië, Neustrië en Austrasië, de [[Provence (Frankrijk)|Provence]], en het indirecte gezag over [[Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 [ed. {{Aut|Kurze}}, p. 29], &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039; (voortzettingen) LIII [ed. {{Aut|Wallace-Hadrill}}, p. 121]; &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 768 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113135827/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=55 55]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van Aquitanië en Gascogne ====&lt;br /&gt;
In [[769]], kort na de dood van Pepijn de Korte, probeerde hertog [[Hunold van Aquitanië]] zich onafhankelijk te maken van de Karolingers.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]), &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 769 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel begon daarop een veldtocht tegen hem, zonder de beloofde steun van zijn broer Karloman.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hij dwong Hunold te vluchten naar hertog [[Lupus II van Gascogne]]. Deze was echter zo geïntimideerd door Karels dreigementen, dat hij naast de uitlevering van Hunold en diens vrouw, ook zijn eigen hertogdom onderwierp aan Karel (769).&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#5 5], &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (revisor) 769 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA47 47]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA48 48]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 770 sloot hij door bemiddeling van abt [[Sturmius]] van [[Fulda (stad)|Fulda]] een verdrag met [[Tassilo III van Beieren]].&amp;lt;ref&amp;gt;[[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In datzelfde jaar trad hij in het huwelijk met de [[Longobarden|Longobardische]] prinses [[Desiderata van Lombardije|Desiderata]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18]; &#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 770 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Dit zeer tegen de zin van [[Paus Stefanus III (IV)|paus Stefanus III]], die de samenwerking met de Franken in gevaar zag komen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Codex Carolinus&#039;&#039; nr. 45 ({{Aut|W. Gundlach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, III, Berlijn, 1892, p. [https://web.archive.org/web/20170113143311/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000534.html?pageNo=561&amp;amp;sortIndex=040%3A010%3A0003%3A010%3A00%3A00 561]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karlomans rijk werd hierdoor namelijk omsingeld door dat van Karel (in het westen) en zijn nieuwe bondgenoten (in het oosten).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Alleenheerschappij en uitbreiding van het rijk (771-800) ===&lt;br /&gt;
Op [[4 december]] [[771]] overleed Karloman echter te [[Samoussy]], nabij [[Laon]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Fuldenses&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113142741/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=348&amp;amp;sortIndex=010%3A050%3A0001%3A010%3A00%3A00 348]), &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20170113135913/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=74 74], Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]), &#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, p. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel trok daarop naar [[Corbeny]], waar de groten van Karlomans rijk hem hulde kwamen brengen en hem accepteerden als hun vorst ten nadele van Karlomans zoontjes.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Mettenses Priores&#039;&#039; 771 (= {{Aut|B. von Simson}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, X, Hannover, 1905, pp. [https://web.archive.org/web/20170113142134/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=57 57]-[https://web.archive.org/web/20160312080844/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000763.html?pageNo=58 58]). Vgl. Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 771 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160311040645/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=149 149]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De Saksenoorlogen ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Saksenoorlogen}}&lt;br /&gt;
In de zomer van [[772]] begonnen de (met onderbrekingen) tot [[804]] durende Saksenoorlogen. De strijd werd aanvankelijk alleen ter pacificatie van de grensregio gevoerd, totdat het doel veranderde in de met aanzienlijke wreedheid doorgedreven onderwerping, [[kerstening]] en integratie van het Saksische volk in het Frankische Rijk. In [[777]] werd Saksen in bisdommen ingedeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;Eigil van Fulda, &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039; 22 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160306050323/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=376 376]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In [[782]] werd de Frankische indeling in graafschappen ingevoerd. In dat jaar werden op een dag 4.500 Saksische edellieden gedwongen zich tot het christendom te bekeren, het alternatief was onthoofding; de gebeurtenis staat bekend als het [[Bloedbad van Verden]].&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Wilhelm von Bippen|W. von Bippen}}, Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen, in &#039;&#039;Deutsche Zeitschrift für Geschichtswissenschaft&#039;&#039; 1 (1889), pp. [[s:de:Die Hinrichtung der Sachsen durch Karl den Grossen|75–95.]]&amp;lt;/ref&amp;gt; Het Saksische verzet onder leiding van [[Widukind]] duurde, ondanks de hardere Frankische tegenmaatregelen en militaire overwinningen van Karel op de Saksen, nog lange tijd voort. De Saksische adel werkte uiteindelijk in meerderheid mee (zelfs Widukind onderwierp zich in [[785]]), maar toch brak er in [[792]] opnieuw een opstand uit. Karel reageerde zowel met [[deportatie]] als met een verbetering van de juridische status van de Saksen in het koninkrijk. In [[802]] werd het Saksische volksrecht opgetekend en door Karel erkend. Saksen werd kort daarop als definitief gepacificeerd en als deel van het christelijke Frankische Rijk gezien.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Onderwerping van de Langobarden ====&lt;br /&gt;
In maart 773 kwam een pauselijke ambassadeur bij het hof van Karel om hulp vragen tegen de [[Langobarden]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 773 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA49 49]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel ging in op dit verzoek, en in [[774]] veroverden de Franken [[Pavia (stad)|Pavia]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel zette de laatste Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]] af.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi&#039;&#039;, VI, Hannover, 1895, p. [https://web.archive.org/web/20170116160630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=38 38]), &#039;&#039;Annales Sangallenses Maiores&#039;&#039; 774 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313073349/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=75 75]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Karel was in 769 getrouwd met Desiderius&#039; dochter (die Desiderata, Ermengarda of Gerperga heette),&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt; die hij in 771 verstootte. Hij liet zich in 774 zelf tot koning van de Langobarden kronen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 80-81 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20160312074137/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=114&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 114][https://web.archive.org/web/20160313073644/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=115&amp;amp;sortIndex=030:020:0001:010:00:00 -][https://web.archive.org/web/20170116161203/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=116&amp;amp;sortIndex=030%3A020%3A0001%3A010%3A00%3A00 116]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In het zuiden bleef het [[Hertogdom Benevento]] tot de verovering door de Noormannen in de [[11e eeuw]] zelfstandig, hoewel het ook tot de [[satellietstaat|satellietstaten]] van het [[Frankische Rijk]] moet worden gerekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Krijgstochten tegen de Moren ====&lt;br /&gt;
Een expeditie naar Spanje in [[778]] was niet zo succesvol als die tegen de Langobarden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 777-778 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA55 55]-[http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Aanleiding voor deze expeditie was een verzoek om bijstand van Suleiman ibn Yaqzan al-Arabí al-Kelbi, de door zichzelf uitgeroepen gouverneur van Zaragoza, die om ondersteuning tegen emir [[Abd al-Rahman I]] van [[Emiraat Córdoba|Córdoba]] verzocht. Tijdens de terugtocht werd een deel van het Frankische leger door &#039;&#039;heidenen&#039;&#039; (aldus contemporaine bronnen) in de [[slag bij Roncevaux]] weggevaagd.&amp;lt;ref&amp;gt;De aanvallers worden in het beroemde &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; Saracenen genoemd, in feite ging het om [[Basken]]: &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 778 (herziene versie) (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA56 56]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierbij viel ook de graaf van de [[Bretonse mark]], [[Roland (ridder)|Hruotland]], de bevelhebber van de vernietigde Frankische achterhoede.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#9 9].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze gebeurtenis werd later in het &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; heropgepikt. Aquitanië werd als een onderkoninkrijk voor Karels minderjarige zoon [[Lodewijk de Vrome|Lodewijk]] ingericht.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Divisio regnorum&#039;&#039; c. 3 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Capitularia regum Francorum&#039;&#039;, I, Hannover, 1883, nr. 45, p. [https://web.archive.org/web/20171022033218/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000820_00139.html 127].&amp;lt;/ref&amp;gt; Samen met zijn tot onderkoning van Italië uitgeroepen broer Pepijn werd hij in 781 door de paus gezalfd en gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]).&amp;lt;/ref&amp;gt; De verhoudingen in de Pyreneeënregio konden zo voor het eerst worden gestabiliseerd. Het machtsgebied van de Franken werd - al was het maar tijdelijk - uitgebreid tot Girona, Cerdagne, Urgell en Barcelona. Slechts als gevolg van de latere conflicten met de Saracenen - zoals de Moren in de late middeleeuwen werden genoemd - werd in [[806]] de [[Spaanse Mark]] aan de overkant van de Pyreneeën opgericht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een gevolg van de militaire aanwezigheid van de Franken in dit gebied zou het ontstaan van het vorstendom [[Andorra (hoofdbetekenis)|Andorra]] zijn geweest, dat beweert sinds de tijd van Karel de Grote &#039;&#039;[[de jure]]&#039;&#039; onafhankelijk te zijn geweest.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999, pp. [http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA188 188]-[http://books.google.be/books?id=RXBReIaQDW8C&amp;amp;pg=PA189 189].&amp;lt;/ref&amp;gt; In &#039;&#039;[[El Gran Carlemany]]&#039;&#039;, het Andorraanse volkslied, wordt Karel de Grote uitbundig bezongen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In [[797]], volgens andere bronnen [[801]],&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072811/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=190 190]), &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#16 16]..&amp;lt;/ref&amp;gt; knoopte Karel diplomatieke betrekkingen aan met [[Haroen ar-Rashid]], de kalief van [[Bagdad]]. Ze kwamen overeen, steeds andere geloven bij hun onderdanen te dulden, en overwogen eventuele bondgenootschappen tegen de kaliefen van Córdoba enerzijds, respectievelijk het Oost-Romeinse Rijk anderzijds, die echter niet gerealiseerd werden. De kalief schonk Karel onder meer een [[Aziatische olifant]], genaamd [[Abul-Abbas]].&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 801-802 [p. 116] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 82).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Bretonse Mark ====&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Bretonse Mark}}&lt;br /&gt;
Bretagne wist gedurende de hele regering van Karel zijn onafhankelijkheid te bewaren. In 786 trokken de Frankische troepen nog plunderend door Bretagne, maar ze konden het land niet onderwerpen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 786 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA63 63]-64).&amp;lt;/ref&amp;gt; In 790 benoemde Karel zijn negenjarige zoon [[Karel de Jongere]] tot markgraaf van de Bretonse Mark en koning van Neustrië.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 790 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313074633/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=176 176]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook hier waren het bestuur en de militaire leiding in handen van ervaren hovelingen. Een veldtocht in 811 bleef ook zonder resultaten.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, pp. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA93 93]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== Het einde van de onafhankelijkheid van Beieren ====&lt;br /&gt;
In het jaar 788 na Christus werd ook [[Geschiedenis van Beieren|Baiern]] (oude schrijfwijze van Beieren) definitief in het Rijk ingelijfd, in het oosten werd de [[Avaarse Mark]] (vanaf 856 &#039;&#039;Marchia Orientalis&#039;&#039; genoemd) als [[Mark (gebied)|grensmark]] tegen de Awaren opgericht en onder Frankisch gezag gesteld. De laatste Beierse stamhertog [[Tassilo III]], die zijn leen in [[757]] van Pepijn had verkregen,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 757 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. 42).&amp;lt;/ref&amp;gt; zocht tevergeefs, de onafhankelijkheid door een bondgenootschap met de eigenlijk al reeds onderworpen Langobarden te redden. Aan de opstand tegen de Franken, waarvan men dacht dat ze door de twisten met de Saksen hun handen vol hadden, nam ook hertog [[Arechis II van Benevento]] deel. De insubordinaties van de Italische bondgenoten van Tassilo waren onder andere door de belegering van [[Capua]] en [[Salerno (stad)|Salerno]] in 786/787 beëindigd geworden. Het Beierse gebied, dat vanaf 798 vanuit [[Salzburg (stad)|Salzburg]] tot een eigen [[kerkprovincie]] werd uitgebouwd, bleef na de inlijving in het Rijk evenwel als politieke [[entiteit (politiek)|entiteit]] behouden. Onder de “prefecten” genoemde ambtsdragers van de koning (in de 9e eeuw als onderkoninkrijk) behield het beslist een bijzondere positie binnen het Frankische Rijksverband. De integratie van Beieren in het Frankenrijk was samen met de onderwerping van de Saksen een belangrijke voorwaarde voor de latere vorming van het [[Heilige Roomse Rijk]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Keizerschap (800-814) ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom BW 2016-07-09 13-53-18.jpg|thumb|Koningstroon van Karel de Grote in de [[Dom van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 795 werd [[Paus Leo III]] tot paus gekozen. Hij verzekerde zich onmiddellijk van de ondersteuning van de Frankenkoning en stuurde Karel de Grote, de schutsheer van de kerk (&#039;&#039;patricius romanorum&#039;&#039;), de sleutel tot het graf van Petrus, evenals de banier van Rome toe.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 796 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA74 74]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Het pausdom was sedert enige tijd onder de invloed geraakt van de in diverse fracties versplinterde Romeinse stadsadel, die bij de pauskeuze doorslaggevend was. In 799 werd de confrontatie met de adel ten top gedreven: het hoofd van de kerk was doelwit van een aanslag en poging tot afzetting.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;[[Liber Pontificalis]]&#039;&#039; XCVI 13-14, Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 779 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, pp. [https://web.archive.org/web/20160312075630/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=185 185]-[https://web.archive.org/web/20171022033151/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=186 186]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Leo III, die onder andere een onwaardige levenswandel (waaronder echtbreuk en meineed) werd verweten, vluchtte naar Karel in [[Paderborn (stad)|Paderborn]] (vgl. &#039;&#039;[[Karolus Magnus et Leo Papa]]&#039;&#039;). Het is onduidelijk of er daar en onder welke omstandigheden zaken werden afgesproken: mogelijkerwijs werd hier voor het eerst, maar mogelijk ook reeds jaren tevoren de keizers[[kroning]] overeengekomen. Het is echter ook mogelijk dat er hierover helemaal geen afspraken zijn gemaakt. Het historisch onderzoek stort zich vooral op de bij Einhard vermelde opmerking van Karel toen hij de kerk verliet: &amp;quot;Indien ik met het plan van de paus vooraf bekend was geweest, zou ik, in weerwil van de heiligheid van het feest, niet in de kerk verschenen zijn.&amp;quot;&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#28 28].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een andere bron, de &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;, spreekt daarentegen van een synode van de Frankische en Romeinse bisschoppen, waarbij men de Frankenheerser de keizerlijke waardigheid heeft aangeboden.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Annales Laureshamenses&#039;&#039; 800-801 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20141206002835/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=38 38].&amp;lt;/ref&amp;gt; Mogelijkerwijs verwijst de opmerking bij Einhard niet op de keizerskroning zelf, maar op de omstandigheden en hun [[protocol]]laire afloop.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp. 335-369, hier pp. 360-369.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--[[Bestand:Karls-I.-Kaiserkroenung-Grandes-Chroniques-de-France 1-314x314.jpg|thumb|[[Grandes Chroniques de France]], exemplaar van koning [[Karel V van Frankrijk]] (Paris, BN, français 2813, fol. 85v, Paris saec. XIVex): de Keizerkroning van Karel de Grote.]]--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel trok in elk geval in de zomer van 800 naar Rome. Leo III ontving hem eind november ver voor de poorten van de Eeuwige Stad en legde op 23 december een reinigingseed af, die hem van de beschuldigingen van de samenzweerders uit de adellijke facties zou ontlasten. In hoeverre hij dit vrijwillig heeft gedaan, is niet bekend.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op de eerste kerstdag van 800 werd Karel door Paus Leo III in de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]] tot [[keizer]] gekroond.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp. 251–270.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze titel was sinds de afzetting van [[Romulus Augustulus]] in 476 in West-Europa niet meer gevoerd, hoewel de opeenvolgende [[Lijst van Byzantijnse keizers|Oost-Romeinse/Byzantijnse keizers]] aanvankelijk ook in het westen erkend werden. Karels volledige titel luidde vanaf 800: &#039;&#039;Karolus serenissimus Augustus a Deo coronatus magnus pacificus imperator Romanum gubernans imperium, qui et per misericordiam dei rex Francorum atque Langobardorum&#039;&#039; (vrij vertaald: „Karel, doorluchtige Augustus, door God gekroond, grote vrede stichtende keizer, het Romeinse Rijk regerend, bij Gods genade ook koning van de Franken en Langobarden“).&amp;lt;ref&amp;gt;Oorspronkelijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 189 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222113645/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=253 253]-[https://web.archive.org/web/20151222084121/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=254 254]); nieuwe keizerlijke titel: &#039;&#039;DD Kar.&#039;&#039; I 197 ({{Aut|E. Mühlbacher}} (ed.), &#039;&#039;Die Urkunden Pippins, Karlmanns und Karls des Großen&#039;&#039;, Hannover, 1906, pp. [https://web.archive.org/web/20151222135759/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=265 265]-[https://web.archive.org/web/20151222113659/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000358.html?pageNo=266 266]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Een (belangrijke) reden voor de kroning was de afzetting van de (vorige) Byzantijnse keizer door [[Irene van Byzantium]] (het Byzantijnse Rijk was de staatsrechtelijke opvolger van het Romeinse Rijk). Daar volgens het Romeinse recht een vrouw geen keizer(in) kon zijn, beschouwden enkele bronnen volgens Paus Leo III de Romeinse keizerstroon als vacant (hoewel eerder machtspolitieke redenen een rol speelden).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Annales Laureshamenses 800-801&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Als &#039;&#039;patronus et advocatus&#039;&#039; van de kerk had Karel nu de Byzantijnse keizer vervangen - zoals tevoren reeds de Langobard Desiderius. De [[patriarch]] van [[Jeruzalem]] stuurde de sleutel van het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] naar Karel als symbolische erkenning van Karels beschermheerschap over de christenheid. De kroning tot keizer betekende bijgevolg een provocatie voor het [[Byzantijnse Rijk|Byzantijnse]] keizerschap (&#039;&#039;[[Basileus]]&#039;&#039;), waartegenover Karel zich nu als gelijkwaardig opstelde - zo niet zelfs meer dan gelijkwaardig.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel zag zichzelf als &#039;&#039;Augustus Imperator Renovati Imperii Romani&#039;&#039; (Augustus Keizer van het Hernieuwde Romeinse Rijk) en aldus als directe opvolger van de Romeinse keizer. Zijn [[Frankische Rijk]] was daarmee volgens de opvatting van menig geleerde de opvolger van het Romeinse keizerrijk (weliswaar slechts ideëel, niet staatsrechtelijk, daar het Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk in het oosten verder was blijven bestaan, zie: [[Tweekeizersprobleem]]). De eenheid van kerk en rijk was nu officiële staats[[doctrine]]. Als beschermheer van de paus en het christelijk geloof lette Karel de Grote er erg op, dat in zijn rijk iedereen het &#039;&#039;Pater Noster&#039;&#039; ([[Onzevader]]) kende. Tijdelijk stond op het belasteren van priesters of van het [[christendom]] en zijn symbolen zelfs de doodstraf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==== De uitbreiding van het Frankische Rijk in het oosten ====&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karolingische-reiterei-st-gallen-stiftsbibliothek 1-330x400.jpg|thumb|Karolingische ruiterij uit het Psalterium Aureum (St. Gallen, Stiftsbibliothek, Cod. 22, saec. IXex, p. 140 als illustratie bij Ps 60 (veldtocht van Joab).]]&lt;br /&gt;
Met de [[Frankische landname]] in Saksen doken ook in het noordoosten de Slaven als nieuwe buur op in het politieke bewustzijn van de Franken. In plaats van naar een territoriale uitbreiding van het rijk streefde Karel aanvankelijk naar de oprichting van een rijksgrens aan de [[Elbe (rivier)|Elbe]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp. 60-71.&amp;lt;/ref&amp;gt; en de pacificatie van de aangrenzende gebieden. Als schadeloosstelling voor de gedeporteerde Saksen liet Karel de Grote in het noordoosten van het rijk ([[Noordalbingië]]) Wendische [[Abodriten]] en ook Franken zich vestigen. Vanaf 804 kwam het tot conflicten met de [[Geschiedenis van Denemarken|Denen]], wier koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) naar [[Friesland]], respectievelijk Saksen uithaalde en met de steun van de [[Wilzen]] de [[Abodriten]] bevocht. Volgens de aantekening in de &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; voor het jaar 808 zou Göttrik toentertijd het &#039;&#039;[[Danevirke]]&#039;&#039; tussen [[Treene]] en [[Schlei]] als verdediging tegen de Franken hebben opgetrokken.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 808 [p. [https://web.archive.org/web/20160311040641/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=126 126] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA88 88]-[http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA89 89]).&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid was het echter reeds in 737 om onbekende redenen opgetrokken. In 810 plunderden de Denen Friesland en de Friese eilanden. De Abodriten in het oosten van [[Hertogdom Holstein|Holstein]] slaagden erin zich (met Frankische bijstand) van Deense onderhorigheid te vrijwaren. Ze sloten in 811 evenwel een vredesverdrag met de Denen. De betrekkingen tussen Franken en Abodriten bleven ambivalent, zoals de omstandigheden van de oprichting van de Saksenwallen (&#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039;) rond 810 aantonen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Om die reden sloten de Franken in 780&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 780 (= [http://www.mgh.de/dmgh/resolving/MGH_SS_rer._Germ._6_S._56 MGH]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}): &#039;&#039;ibique omnia disponens tam Saxoniam quam et Sclavos&#039;&#039; (en daar regelde hij [Karel] alles zowel in Saksen als onder de Slaven).&amp;lt;/ref&amp;gt; een [[Drasco|verbond]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986, p. 25 (&amp;lt;sup&amp;gt;[http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Auftreten+im+Jahre+780%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22darauf+verwendet%22#search_anchor b], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Dergleichen+zu+er%C3%B6rtern%22#search_anchor c], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22von+Herrschaftsstrukturen+im+Gebiet%22#search_anchor d], [http://books.google.be/books?ei=D2c8UcyVD8mN7AbciYDwCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=SQIXAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Untersuchungen+zur+Geschichte+des+abodritischen+F%C3%BCrstentums&amp;amp;q=%22Annalen+abgespielt+haben%22#search_anchor e])&amp;lt;/sup&amp;gt;; {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp. 87-98, hier pp. 87-88; veelomvattend hierover is ook: {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&amp;lt;/ref&amp;gt; met de Abodriten tegen de Saksen en [[Wilzen]], dat op een [[Leen (feodalisme)|leen]]rechtelijke afhankelijkheid van de Abodriten schijnt te wijzen. De door Karel aangestelde&amp;lt;ref&amp;gt;De intronisatie van Drasco wordt in de &#039;&#039;Annales Mettenses (priores)&#039;&#039; (804) vermeldt: &#039;&#039;regem costituit&#039;&#039;; voor de aanstelling van Witzan, zie {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, p. [http://books.google.be/books?id=y00tAYOT6jYC&amp;amp;pg=PA118 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; koningen [[Witzan]] en [[Drasco]] stelden herhaaldelijk een leger samen (&#039;&#039;Heeresfolge&#039;&#039;) voor militaire bijstand, rond 789 tegen de Wilzen&amp;lt;ref&amp;gt;Over het belang van de Wilzenveldtocht voor de politiek van de Franken in de Franken, zie {{Aut|C. Hanewinkel}}, &#039;&#039;Die politische Bedeutung der Elbslawen im Hinblick auf die Herrschaftsveränderungen im ostfränkischen Reich und in Sachsen von 887 bis 936. Politische Skizzen zu den östlichen Nachbarn im 9. und 10. Jahrhundert&#039;&#039;, diss. Westfälische Wilhelms-Universität, 2004, pp. [https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf 34-59.]&amp;lt;/ref&amp;gt; of in 798 in de [[Slag bij Bornhöved (798)|slag bij Bornhöved]] tegen de Saksen. Ondanks de succesvolle veldtocht tegen de Wilzen en de overwinning in [[Noordalbingië]] hield Karel aan de Elbe als rijksgrens vast. De onderworpen Wilzen leverden gijzelaars,&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 789: &#039;&#039;Ibique obsides receptos, sacramenta conplurima.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; en Karel liet in 804, na de deportatie van de Saksen, zijn Abodritische bondgenoten zich in Noordalbingië vestigen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 804: &#039;&#039;pagos Transalbianos Abodritis dedit&#039;&#039;. Deze gouw over de Elbe omvatte Dithmarschen, Stormarn en Holstein.&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze zouden de noordgrens tegen de Denen beschermen en tegelijk de Saksen hun terugtocht&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (804) vermeldt dat Karel van Göttrik de uitlevering van de gevluchte Noordalbingiërs verlangde &#039;&#039;perfugis reddendis&#039;&#039;. [[Widukind]] was reeds in 777 naar de Denen kunnen ontkomen.&amp;lt;/ref&amp;gt; naar de Denen afsnijden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De overwinning van de Deense koning Göttrik (ook: [[Gudfred]]) over de Abodriten in 808 dwong Karel tot een verandering van politiek.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011, pp. [http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA41 41]-[http://books.google.be/books?id=I-HIK8V55CwC&amp;amp;pg=PA44 44].&amp;lt;/ref&amp;gt; [[Noordalbingië]] werd tot aan de [[Eider (rivier)|Eider]]&amp;lt;ref&amp;gt;De &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; (811) spreekt slechts van een vredessluiting met de Denen aan de Eider. Van een grens wordt voor het eerst gesproken door [[Adam van Bremen]] in zijn &#039;&#039;Hamburger Kirchengeschichte&#039;&#039; uit de jaren 1070.&amp;lt;/ref&amp;gt; in het rijk geïntegreerd en weer aan de Saksen toevertrouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp. 81-104.&amp;lt;/ref&amp;gt; Hun gebied van vestiging grensde Karel in het oosten met de &#039;&#039;[[Limes Saxoniae]]&#039;&#039; tegen dat van de Abodriten af. Tegen die Denen richtte hij de vesting [[Esesfelth]] op. Vervolgens plunderde Göttrik in 810 [[Friesland]] en de Friese eilanden.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales regni Francorum&#039;&#039; 810.&amp;lt;/ref&amp;gt; Nadat hij in 810 was vermoord, sloot zijn opvolger [[Hemming]] vrede met de keizer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De betrekkingen met de [[Slavische volkeren|Slavische]] stammen ten oosten van Saksen en [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]] waren eveneens tweeslachtig: in 789 voerden de Franken een veldtocht tegen de [[Wilzen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na de langdurige onderwerping van de Saksen, werden ook de [[Sorben]], in 789 nog bondgenoten van Karel tijdens de veldtocht tegen de Wilzen, in 806 door de Franken verslagen, nadat hun hertog [[Miliduch]] was gedood.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 806 [p. [https://web.archive.org/web/20160312080749/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000759.html?pageNo=121 121] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA85 85]), &#039;&#039;Chronicon Moissacense&#039;&#039; 806 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022033319/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=308 308]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Volgens contemporaine bronnen probeerden zij in de daarop volgende decennia echter meermaals hun onafhankelijkheid terug te winnen. Het lijkt erop dat ook hier een of zelfs meer grensmarken zijn geweest. De stand van het onderzoek hierover is echter onduidelijk (zie ook &#039;&#039;[[Limes Sorabicus]]&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van Bohemen|Bohemen]] viel na een campagne in 805 en 806 onder Frankische afhankelijkheid en werd tribuutplichtig. In een oorkonde uit 817, waarin de provincies en volken van het Frankenrijk worden opgesomd, worden de &#039;&#039;Beheimi&#039;&#039; als een van de afhankelijke volken genoemd. Ook zij werden langzamerhand met succes gekerstend: in 845 lieten veertien hertogen uit Bohemen zich in Regensburg dopen. De Beierse [[clerus]] was hierbij de voornaamste drijvende kracht achter de missionering. Vanaf het midden van de 9e eeuw – Karels kleinzoon [[Lodewijk de Duitser]] was sinds 843 koning (zie [[Verdrag van Verdun]]) – werd Bohemen steeds meer tot een twistappel tussen het [[Oost-Frankische Rijk]] en het [[Groot-Moravische Rijk]] van [[Svatopluk I]]. Vanaf 862 werd ook [[geschiedenis van Hongarije|Hongarije]] een probleem. De expansie van de Franken in dit gebied vestigde – naast de vestigingsgolf onder de [[Přemysliden]] – de blijvende Duitse politieke en culturele invloed in oostelijk [[Midden-Europa]] in de volgende eeuwen (zie [[Oostkolonisatie]]; [[Samo (persoon)]]).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tegen de uit het Donaugebied (buiten de rijksgrenzen) komende [[Avaren (Europa)|Avaren]] voerde Karel in 791 aanvankelijk persoonlijk een mislukte veldtocht. Daarna volgde na zorgvuldige voorbereiding (aanleg van de &#039;&#039;[[Fossa Carolina]]&#039;&#039; tussen [[Altmühl]] en [[Rezat]]) in 795/796 onder leiding van [[Erik van Friuli]] en koning [[Pepijn van Italië]] een tweede veldtocht met overtuigend succes. De zeer grote [[Avarenschat]] viel in de handen van de Franken en de staat van de Avaren werd met steun van de Bulgaarse heerser [[Kroem]] verslagen. De rest van de bevolking werd [[kerstening|gedwongen gekerstend]]. Aanvankelijk werd hun nog een eigen politieke organisatie binnen het Frankenrijk toegestaan. Ten laatste in de 10e eeuw verdwenen ze definitief uit de geschiedenis.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Het conflict met Byzantium====&lt;br /&gt;
[[Nikephoros I]], Byzantijnse keizer („Basileus“) sinds 802, ervoer de Keizerlijke waardigheid van Karel als aanmatiging en weigerde diens erkenning. Een in 803 in [[Constantinopel]] aangekomen Frankisch gezantschap moest onverrichter zake terugkeren. Het conflict verscherpte zich nog toen Karel de door Byzantium geclaimde regio&#039;s Dalmatië en Venetië als tot zijn machtsbereik toebehorend behandelde. Nikephoros zond daarop in 806 de Oost-Romeinse vloot en stelde een zeeblokkade in tegen Venetië. Karels zoon [[Pepijn van Italië|Pepijn]], koning van Italië, kon echter Venetië veroveren, wat blijkbaar Nikephoros meer bereid maakte tot onderhandelingen. Een eind 810 in Italië aangekomen Byzantijns gezantschap, dat eigenlijk de intussen gestorven koning Pepijn (8 juli 810) had willen bereiken, werd door Karel naar Aken ontboden en in 811 met een vriendelijk, in antwoord op de keizersvraag evenwel compromisloos schrijven teruggestuurd. Bij hun terugkeer was echter de Byzantijnse keizer Nikephoros I tijdens een veldtocht tegen de Bulgaren in de [[slag aan de Warbizapas]] gevallen (26 juli 811). Zijn schoonzoon [[Michaël I Rangabe|Michaël I Rhangabe]] trok kort daarop de macht naar zich toe. Anders dan zijn voorganger was hij in een duurzame overeenkomst met het westen geïnteresseerd. Daarom zond keizer Michaël I nu van zijn kant een Byzantijns gezantschap naar Aken, dat daar in 812 aankwam. In een publieke ceremonie huldigde deze Karel de Grote en noemde hem „keizer“. Daarmee was het keizerschap van Karel de Grote door het Byzantijnse Rijk diplomatiek erkend. Karel moest daarvoor in de [[Verdrag van Aken (712)|vrede van Aken]] evenwel weer aan Venetië en Dalmatië verzaken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Daarenboven zagen de Byzantijnse keizers zich als hogerstaand, en om dit duidelijk te maken voegden de opvolgers van Michael I aan hun titel &#039;&#039;keizer&#039;&#039; het genitief &#039;&#039;van de Romeinen&#039;&#039; toe (&#039;&#039;basileus tōn Rhōmaiōn&#039;&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;J. Canning, &#039;&#039;A history of medieval political thought: 300–1450&#039;&#039; (Londen-New York: Routledge, 1996), p. 70&amp;lt;/ref&amp;gt; Daarmee zou hun unieke rang als unieke opvolger van de Romeinse keizer gedocumenteerd worden. De Karel de Grote volgende Westelijke keizers noemden zich daarentegen aanvankelijk slechts &#039;&#039;imperator augustus&#039;&#039; (verheven keizer). De titulatuur &#039;&#039;verheven keizer van de Romeinen&#039;&#039; &#039;&#039;(Romanorum imperator augustus)&#039;&#039; komt in het westen, dat is in het [[Heilige Roomse Rijk]], pas voor het eerst voor ten tijde van [[Keizer Otto III|Otto III]] in 996.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
====Hervormingen en interne reorganisatie van het rijk====&lt;br /&gt;
Met gedeeltelijk ingrijpende hervormingen, die zijn zoon en opvolger [[Lodewijk de Vrome]] grotendeels verder bespoedigde, reorganiseerde Karel de Grote het Frankenrijk ook intern. Het eerste doel was, de voorwaarden voor een bestuurspraktijk op schriftelijke grondslag te creëren. Om deze reden nam de onderwijshervorming een aanvang. Abten en bisschoppen werden door verschillende documenten (bijv. &#039;&#039;[[Epistola de litteris colendis]]&#039;&#039; of &#039;&#039;[[Admonitio generalis]]&#039;&#039;) de opdracht gegeven, om onderwijs te verzorgen.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp. [http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA62 62]-[http://books.google.be/books?id=WplH4iJKzCcC&amp;amp;pg=PA68 68].&amp;lt;/ref&amp;gt; Aan het hof werden geleerden uit heel Europa samengebracht, aan wie belangrijke hofambten, bisdommen en rijksabdijen werden toegewezen. Begaafde leerlingen konden hier hun opleiding vervolmaken. Het hof werd de draaischijf, waarlangs informatie, persoonlijke betrekkingen, en boeken werden overgedragen. De stamhertogdommen schafte Karel af, waarbij de juridische autonomie van de stammen evenwel werd bewaard. Hij beval bovendien de optekening van [[Germaans recht|stamrechten]]. In de &#039;&#039;[[Lex Frisionum]]&#039;&#039; bijvoorbeeld werden de Friezen in het noordwesten en noorden van het koninkrijk op basis van hun traditionele wetten en gewoonten belangrijke privileges toegestaan. Zij werden als &amp;quot;Vrijen&amp;quot; bestempeld en mochten onder andere hun [[potestaat]] zelf kiezen. Ook de indeling van [[Friesland]] in drie duidelijke afgebakende districten werd in de - hier als voorbeeld genomen - &#039;&#039;Lex Frisionum&#039;&#039; schriftelijk vastgelegd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het rijksbestuur, dat Karel de Grote trachtte te unificeren, droeg hij vooral over aan zijn hofclerus en een nieuw opgerichte [[adel|dienstadel]].&lt;br /&gt;
De [[hofkapel]] was het centrale bestuursorgaan van de wereldlijke en geestelijke structuur in het rijk. De uitvoering van het bestuur van het rijk lag in de handen van de [[Graaf (titel)|graven]]. Deze fungeerden in het kader van de zogenaamde [[Graafschap (gebied)|graafschap]]stichting als koninklijke ambtsdragers bij de uitoefening van de [[regalia]] (gravenban) en waren in bepaalde gebieden plaatsvervanger van de koning (Mark-, Burg- en Paltsgraven). Bijzonder belangrijk waren de [[markgraaf|markgraven]]: zij waren de regenten in de nieuw ingerichte [[Mark (gebied)|grensmark]]en en hadden in dit gebied verreikende voorrechten, als militair bevelhebber en als ambachtsheer. De markgraven moesten zorgen voor de dienstplichtigen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de overdracht van ambten en lenen aan leidende adellijke families (de „Groten“), verzekerde Karel zich van hun loyaliteit en stichtte daarmee een nieuwe rijksaristocratie. De graafschapsinrichting werd tot belangrijkste instrument ter bewaring van de eenheid van het rijk, hoewel het in de verschillende tradities in het westen respectievelijk het oosten van het rijk (Romeinse &#039;&#039;[[Civitas]]&#039;&#039; versus Germaanse [[Gouw (Germaans)|gouw]]) zijn grenzen vond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Met de &#039;&#039;[[capitularia]]&#039;&#039; werd bovendien een verregaand uniforme wetgeving geschapen, alsook het rechtswezen en de [[rechtspraak]] hervormd (onder andere invoering van volksgetuigen (&#039;&#039;Rügezeugen&#039;&#039;) en [[lekenrechter]]s). De regeerbaarheid van Karels rijk zou vooral door de zogenaamde [[zendgraaf|zendgraven]], de &#039;&#039;missi dominici&#039;&#039;, worden verzekerd. Deze werden meestal paarsgewijs uitgestuurd (een wereldlijke en een geestelijke afgevaardigde), om instructies en verordeningen van de keizer door te voeren. Ze konden in een toegewezen gebied indien nodig ook het onmiddellijk rijksgezag uitoefenen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De kerk speelde een vooraanstaande rol bij de reorganisatie en consolidatie van het binnenland. Zij werd door Karels uitbouw van de klerikale infrastructuur - er werden onder andere talrijke nieuwe bisdommen gesticht, waarbij Karel zich het recht voorbehield, de bisschoppen zelf te benoemen -, door omvangrijke schenkingen, de bekrachtiging van het [[tiende]]gebod&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|[[Pierre Ubachs|P.J.H. Ubachs]]}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002, [http://books.google.be/books?id=KCg_3mxdsZoC&amp;amp;pg=PA60 p. 60].&amp;lt;/ref&amp;gt; en door hervormingen waarschijnlijk tot belangrijkste eenheidsband van zijn rijk gemaakt. De invoering van de [[metropolitaanstatuten]], het regelmatig houden van [[synode]]s en de uitvoering van [[visitatie]]s, maar vooral de bevordering van het vormingsniveau van de clerus waren de beslissende maatregelen voor het uitroeien van kerkelijke misstanden. Door een onder leiding van [[Benedictus van Aniane]] doorgevoerde en onder Karels opvolger Lodewijk de Vrome voorgezette monistische hervorming, werden de &#039;&#039;[[Regula Benedicti]]&#039;&#039; (&#039;&#039;ora et labora&#039;&#039;) alsook de algemeen geldende, deze regel aanvullende &#039;&#039;[[consuetudines]]&#039;&#039; bindend voor kloosters. Nu eerst kwam het tot een duidelijke afbakening tussen monniken en seculiere clerus. Voor de [[kanunnikstift]]en en het [[domkapittel]] werd het &#039;&#039;vita communis&#039;&#039; (&amp;quot;gemeenschapsleven&amp;quot;) dwingend voorgeschreven (vgl. &#039;&#039;Capitula e canonibus excerpta&#039;&#039;, 813; &#039;&#039;Institutio canonicorum Aquisgranensis&#039;&#039;, 816), waardoor ook hier een strengere toezicht op de levenswandel mogelijk werd, wanneer ook de regels minder ascetisch waren dan in het klooster. De door Pepijn begonnen [[liturgie]]hervorming naar Romeins voorbeeld werd verder doorgevoerd. Het doel was het oorspronkelijk aan [[Paus Gregorius I|Paus Gregorius]] de Grote toegeschreven [[Sacramentarium]] in plaats van het in de 8e eeuw in omloop gekomen zogenaamde [[iunggelasianisch]]e Sacramentarium in te voeren. [[Paus Adrianus I]] zond op vraag van Karel een modelexemplaar naar Aken, het &#039;&#039;[[Sacramentarium Gregorianum-Hadrianum]]&#039;&#039;. Benedictus van Aniane of Alcuinus schreef ter aanvulling op het geheel op de Romeinse kerkdienst afgestemde &#039;&#039;Gregorianum-Hadrianum&#039;&#039; het &#039;&#039;[[Supplementum Anianense]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het eertijds volkomen uiteenlopend [[geld]]wezen werd eveneens hervormd. De [[Gouden standaard (economie)|gouden standaard]] werd opgegeven, de zilveren &#039;&#039;denarius&#039;&#039; als over het hele rijk geldende en voorkomende valuta ingevoerd. Eén &#039;&#039;[[solidus (munt)|solidus]]&#039;&#039; respectievelijk schilling was 12 &#039;&#039;denarii&#039;&#039;; één pond (&#039;&#039;libra&#039;&#039;), waarvan het gewicht tegenover de antieke maatstaf werd verhoogd, kwam overeen met 20 &#039;&#039;solidi&#039;&#039;.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp. [http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA34 34]-[http://books.google.be/books?id=b-ROC_LI9fkC&amp;amp;pg=PA35 35].&amp;lt;/ref&amp;gt; In Karels muntverordening werd vastgelegd, dat uit een pond zilver 240 penningen (&#039;&#039;denarius&#039;&#039;) moesten worden geslagen. De Angelsaksische koning [[Offa van Mercië]] nam in die tijd deze regeling over, die in Engeland tot [[1971]] van kracht was.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. [http://books.google.be/books?id=Fzhk_DvzqSkC&amp;amp;pg=PA135 135].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dood en opvolging===&lt;br /&gt;
Naar oud Frankisch gebruik regelde Karel in 806 zijn opvolging door een rijksdelingsplan, de zogenaamde &#039;&#039;[[Divisio Regnorum]]&#039;&#039;. Nadat er al enkele van zijn zonen gestorven waren, verhief Karel in 813 zijn enige legitieme erfgenaam [[Lodewijk de Vrome]] tot [[medekeizer]].&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#30 30].&amp;lt;/ref&amp;gt; In 814 volgde Lodewijk de Vrome zijn vader op.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sinds 810 leed Karel de Grote aan [[koorts]]aanvallen. In 811 maakte hij zijn persoonlijk testament op. Na een 47-jarige heerschappij stierf Karel de Grote op 28 januari 814 in [[Aken (stad)|Aken]] en werd in de [[Dom van Aken|paltskapel]], de zogenaamde Mariakerk, bijgezet (zie: [[#Graftombe|graftombe]]). De doodsoorzaak (geïnfecteerd met borstvliesontsteking?) is niet met absolute zekerheid vastgesteld. [[Einhard]] vermeldt dat Karel, nadat hij hevige koorts kreeg, een ontsteking in de zij zou hebben opgelopen, waarna hij stierf.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 30&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reeds vroeg zag Karel zich als dé rechtgelovige verdediger en bewaarder van de christenheid. Daarom werd hij in zijn grafschrift geroemd als &#039;&#039;imperator orthodoxus&#039;&#039;, die het &#039;&#039;regnum Francorum&#039;&#039; (het Frankenrijk) grootmoedig (&#039;&#039;nobiliter&#039;&#039;) heeft uitgebreid.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#31 31].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijken en nakomelingen==&lt;br /&gt;
===Echtgenotes===&lt;br /&gt;
* [[Himiltrude]] (omstreeks 768)&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039; 792 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160312075836/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=35 35]). De precieze aard van hun verbintenis is omstreden: sommigen beschouwen haar als een volwaardige echtgenote van Karel de Grote ({{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 82-83.), anderen menen dat het om een [[concubinaat]] ging ({{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=Tcjy7bCmFL0C&amp;amp;pg=PA86 86]. Vgl. Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].), terwijl nog anderen hebben gesuggereerd dat het om een &#039;&#039;Fruhelehe&#039;&#039; (&amp;quot;Liefjeshuwelijk&amp;quot;) zou zijn geweest ({{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976, p. [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/karolinger_familie_karls/himiltrud_frankenkoenigin_769.html 65].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 769 huwde hij een dochter van de Langobardenkoning [[Desiderius van de Longobarden|Desiderius]], die hij in 770, ten laatste begin 771 verstootte. Zij wordt meestal onder de naam &#039;&#039;[[Desiderata van Lombardije|Desiderata]]&#039;&#039; vermeld (vermoedelijk heette ze in werkelijkheid Gerperga).&amp;lt;ref name=&amp;quot;Desiderata&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 771 huwde hij voor 30 april [[Hildegard]] (&#039;&#039;de gente Suaborum&#039;&#039;, 758 - 30 april 783), dochter van graaf [[Gerold van Vintzgouw]] en Imma, een dochter van de [[Alemannen|Alemaanse]] &#039;&#039;dux&#039;&#039; [[Hnabi]]&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 2 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20161221075934/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=590 590]-[https://web.archive.org/web/20160311040713/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=591 591].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Rond oktober 783 huwde hij met [[Fastrade]] (- 10 augustus 794, [[Frankfurt am Main]]), dochter van (de vermoedelijk [[Thüringen (deelstaat)|Thürings]]-[[Mainfranken|Mainfrankische]]) graaf Radulf&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 783 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA61 61]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20171022032935/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=164 164]), Einhard, &#039;&#039;Annales&#039;&#039; 783 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072859/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=165 165]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* In 794 of de herfst van 796 huwde hij met [[Luitgarde]] (- 4 juni 800), een [[Alemannen|Alemaanse]] prinses&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], [[Angilbert]], &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gekende bijvrouwen van Karel de Grote waren:&lt;br /&gt;
* Madelgarde&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18.] Zij wordt mogelijk ook vermeld in een lijst van nonnen uit het klooster van Faremoutiers ({{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993, p. 200 (n. 58) &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;q=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=l0giVTTSqj&amp;amp;sig=k04rlB8LyNUn9ZxBsvYiKKgnGv4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;ved=0CDUQ6AEwAQ a],[http://books.google.be/books?ei=e4FtUPeJO5LQ4QT1joGgCQ&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=I8ciAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Madelgardis+Charlemagne&amp;amp;q=%22dans+la+premi%C3%A8re+moiti%C3%A9+du+IXe+si%C3%A8cle+dans+la+liste%22#search_anchor b])&amp;lt;/sup&amp;gt;.)&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Gerswinde]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Regina (800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Addelinde (806)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Afstammelingen===&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Himiltrude:&lt;br /&gt;
** [[Pepijn de Gebochelde]] (770 - 811)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#20 20].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Große in der Chronik des Ekkehard von Aura.jpg|thumb|Afbeelding van Karel de Grote in de Kroniek van Ekkehard van Aura (ca. 1112/1114, Cambridge Corpus Christi, Ms 373, fol. 24r).]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Hildegarde:&lt;br /&gt;
** [[Karel de Jongere]] (772/773 - 811), vanaf 788 koning in [[Neustrië]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 811 [p. ?] (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=sTzl6wFjehMC&amp;amp;pg=PA94 94]),&lt;br /&gt;
Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Karloman (773 - 8 juli 810), als [[Pepijn van Italië|Pepijn]] koning van [[Italië]]&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), &#039;&#039;Annales Regni Francorum&#039;&#039; 781 (= {{Aut|B.W. Scholz - B. Rogers}} (tradd.), &#039;&#039;Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard&#039;s Histories&#039;&#039;, Ann Arbor, 1972, p. [http://books.google.be/books?id=hGDw_snvj7EC&amp;amp;pg=PA59 59]), [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039; II (= {{Aut|P. von Winterfeld}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1899, p. [https://web.archive.org/web/20160313074619/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000834.html?pageNo=19 19]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Adalhaid/Adalais (juni 774 - juli/augustus 774, Zuid-[[Gallië]])&amp;lt;ref&amp;gt;[[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Adeleidis filia Karoli regis quæ in Italia nata est&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIII) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Rotrudis]] (ca. 775 - 6 juni 810)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot;&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hludowic/[[Lodewijk de Vrome]] (778 - 840)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
*** [[Lotharius I]] (795-855)&lt;br /&gt;
*** [[Pepijn I van Aquitanië|Pepijn I]] (koning van Aquitanië; 838)&lt;br /&gt;
*** Rotrude (± 800-?)&lt;br /&gt;
*** Bertha (?)&lt;br /&gt;
*** Hildegarde (± 802/804 - 857)&lt;br /&gt;
*** [[Lodewijk de Duitser|Lodewijk II]] († 876)&lt;br /&gt;
*** [[Karel de Kale|Karel II]] (koning van het West-Frankische Rijk, keizer in 875; - 877)&lt;br /&gt;
*** [[Gisela (dochter van Lodewijk de Vrome)|Gisela]] (ca. 820 - 874)&lt;br /&gt;
** Lotharius (juni/augustus 778, [[Chasseneuil-du-Poitou|Chasseneuil]] bij [[Poitiers]] - 779), tweelingbroer van Louis&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Chlodarii pueri regis&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXXIX) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20170328195350/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=71 71].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Bertha van Frankrijk|Bertha]] (779/780 - na 14 januari 828),&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039; 16 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20160313073842/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=291 291]).&amp;lt;/ref&amp;gt; in 814 van het Hof verwezen&amp;lt;br /&amp;gt;Bertha had een verhouding met Karels hofgeestelijke [[Angilbert]], waaruit de kinderen [[Nithard (historicus)|Nithard]] (790 - 844/45) en Hartnid (813) voortkwamen.&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039; 2 (= {{Aut|W. Wattenbach}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica Scriptores&#039;&#039;, XV.1, Hanover, 1887, p. [http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000890.html?pageNo=180 180]), &#039;&#039;Ex Chronico Centulensi sive Sancti Richarii&#039;&#039; ({{Aut|M. Bouquet}} (ed.), &#039;&#039;Recueil des historiens des Gaules et de la France&#039;&#039;, V, Parijs, 1869, p. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k50123x/f466.image.r=Recueil%20des%20historiens%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.langEN 371]), Nithard, &#039;&#039;Historiae&#039;&#039; IV 5 (p. 172).&amp;lt;/ref&amp;gt; Bertha&#039;s [[buitenechtelijke relatie|liaison]] was de inspiratie voor de sage van &#039;&#039;Eginhard und Emma&#039;&#039; ([[Wilhelm Busch]]).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900, p. 5.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Gisela (781-808)|Gisela]] (voor mei 781 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Angilbert, &#039;&#039;Ad Pippinum Italiæ regum&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; I) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, pp. [https://web.archive.org/web/20150924022905/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=359 359]-[https://web.archive.org/web/20150924022907/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=360 360]), Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]), &#039;&#039;Annales Laurissenses Minores&#039;&#039; 781 (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, I, Hannover, 1826, p. [https://web.archive.org/web/20160313072916/http://www.dmgh.de/de/fs2/object/goToPage/bsb00000868.html?pageNo=160 160]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hildegard (na 8 juni 782 - tussen 1 en 8 juni 783)&amp;lt;ref&amp;gt;Paulus Diaconus, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039; (= {{Aut|G.H. Pertz}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores&#039;&#039;, II, Hannover, 1829, p. [https://web.archive.org/web/20170328195443/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000869.html?pageNo=265 265]), Paulus Diaconus, &#039;&#039;Epitaphium Hildegardis filiæ cuius supra&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXIV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20160312081047/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=59 59].).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn huwelijk met Fastrada:&lt;br /&gt;
** [[Theodrada]] (ca. 785 - 9 januari 844/853, klooster [[Schwarzach am Main]]), voor 814 abdis van [[Argenteuil (gemeente)|Argenteuil]]&amp;lt;ref name=&amp;quot;Vita Karoli Magni p486&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
** Hiltrude (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#18 18], Theodulf, &#039;&#039;Ad Carolum Rege&#039;&#039; (&#039;&#039;Carmina&#039;&#039; XXV) (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Poetæ Latini ævi Carolini&#039;&#039;, I, Berlijn, 1881, p. [https://web.archive.org/web/20150924022910/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000831.html?pageNo=486 486]).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* van een onbekende vrouw:&lt;br /&gt;
** Hruodhaid (ca. 787 - na 800)&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Madelgarde:&lt;br /&gt;
** Ruothild (- 24 maart 852), [[abdij van Faremoutiers|abdis van Faremoutiers]]&amp;lt;ref&amp;gt;&#039;&#039;Obituaires de Sens&#039;&#039; Tome I.1, &#039;&#039;Abbaye de Saint-Germain-des-Prés&#039;&#039;, p. 254.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met [[Gerswinde]]:&lt;br /&gt;
** Adalthrude&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Regina:&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
** [[Drogo van Metz|Drogo]] (17 juni 801 - 8 december 855), vanaf 818 geestelijke, in 820 [[Abdij van Luxeuil|Abt van Luxeuil]], vanaf 823 [[Lijst van bisschoppen van Metz|bisschop van Metz]], vanaf 834 aartsbisschop en aartskapelaan van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
** [[Hugo der Franken|Hugo]] (802/806 - 14 juni 844), vanaf 818 geestelijk, monnik in de [[abdij van Charroux]], vanaf 822/823 abt van [[Abdij van Saint-Quentin|Saint- Quentin]], vanaf 836 [[Abdij van Sint-Bertinus|Abt van Saint-Bertin]], vanaf 834 tot 840 aartskanselier van [[Lodewijk de Vrome]]&lt;br /&gt;
* uit zijn verbintenis met Addelinde:&lt;br /&gt;
** Theoderich (807 - na 818), in 818 geestelijke geworden&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 18&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Culturele betekenis==&lt;br /&gt;
===Karolingische renaissance===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karldergrossesignatur.svg|thumb|330px|Het signum van Karel de Grote onder een op 31 augustus 790 in Kostheim uitgevaardigde oorkonde: eigenhandig geschreven is slechts de V-vormige &amp;quot;Vollziehungsstrich&amp;quot; binnen de ruitvormige O van het zogenaamde &amp;quot;Karel[[monogram]]&amp;quot;, waardoor de bovenste helft van de O tegelijkertijd als A (voor K&#039;&#039;&#039;A&#039;&#039;&#039;ROLVS) wordt gelezen. De lineaire tekst aan weerszijden van het kruisruitmonogram luidt &#039;&#039;Signum Karoli gloriosissimi regis&#039;&#039; (&amp;quot;Zegel van de meest glorierijke koning Karel&amp;quot;).]]&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Karolingische renaissance}}&lt;br /&gt;
Karels heerschappij staat op cultureel vlak bekend als de periode van de zogenaamde [[Karolingische renaissance]]. Kunst, literatuur en architectuur kenden een ongewone opleving.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel bracht de belangrijke geleerden van zijn tijd aan zijn hof bijeen, onder wie de Angelsaksische geleerde [[Alcuinus]] als hoofd van de [[Kathedraalschool|Domschool]] van Aken, de Langobarden [[Paulus Diaconus]] en [[Petrus van Pisa]], de Visigoten [[Theodulf van Orléans]] en [[Angilbert]] en [[Einhard]] (ook wel Eginhard genoemd). [[Hildebold van Keulen|Hildebold]], de eerste aartsbisschop van Keulen, was Karels kanselier en aartskapelaan van zijn hof. De door Karels hof ingevoerde [[Karolingische minuskel]] (&#039;&#039;Carolina&#039;&#039;), een uit kleine letters bestaand [[boekschrift]], was onder andere het voorbeeld voor het vandaag de dag nog veelgebruikte lettertype &#039;&#039;[[Antiqua]]&#039;&#039;. Er ontstond onder het waakzame oog van de keizer voor enkele decennia een intellectueel centrum met een zeer stimulerende sfeer en een uitstraling die reikte tot in alle uithoeken van het rijk. Haar vitaliteit en creativiteit had het te danken aan de persoonlijke interesse van de heerser evenals het engagement van de daardoor aangespoorde geleerden, literatoren en kunstenaars, maar vooral aan het feit dat een onderwijsconcept de gemeenschappelijke grondslag vormde, namelijk het geloof in de intrinsieke waarde van onderwijs buiten het nut ervan voor machtspolitieke, kerkelijke, theologische of economische doelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De &#039;&#039;[[Zeven vrije kunsten|septem artes liberales]]&#039;&#039;, waarvan het volledige herstel van het in de late oudheid ontwikkelde concept het doel was, vormden zeker geen doelgerichte, op onmiddellijke aanwendbaarheid van technische vaardigheden gerichte afgesloten leerprogramma&#039;s, maar verschaften een formele vorming met een taalkundig-literair zwaartepunt als uitgangspunt voor een levenslang leren, ook na het afsluiten van de eigenlijke vormingsfase, opdat het voor leidinggevende en verantwoordelijke functies geschikte persoonlijkheden met de nodige algemene vorming en dienovereenkomstig verruimde intellectuele horizon zou voortbrengen. „&#039;&#039;Mij is het duidelijk voldoende om de wijsheid om haarzelf na te streven.&#039;&#039;“, zo vatte de mogelijk meest uitgesproken „humanist“ onder de Karolingische geleerden, [[Lupus van Ferrières]], in zijn beroemde voorstellingsbrief aan Einhard&amp;lt;ref&amp;gt;Lupus, &#039;&#039;Epistolae&#039;&#039; 1, 5.&amp;lt;/ref&amp;gt; rond 830 weemoedig op de gouden tijd onder Karel de Grote terugblikken deze onder Lodewijk de Vrome reeds weer bedreigde vormingsidee van de Karolingische renaissance vol zorgen om de toekomst als het ware bezwerend samen. Dat dit niet louter lippendienst was, laat zich aan de werken aflezen, waarmee Lupus en andere zijnsgelijken zich bezighouden en die zij zelf schreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens Einhard&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;&amp;gt;&#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#29 29].&amp;lt;/ref&amp;gt; was Karel de Grote ook in de instandhouding van zijn moedertaal (&#039;&#039;lingua propria&#039;&#039;) zeer geïnteresseerd, met andere woorden de West-Germaanse [[idioom|idiomen]] van de Franken (vgl. [[Ripuarisch]], [[Moezelfrankisch]], [[Frankisch]], [[Oudhoogduits]]). Zo gaf Karel aan zijn geleerden de opdracht om een [[grammatica]] voor zijn moedertaal op te stellen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Daarbij kan het ook slechts om een letterkundig werk zijn gegaan. Daarenboven liet Karel „barbaarse“ (d.i. in het Germaanse respectievelijk de volkstaal) „en zeer oude (helden)lieden, in dewelke de daden en oorlogen van oude koningen werden bezongen, opschrijven“.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; In welke taal en onder welke vorm dit werd neergeschreven (in het Latijn of het Oudhoogduits, als [[regest]]en of in liedvorm), is onduidelijk. Deze verzameling is om onbekende redenen niet bewaard gebleven. Karels zoon Lodewijk de Vrome werd in de nieuwe tijd menigmaal ten onrechte voor het verlies ervan verantwoordelijk geacht.&amp;lt;ref&amp;gt;Men baseerde zich daarvoor op [[Thegan]] (&#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039; 19): &#039;&#039;Poetica carmina gentilia quae in iuventute didicerat, respuit, nec legere, nec audire, nec docere voluit.&#039;&#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; Bij Einhard wordt verder ook vermeld, dat Karel de Latijnse benamingen van de winden en de maanden zelfs in het Frankische vertaalde, zo noemde hij januari wintermaand (&#039;&#039;Wintarmanoth&#039;&#039;), mei weidemaand (&#039;&#039;Wunnimanoth&#039;&#039;), december heiligemaand (&#039;&#039;Heilagmanoth&#039;&#039;).&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 29&amp;quot;/&amp;gt; Ook werd voor een verzameling van de belangrijkste wetteksten, zowel van het volks- en [[Germaans recht|stamrecht]] alsook van de &#039;&#039;[[Capitularia]]&#039;&#039;, gezorgd. Belangrijke kerkelijke tekst zoals de Latijnse Bijbel, de zogenaamde &#039;&#039;[[Vulgata]]&#039;&#039;, de [[regel van Benedictus]] en het [[Sacramentarium]] van [[Paus Gregorius de Grote]] werden van taalkundige verloedering gereinigd en in modelexemplaren voor verveelvoudiging beschikbaar gesteld. Door de hofbibliotheek werden zeldzame teksten aan de kathedraal- en kloosterbibliotheken ter afschrift ter beschikking gesteld. Boekenbestanden werden in [[boekenlijst]]en opgenomen en [[desideratum|desiderata]]lijsten opgesteld. Al deze activiteiten beoogden allereerst ooit de systematische sortering, registratie en inventarislijst van de gehele overgeleverde cultuurtraditie, om op dit fundament te kunnen verder bouwen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kerken en kloosters, paltsen en paleizen===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Aachener Dom Oktogon.jpg|thumb|De Paltskapel in Aken.]]&lt;br /&gt;
Einhard (Karels biograaf en leider van de Domschool als opvolger van [[Alcuinus]], die in [[796]] het hof verliet en abt van [[Basiliek en Abdij van Sint-Maarten van Tours|Saint-Martin de Tours]] werd – mogelijkerwijs hield zijn overstap verband met zijn openlijke kritiek op de koning zijn houding tegenover de Saksen&amp;lt;ref&amp;gt;Alcuinus, &#039;&#039;Epistulae&#039;&#039; 110, 174 (= {{Aut|E. Dümmler}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Epistolae&#039;&#039;, IV, Berlijn, 1895, pp. [https://web.archive.org/web/20140225112544/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=157 157][https://web.archive.org/web/20140225112317/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=158 -][https://web.archive.org/web/20140225104502/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=159 159], [https://web.archive.org/web/20140225113038/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=287 287][https://web.archive.org/web/20140225113316/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=288 -][https://web.archive.org/web/20140225102636/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000538.html?pageNo=289 289].).&amp;lt;/ref&amp;gt;), spreekt ook over zijn omvangrijke bouwactiviteit. In de eerste plaats wordt daarmee de „wonderbare“ [[Paltskapel (Aken)|Paltskapel]] in de [[Akener koningspalts]] bedoeld, die in de laatste 20 jaar van zijn leven zijn lievelingspalts werd, bij wijze van spreken een soort van „hoofdstad“ ten Noorden van de Alpen. Voor deze zou hij zelfs zuilen en grootse Marmerstukken uit [[Rome (stad)|Rome]] en [[Ravenna (stad)|Ravenna]] hebben laten overbrengen.&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#26 26].&amp;lt;/ref&amp;gt; Ook een ruiterstandbeeld van [[Theoderik de Grote]] liet hij uit Ravenna naar Aken overbrengen, waar [[Walahfrid Strabo]] in zijn gedicht &#039;&#039;De imagine Tetrici&#039;&#039; postuum kritiek op uitte. Daarnaast vermeldt Einhard ook een houten brug over de Rijn bij [[Mainz]], die echter al snel weer was afgebrand, zoals ook de bouwaanvang van een tweede [[paleis]] bij [[Keizerpalts Ingelheim|Ingelheim]] en [[Nijmegen]].&amp;lt;ref&amp;gt;Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#17 17].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Kloosters werden onder andere in [[Abdij van Sankt Gallen|Sankt Gallen]] (het huidige Zwitserland) en op het [[Reichenau (eiland)|eiland Reichenau]] (Bodenmeer) (zie ook: [[Abdij van Reichenau]]), in het ingelijfde Beieren in [[Abdij Sankt Emmeram|St. Emmeram]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]], in [[Freising (stad)|Freising]] en aan de [[Tegernsee (meer)|Tegernsee]] (belangrijkste Benedictijnenabdij van Opper-Beieren, in 817 tot de meest welgestelde kloosters in het rijk van keizer Lodewijk de Vrome gerekend), in het huidige Oostenrijkse [[Mondsee (klooster)|Mondsee]] (daar was ook [[Salzburg (stad)|Salzburg]] sinds de [[Avaarse Mark|Avarenoorlogen]] van 791 tot 799 een centrum van de [[Missie (katholieke Kerk)|Missie]]) alsook in [[Abdij van Fulda|Fulda]] en in [[Trier]] opnieuw gesticht, tot abdijen verheven of ondergingen een aanzienlijke stijging in hun aanzien. Zij werden de drijvende kracht van de onderwijshervorming, die door Karel was begonnen, en werden derhalve veelvuldig uitgebouwd en uitgebreid. Voor de [[Abdij van Sankt Gallen]] bijvoorbeeld was de periode van de 9e tot de 10e eeuw een &#039;&#039;Gouden Tijdperk&#039;&#039;. Het daar omstreeks 790 ontstane Latijns-Duitse woordenboek &#039;&#039;[[Abrogans]]&#039;&#039; wordt beschouwd als het alleroudste Duitse boek. Ten slotte waren het ook [[monnik]]en, die begin 9e eeuw de [[rozen|edelroos]] naar Midden-Europa invoerden en de [[tuinbouw]] in het algemeen aanzienlijk professionaliseerden.&amp;lt;ref&amp;gt;Een belangrijk werk uit die tijd over tuinbouw was Walahfrid Strabo&#039;s &#039;&#039;Hortulus&#039;&#039;.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===&#039;&#039;Capitulare de villis&#039;&#039;===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Capitulare de villis vel curtis imperii LXX.jpg|thumb|left|Hoofdstuk LXX van de &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039;.]]&lt;br /&gt;
Een gekende bron voor de economische geschiedenis (in het bijzonder die van de land- en tuinbouw), is de landgoederenverordening &#039;&#039;[[Capitulare de villis vel curtis imperii]]&#039;&#039;, die door Karel de Grote als een gedetailleerd voorschrift over het beheer van de [[kroondomein]]en werd afgekondigd. In hoofdstuk 70 van de &#039;&#039;Capitulare&#039;&#039; worden 73 voedingsgewassen (inclusief geneeskruiden) en 16 verschillende fruitbomen beschreven, die in alle keizerlijke landgoederen door de beheerders waren aan te planten.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost08/CarolusMagnus/kar_vill.html &#039;&#039;Capitulare de villis vel curtis imperii&#039;&#039; LXX.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In dit document werd ook aangedrongen op het bijhouden van een geschreven administratie en een regelmatige verantwoording van het beheer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Karel de Grote in de middeleeuwse literatuur==&lt;br /&gt;
Over het leven en werken van Karel de Grote ontstonden na zijn dood vele sagen, onder andere de [[Frankische roman|Karelromans]] en [[Chanson de geste|chansons de geste]] ([[Roelandslied]]). Als Latijnse tegenhanger van het Oud-Franse Roelandslied werd tussen 1130 en 1140 de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; geschreven.&amp;lt;ref&amp;gt;Beter bekend onder de naam [[pseudo-Turpijn]], daar de tekst de aartsbisschop Turpijn (Turpinus, ook wel: Tilpin) van Reims (ambtstermijn van 748 tot 794) als haar auteur noemt.&amp;lt;/ref&amp;gt; Naast het Roelandverhaal beval de pseudo-Turpijn de legende, dat Karel de Grote naar het graf van [[Jakobus de Meerdere|Sint-Jakobus]] in [[Santiago de Compostela]] was gegaan en het van de [[Saracenen]] had bevrijd. De historische Karel de Grote daarentegen is niet naar Compostela gekomen, en zijn strijd in Noord-Spanje in 778 verliep niet zeer roemrijk (Zie: [[#Krijgstochten tegen de Moren|Krijgstochten tegen de Moren]]). Omstreeks 1200 werd de &#039;&#039;Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; door een onbekende auteur onder de titel &#039;&#039;Karolellus&#039;&#039; in hexameters overgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Klein&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|H.-W. Klein}} (ed.), &#039;&#039;Die Chronik von Karl dem Großen und Roland. Der lateinische Pseudo-Turpin in den Handschriften aus Aachen und Andernach&#039;&#039;, München, 1986; {{Aut|P.G. Schmidt}}, &#039;&#039;Karolellus atque Pseudoturpini Historia Karoli Magni et Rotholandi&#039;&#039; (&#039;&#039;Lit. zu den Texten, ihrer Überlieferung und zu Kult und Nachleben Karls des Großen S. Xf.&#039;&#039;), Stuttgart - Leipzig, 1996.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karl der Grosse.jpg|thumb|Standbeeld van Karel de Grote in de [[crypte]] van de [[Grossmünster]] van Zürich.]]&lt;br /&gt;
Daarnaast ontstond in de Hoge Middeleeuwen de legende, dat Karel de Grote naar het [[Heilig Land]] was getrokken, de Heidenen uit [[Jeruzalem]] had verdreven en hiervoor was beloond met waardevolle [[relikwie]]ën, waaronder de [[Doornenkroon (kroon van takken)|Doornenkroon]] van Christus. Nadat het motief van de Karel de Grote zijn reis naar het Oosten reeds in de &#039;&#039;[[Chronicon (Benedictus monachus)|Chronicon]]&#039;&#039; van Benedictus monachus (Benedictus van Sant&#039;Andrea del Soratte) aan het eind van de 10e eeuw opduikt, komen we de volledig uitgewerkte legende voor het eerst tegen in de in 1053/54 in het klooster van [[Kathedraal van Saint-Denis|Saint-Denis]] opgestelde &#039;&#039;Descriptio clavi et corone domini&#039;&#039; (&amp;quot;Beschrijving van de nagel [van het Kruis] en de [Doornen-]kroon van de Heer&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;Volledige titel: &#039;&#039;Descriptio qualiter Karolus Magnus clavum et coronam Domini a Constantinopoli Aquisgrani detulerit qualiterque Karolus Calvus hec ad Sanctum Dyonisium retulerit&#039;&#039;, &amp;quot;Beschrijving hoe Karel de Grote een spijker en de kroon van de Heer van Constantinopel naar Aken haalde en hoe Karel de Kale deze naar St. Denis bracht&amp;quot;. Uitgegeven door G. Rauschen, &#039;&#039;Die Legende Karls des Grossen im 11. und 12. Jahrhundert&#039;&#039; (Leipzig: Duncker &amp;amp; Humblot, 1890), pp. 103-125. [http://ub-goobi-pr2.ub.uni-greifswald.de/viewer/image/PPN662156455/129/ Raadpleegbaar] via Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern.&amp;lt;/ref&amp;gt; De historische Karel de Grote is echter nimmer naar Jeruzalem afgereisd, maar had in werkelijkheid voor zijn diplomatieke inspanningen voor het welzijn van de christenen in het Heilige Land enige relikwieën uit het [[Heilig Grafkerk|Heilig Graf]] gekregen.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Grosse&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002, pp. 42–54.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De graven van de [[Zürich (stad)|Züricher]] stadspatronen [[Felix en Regula]] zouden door Karel de Grote zijn herontdekt. Deze had ooit eens een hert van Aken tot aan Zürich achtervolgd, toen zijn paard plotseling door de knieën ging, om de graven van de heiligen [[reverentie]] te bewijzen. Karel had daarop het gebeente laten opgraven en ter ere van de heiligen de kerk en de [[Proosdij (gebouw)|proosdij]] Grossmünster gesticht. De graven van de Heiligen waren tot de Reformatie in de zogenaamde &#039;&#039;Zwölfbotenkapelle&#039;&#039; toegankelijk voor de pelgrims. In diezelfde kapel werden ook relikwieën van Karel de Grote bewaard, die in [[1233]] naar Zürich waren overgebracht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Frankische romans===&lt;br /&gt;
{{Zie hoofdartikel|Frankische roman}}&lt;br /&gt;
De Frankische of Karelromans (ook wel Karelepiek genoemd) met Karel de Grote als centrale figuur zijn de oudste soort [[ridderroman]]s. Originele versies uit de tijd waarin deze teksten werden geschreven bestaan nauwelijks. Wat we nu kennen zijn ofwel fragmenten ofwel complete, maar omgewerkte versies die pas werden gedrukt in de [[15e eeuw|15e]] en [[16e eeuw]]. Wat deze Karelromans gemeenschappelijk hebben is dat ze zich elk baseren op een Franse &#039;&#039;[[chanson de geste]]&#039;&#039; (&amp;quot;heldenlied&amp;quot;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 14].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zo gaat het [[Middelnederlands]]e &#039;&#039;[[Roelantslied]]&#039;&#039; uit het begin van de [[13e eeuw]] terug op het Franse &#039;&#039;[[Chanson de Roland]]&#039;&#039; dat dateert van ca. 1100.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#2 13].&amp;lt;/ref&amp;gt; Hierin wordt verteld hoe de achterhoede van Karels leger door moslims wordt aangevallen. Als christelijke helden worden hier Roelant en Olivier opgevoerd, en natuurlijk worden ook de Spaans-Arabische moslims (de Saracenen) als krijgshaftig voorgesteld. In werkelijkheid vond deze historische gebeurtenis plaats in de Pyreneeën bij Ronceveaux, en de aanvallers en overwinnaars waren geen moslims maar Basken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Reinout van Montalbaen]]&#039;&#039; baseert zich op het Franse &#039;&#039;[[Renaud de Monteban]]&#039;&#039; en verhaalt over de ruzie en de strijd tussen Karel de Grote en de familie van de Graaf van Aymont, wiens kinderen bekend zijn als de [[vier Heemskinderen]] (van &#039;Haymijns kinderen&#039;).&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#3 15].&amp;lt;/ref&amp;gt; Dankzij hun wonderpaard [[Ros Beiaard|Beyaert]] en met de bescherming van ridder [[Malegijs]], maken zij het Karel flink lastig, maar uiteindelijk moeten ze zich onderwerpen aan het feodale gezag. Voor het ros Beyaert, het lievelingsdier van Reinout, de jongste van de vier heemskinderen, loopt het niet zo goed af, want Karel eist als teken van onderwerping dat het paard verdronken wordt in de Maas. Van deze epische tekst bezitten we echter nog slechts fragmenten. Het verhaal is ons wel overgeleverd uit een in de [[late middeleeuwen]] gedrukte prozatekst met de titel &#039;&#039;De historie van de vier Heemskinderen.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Karel ende Elegast]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] is mogelijk de bekendste roman van deze groep. Over de auteur weten we niets. Het thema is hier het belang van feodale trouw en vertrouwen in God.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}}, De Karelepiek in vogelvlucht, in {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992, p. [https://www.dbnl.org/tekst/berg006kare01_01/berg006kare01_01_0001.php#4 21].&amp;lt;/ref&amp;gt; We zouden daaruit kunnen afleiden dat het verhaal waarschijnlijk bedoeld was om in aristocratische kringen te worden voorgedragen. Het onderscheidt zich van andere Karelepiek doordat er veel minder in gevochten wordt en ook omdat het zo kort is: slechts 1414 versregels.&amp;lt;ref&amp;gt;Afhankelijk van de gebruikte telling, zie: {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: Studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005, p. [http://books.google.be/books?id=UYn9ynHSHmUC&amp;amp;pg=PA82 82].&amp;lt;/ref&amp;gt; Vandaar dat sommige letterkundigen het eerder als een soort novelle (een korte vertelling) beschouwen dan als een epos.&amp;lt;ref&amp;gt;Bv. {{Aut|E. Rombauts}} (introd. comm.), &#039;&#039;Karel en de Elegast&#039;&#039;, Groningen, 1979, p. 12 (&amp;quot;Ten hoogste kan men de &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039; een ridderlijke novelle noemen of een kort epos.&amp;quot;), {{Aut|M.A. Schenkeveld-van der Dussen - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Nederlandse literatuur, een geschiedenis&#039;&#039;, Amsterdam, 1998&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 12 (&amp;quot;Bekende vertegenwoordigers van dit genre zijn &#039;&#039;Karel ende Elegast&#039;&#039;, meer een &#039;novelle&#039; dan een echt epische tekst, en het &#039;&#039;Roelantslied&#039;&#039;.&amp;quot;).&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Girart de Vienne]]&#039;&#039; uit de [[12e eeuw]] werd geschreven door [[Bertrand de Bar-sur-Aube]] en gaat over de vete tussen Karel de Grote en de vier zonen van [[Garin de Monglane]]: Girart de Vienne, [[Hernaut de Biaulande]] (de oudste), [[Milon de Puglia]] ([[Apulië]]) en [[Renier de Geneva]] ([[Genève (stad)|Genève]]). Aan de jonge Girart was door Karel de weduwe van de Bourgondische hertog beloofd, maar toen Karel haar zag wilde hij haar zélf trouwen. De hertogin verkoos Girart, maar Girart wilde wachten. Toen koos de hertogin verontwaardigd er voor om met Karel te trouwen. Uit wraak zette zij, in haar bruiloftsnacht, toen Girart Karel de voet wilde kussen, omdat hij [[Vienne (stad)|Vienne]] had gekregen, haar voet voor die van Karel. Girart kuste dus, zonder dat hij dat wist, haar voet en dat hield ze niet geheim. Die schande moest gewroken worden. De jonge Aymeri, later [[Aymeri de Narbonne]], Girarts neef en zoon van Hernaut de Biaulande, nam wraak en doodde de koningin bijna met een mes. Ze dook op tijd weg. Aymeri keerde daarop terug naar Vienne, de stad van zijn oom Girart. Toen werd Vienne zeven jaar door Karel de Grote belegerd. Op een eiland in de [[Rhône (rivier)|Rhône]] streden Roland ([[Roeland]]), Karels neef en [[Olivier]], Girarts neef - hij was de zoon van Renier van Geneva - in een tweekamp om het conflict te beslechten. [[Aude (van Roeland)|Aude]], Oliviers zuster en Roelands geliefde, keek toe. Een engel beëindigde het gevecht en zei dat er vrede moest worden gesloten. Pas later, toen Karel op zwijnejacht was en hij door mannen van Vienne werd omsingeld, ging hij op het vredesverzoek in. Tijdens het feest in Vienne werd besloten dat Aude met Roeland zou trouwen. Daar is het nooit van gekomen, omdat de Saracenen Francia binnenvielen en de [[Slag bij Roncevaux]] in 778 een einde aan Roelands leven maakte.&amp;lt;ref&amp;gt;The Song of Girart of Vienne by Betrand de Bar-Sur-Aube, Michael A. Newth, Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, Tempe, Arizona, 1999&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;[[Huon de Bordeaux]]&#039;&#039; uit de [[13e eeuw]] gaat over Huon, de zoon van de overleden graaf Seguin, die in 796 naar het hof van Karel de Grote in Parijs wordt gestuurd. Onderweg wordt hij overvallen door Charlot ([[Karel de Jongere]]), op advies van Amaury (familie van de verrader [[Ganelon]]). Huon doodt Charlot uit zelfverdediging. Als straf wordt Huon verbannen en moet hij de Admiraal Gaudys van Babylon vier van zijn tanden uittrekken en bovendien diens baard meenemen. Ook moet hij Claramond, zijn dochter, drie maal kussen. Huon krijgt hulp van [[Oberon (elfenkoning)|Oberon]] de Feeënkoning, Garin van St. Omers en Gerames. Huon slaagt in zijn missie. Teruggekomen wordt hij in de val gelokt door zijn jongere broer Gerard en diens schoonvader Guibert (Gybouars), graaf van Sicilië. Zij willen hem, beroofd van zijn schatten, door Karel laten veroordelen. Die besluit tot zijn dood, boos als hij nog altijd is om het verlies van Charlot. Maar dan verschijnt Oberon, die Gerard zijn valse daden laat opbiechten. Gerard en Gybouars worden opgehangen en Huon krijgt Bordeaux terug en wordt paladijn van de keizer. Na vier jaar mag Huon bij Oberon verschijnen om diens kroon over te nemen en zelf koning van Feeënland te worden.&amp;lt;ref&amp;gt;Huon of Bordeaux, John Bourchier, Robert Steele, Forgotten Books, FB&amp;amp;c Ltd, Dalton House, London, 2015&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Voortleven in de herinnering==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein Karl der Große.jpg|thumb|Karel de Grote aan de voorkant van het Karelschrijn]]&lt;br /&gt;
Onder de middeleeuwse heersers neemt Karel de Grote ook met betrekking tot de omvang en het belang van zijn voortleven in de herinnering een unieke positie in, in vergelijking met [[Keizer Otto I de Grote|Otto de Grote]], [[Keizer Frederik I Barbarossa|Frederik Barbarossa]] of [[Keizer Frederik II|Frederik II]].&amp;lt;ref&amp;gt;Zie onder: [[#Voortleven in de herinnering en beeldvorming|Voortleven in de herinnering en beeldvorming]].&amp;lt;/ref&amp;gt; Deze begint strikt genomen reeds met de ter bewaring van de &#039;&#039;[[memoriaalwezen|memoria]]&#039;&#039; (herinnering) en de verzekering van de [[gebedsherdenking]] opgerichte graftombe in de Paltskapel te Aken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Graftombe===&lt;br /&gt;
Nadat Karel de Grote op 28 januari 814 was overleden, werd hij begraven in zijn eigen [[kapel (gebouw)|kapel]] te [[Aken (stad)|Aken]], die de kern van de huidige [[kathedraal]] vormt.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het lichaam van Karel de Grote is al enige malen gezien, doordat het graf enkele malen werd geopend. Voor de eerste keer gebeurde dat in het jaar 1000, toen [[keizer Otto III]] samen met graaf Otho van Lomello het graf openden. Zij troffen hem zittend aan, alsof hij leefde, gekroond met de gouden kroon, de scepter houdend in gehandschoende handen, waarvan de nagels zo lang geworden waren dat zij de handschoenen doorboorden. Toen zij binnen traden roken zij een sterke geur. Vervolgens brachten zij hem hulde door te knielen. Zij trokken hem witte klederen aan, knipten zijn nagels en herstelden de punt van zijn neus. Dit laatste was echter het enige wat aan hem ontbrak. Ten slotte trokken zij een tand uit. Aldus het ooggetuige verslag van Lomello. [[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar von Merseburg]] zegt daarentegen dat zij hem een gouden kruis, dat om zijn hals hing ontnamen. Deze merkwaardige handeling van Otto zou te begrijpen zijn tegen de achtergrond van zijn behoefte om boete te doen wegens de terechtstelling van Crescentius II. De Kroniek zegt: &#039;Hij (Otto) heeft toen  wegens bewondering van de grote keizer Karel bevolen het gebeente van hem op te graven in strijd met de christelijke regels van de goddelijke religie, maar wegens deze daad heeft hij de straf van de eeuwige vergelder op zich doen aanlopen.&#039; &amp;lt;ref&amp;gt;Chronicon Venetum c. 34; Chronicon Novaliciense III, c. 32; Thietmar von Merseburg, Chronicon IV c. 47. Geciteerd in F. de Graaff, Anno Domini 1000 - Anno Domini 2000.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens gebeurde dat in 1166. Toen werd de [[talisman van Karel de Grote]] gevonden.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.rowohlt.de/fm/131/Haegermann_Karl.pdf {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, p. 18.]&amp;lt;/ref&amp;gt; In werkelijkheid lag het [[skelet]] in een hergebruikte Romeinse sarcofaag.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote werd nog op zijn sterfdag zelf in de Paltskapel van Aken bijgezet.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; De precieze plaats is onbekend. Lange tijd gold het eenmalige [[Hof (architectuur)|atrium]] (d.i. het huidige westelijk deel van de Dom van Aken) als de meest waarschijnlijke plaats. Evenwel werd tijdens een drie jaar durende zoektocht (tot mei 2010) geen graf in de buurt van de huidige dom gevonden. De oudste vondsten in het huidige westelijk deel werden tot de 13e eeuw gedateerd en zijn dus duidelijk jonger dan een mogelijk graf van Karel de Grote. Volgens sommige archeologen bestaat echter de mogelijkheid dat het graf nog verder westwaarts, onder het huidige domhof, kan liggen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,695574,00.html {{Aut|E. Silberer}}, Aachener Dom: Grab von Karl dem Großen bleibt verschollen, in &#039;&#039;Spiegel-Online&#039;&#039; (19/05/2010).]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Karlsschrein front side left.jpg|thumb|[[Karelschrijn]] in de Dom van Aken.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens [[Einhard]] richtte men over het graf een vergulde [[Arcade (architectuur)|arcade]]boog met een standbeeld (van Karel de Grote) en een inscriptie op.&amp;lt;ref name=&amp;quot;VKM 31&amp;quot;/&amp;gt; Dit monument werd vermoedelijk kort voor de Noormanneninval van 882 verwijderd, waardoor Karels graf niet gevonden en geplunderd kon worden. Bij zijn oponthoud in Aken in mei 1000 liet [[Otto III van het Heilige Roomse Rijk|Keizer Otto III]] het graf van Karel de Grote zoeken en openen. Volgens enkele bronnen werd bij deze grafopening Karels lijk in zittende houding en in ongeschonden staat in een grafkamer aangetroffen.&amp;lt;ref&amp;gt;[[Thietmar van Merseburg (bisschop)|Thietmar van Merseburg]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; IV 47 ({{Aut|R. Holtzmann}} (ed.), &#039;&#039;Monumenta Germaniae Historica, Scriptores, Nova series&#039;&#039;, IX, Berlijn, 1935, pp. [https://web.archive.org/web/20151006042245/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=184 184]-[https://web.archive.org/web/20151006042231/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/goToPage/bsb00000689.html?pageNo=185 185]); Kroniek van Novalesa, [[Ademar van Chabannes]], &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039;, alle drie uit de eerste helft van de 11e eeuw. De ongeschonden staat van het lichaam en de zittende houding worden alleen door de laatste twee bronnen vermeld. De vroegste, Thietmar, spreekt van &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dos2 ossa]&#039;&#039;, beenderen, en gebruikt het woord &#039;&#039;[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dsolium solium]&#039;&#039;, dat behalve &amp;quot;zetel&amp;quot; ook &amp;quot;sarcofaag&amp;quot; kan betekenen. Zie S. Bertelli, R. Burr Litchfield (vert.), &#039;&#039;The king&#039;s body: Sacred rituals of power in medieval and early modern Europe&#039;&#039; (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2001), pp. 49-50. De bronteksten worden geciteerd in {{Aut|H. Klinkhammer}}, [http://www.academia.edu/11695690/Der_Topos_vom_Weisheitsschatz_Der_thronende_Alte_im_Grabe_mit_der_Offenbarungsschrift Der Topos vom Weisheitsschatz. Der thronende Alte im Grabe mit der Offenbarungsschrift], in {{Aut|E. Vavra - K. Holzner-Tobisch - T. Kühtreiber}} (edd.), &#039;&#039;Vom Umgang mit Schätzen&#039;&#039;, Wenen, 2007, pp. 213-230.&amp;lt;/ref&amp;gt; De geloofwaardigheid van dit relaas heeft voor grote controverse gezorgd, aangezien een bijzetting van Karel gezeten op een troon in 814 zeer ongebruikelijk zou zijn geweest en ook niet door de archeologische bevindingen wordt ondersteund.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Bij Karels [[heiligverklaring]] in 1165 en de daarmee verbonden &#039;&#039;[[elevatio]]&#039;&#039; moest zijn graf een tweede maal worden gezocht. [[Keizer Frederik I Barbarossa]] had daarbij een „goddelijke ingeving“ om het ter bescherming tegen vijanden onherkenbaar gemaakte graf terug te vinden.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. Barbarossa&#039;s oorkonde voor de sticht en stad Aken van 8 januari 1166: „&#039;&#039;corpus [...] pro timore hostis [...] caute reconditum, sed divina revelatione manifestatum&#039;&#039;“. Oorkonde nr. 502 in &#039;&#039;MGH DD&#039;&#039; 23 433.&amp;lt;/ref&amp;gt; Barbarossa&#039;s kleinzoon [[Keizer Frederik II|Frederik II]] bracht in 1215 het gebeente van Karel de Grote over in de vergulde [[Karelschrijn]], die vandaag de dag in het [[Koor (architectuur)|koor]] van de dom van Aken staat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:AachenerDomSarg.jpg|thumb|Proserpina-sarcofaag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|Domschatkamer van Aken]].]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Omstreden is wanneer Karels gebeente in de eveneens beroemde, vandaag de dag in de [[Schatkamer van de Dom van Aken|domschatkamer van Aken]] opgestelde [[Romeinse Rijk|Romeinse]] [[Persephone (mythologie)|Proserpina]]sarcofaag uit de 2e eeuw, is bijgezet. Hägermann houdt een in 814 plaatsgevonden bijzetting van Karel in deze sarcofaag voor twijfelachtig, daar voor 814 de teraardebestelling van Karel wel is gedocumenteerd, maar dat geldt niet voor de marmeren sarcofaag. Bovendien is het onwaarschijnlijk dat men een zo prachtig met reliëf versierde sarcofaag in de kerkbodem verzonk. Hägermann vermoedt daarom, dat de Proserpinasarcofaag pas in 1165 na de blootlegging van het graf van Karel de Grote door Frederik I Barbarossa ter bewaring van het gebeente van Karel werd gebruikt, tot deze dan later deels in de vergulde Karelschrijn, deels in een armreliquiarium wordt bewaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;Haegermann&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000, pp. 628 ff.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:St.Aegidiuskirche Wiedenbrück, Südseite.jpg|thumb|left|De parochiekerk &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039; in Wiedenbrück.]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Heiligverklaring===&lt;br /&gt;
Op initiatief van keizer [[Frederik I van Hohenstaufen|Frederik Barbarossa]] werd Karel de Grote op [[29 december]] [[1165]] door [[Reinald van Dassel]], [[Lijst van aartsbisschoppen van Keulen|aartsbisschop van Keulen]], met de goedkeuring van de [[tegenpaus Paschalis III]], heilig verklaard.&amp;lt;ref name=&amp;quot;heiligverklaring&amp;quot;/&amp;gt; Deze heiligverklaring werd niet geaccepteerd door [[paus Alexander III]], waardoor zijn feestdag (28 januari) niet officieel werd erkend. Maar de [[Romeinse Curie|curie]] heeft daarna nooit bezwaar gemaakt tegen deze heiligverklaring, en sinds 1176 wordt de verering van Karel de Grote als Zalige in de steden Aken en Osnabrück door de Katholieke Kerk eerder getolereerd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, p. 41 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;).&amp;lt;/ref&amp;gt; De Karelverering kende haar hoogtepunt in de late middeleeuwen. Tot op de dag van vandaag dragen kerken Karels naam, zoals de parochiekerk in het Westfaalse [[Wiedenbrück]] &#039;&#039;St. Caroli Magni et beati Aegidii&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de [[Dom van Aken]] en in de [[Dom van Frankfurt]] wordt jaarlijks op 28 januari een &#039;&#039;[[Karlsamt]]&#039;&#039; naar een uit de 15e eeuw overgeleverd liturgie gehouden.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994, p. 141 &amp;lt;sup&amp;gt;([http://books.google.be/books?ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;hl=nl&amp;amp;id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;q=%22Zeugnisse+der+liturgischen+Karlsverehrung+in+Frankfurt%22#search_anchor a], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;dq=Karlsamt+%2215.+Jahrhundert+%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf0uu&amp;amp;sig=ZL74S4nVoY3zwOi2KQ5JPYLPoTk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=1oNlUOuVIomwhAeZ34F4&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA b], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;dq=%22an+der+s%C3%BCdlichen+Chorwand+von+St.+Bartholom%C3%A4us%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf4pq&amp;amp;sig=h6Hu2ckMLY4haBK3flHpyAPuCMo&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=L4VlUKiZLsqGhQfY0oHwBw&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA c], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;dq=%22Entsprechend+zur+Enwicklung+der%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf5tt&amp;amp;sig=-opq3hADUAK_Zs3WT3QSSox-7tk&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=v4VlUMziFImBhQf5zIG4Bg&amp;amp;ved=0CC4Q6AEwAA d], [http://books.google.be/books?id=wDQjAQAAIAAJ&amp;amp;q=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;dq=%22Zun%C3%A4chst+ist+es+der+Herrscher+allgemein,+der+f%C3%BCr+Frankfurt+steht%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=sFDnuWf6qw&amp;amp;sig=_tkK-_15FE6jQucnbBqMlGTjfCI&amp;amp;hl=nl&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=CIZlUKGvBsWGhQff5YCoBQ&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAA e])&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/ref&amp;gt; Onderdeel van de &#039;&#039;Karlsamt&#039;&#039; zijn de &#039;&#039;[[Urbs Aquensis]]&#039;&#039; (of &#039;&#039;Karlssequenz&#039;&#039;), een Latijnse lofzang op de stad en de keizer alsook de eveneens Latijnse &#039;&#039;Kaiserlaudes&#039;&#039; met lofbetuigingen aan Christus en voorbidden voor Kerk, paus, bisschop, het Duitse volk en alle regeerders. De preek wordt door een lid van een Europese [[bisschoppenconferentie]] gehouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Albrecht Dürer - Emperor Charlemagne.jpg|thumb|Ideaalbeeld van Karel de Grote met kort na zijn dood gemaakte delen van de [[keizerlijke regalia]], in 1513 door [[Albrecht Dürer]] geschilderd in opdracht van zijn vaderstad Nürnberg.]]&lt;br /&gt;
Anders dan in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] werd de gedenkdag van Karel de Grote op [[28 januari]] door de [[Evangelische Kerk in Duitsland]] officieel erkend: het is sinds de opstelling van de [[Evangelische naamkalender]] in 1969 in deze opgenomen.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Visuele voorstellingen===&lt;br /&gt;
Er zijn geen contemporaine beeltenissen van Karel de Grote overgeleverd. Een van de oudste voorstellingen van Karel is afgebeeld in het [[Sacramentarium]] van [[Karel de Kale]] van rond 870, dat hem in Karolingische kleding toont en biedt aldus een representatieve voorstelling van een hoogadellijke persoon uit de tijd van de Karolingen. Een kopie uit de 10e eeuw naar een verloren origineel uit de tijd van Lodewijk de Vrome toont Karel de Grote in dispuut met koning [[Pepijn van Italië]]. Uit de tijd van Karel de Kale (jongere School van Metz, ca. 870) stamt de beroemde bronzen ruiterstatuette van het Louvre in Parijs, die waarschijnlijk als een herdenkingsbeeld van Karel de Grote, mogelijkerwijs echter ook als een voorstelling van Karel de Kale zelf is te bestempelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sindsdien werden telkens in een aan de stijl van die tijd beantwoordende [[beeldtaal]] over Karel de Grote en zijn uiterlijk voortgebracht, die echter niets met de werkelijkheid hadden te doen, maar zijn daardoor belangrijke getuigenissen van de [[receptiegeschiedenis]] en als projecties van hunkeringen, legitimatiebehoeftes en machtsfantasieën van de toenmalige tijd op de eigen geschiedenisbeelden te zien. Typisch voor deze voorstellingen van de [[historieschilderkunst]], die sinds de 19e eeuw, het tijdperk van het [[Historisme (architectuur)|historisme]], met een wetenschappelijke waarheidsaanspraak optrad – theoretici van deze beweging als [[Max Schasler]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886, pp. 119ff.&amp;lt;/ref&amp;gt; beriepen zich op de categorie van het waarschijnlijke – en aldus ingang in de geschiedenisboeken van die tijd vond, zijn bijvoorbeeld [[Albrecht Dürer]]&#039;s afbeeldingenplaat, dat zich tegenwoordig in het [[Germanisches Nationalmuseum]] bevindt, of de fresco&#039;s van [[Alfred Rethel]] in de raadhuiszaal te Aken (ontworpen 1840-45;&amp;lt;ref&amp;gt;Voor de figuur van Karel de Grote diende hem de meer dan levensgrote houtfiguur van de Heilige Antonius van 1485 uit de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]] in [[Frankfurt-Höchst]] als voorbeeld. Rethel, die in 1836 naar Frankfurt verhuisde en tot 1847 aan het Städelchen Kunstinstitut in Frankfurt am Main werkte, gebruikte dit voorbeeld duidelijk voor zijn aquarel &amp;quot;Der Kopf Karls des Großen&amp;quot; van 1846. In zijn schetsboek, waarin zich een brief van 28 november 1932 van Otto Sohn-Rethel aan de &#039;&#039;Verein für Geschichte und Altertumskunde Frankfurt am Main-Höchst&#039;&#039; bevond die zegt dat hij een &amp;quot;flüchtige Pause&amp;quot; (&amp;quot;vluchtige pause&amp;quot;) zou nemen – deze brief is nog steeds in deze vereniging haar bezit –, vindt men ook een in 1851 gedateerde potloodtekening van de Heilige Antonius. Rethel was klaarblijkelijk echter reeds duidelijk voordien in de [[Sint-Justinuskerk (Frankfurt)|Sint-Justinuskerk]].&amp;lt;/ref&amp;gt; realisatie 1847-51; nadat Rethel was ziek geworden voltooiing van de cyclus door Rethel&#039;s leerling [[Joseph Kehren]] in afwijkende stilisering). Ook in de [[Römer (stadhuis)|Römer]] in Frankfurt ([[Philipp Veit]]) en in de [[Münchner Residenz]] ([[Julius Schnorr von Carolsfeld]]) ontstonden destijds Keizerzalen met beeltenissen van Karel de Grote.&amp;lt;ref&amp;gt;Vgl. {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp. 66–86; {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp. 101-126.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Johann Nepomuk Zwerger]] had in 1843 voor de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]] in [[Frankfurt am Main]] een historiserend [[standbeeld]] van Karel de Grote gemaakt, duidelijk in navolging van het portret van Dürer.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Opvallend is de reeds in de tijd van de [[Ottonen]] letterlijk te verstane verheffing van zijn persoon.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Van Europees belang is de in 1996 gevonden gouden [[Solidus (munt)|solidus]], de tot nu toe enige gevonden [[goudmunt van Karel de Grote|goudmunt met de beeltenis van Karel de Grote]], die in het museum van de [[Keizerpalts Ingelheim]] wordt bewaard.&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.kaiserpfalz-ingelheim.de/denkmaltourismus_fundstuecke_01.php &#039;&#039;Goldmünze Karls des Großen&#039;&#039;, Kaiserpfalz-Ingelheim.de]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voorbeelden van standbeelden en monumenten van Karel de Grote:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Zandsteen|Zandstenen]] [[standbeeld]] van [[Gustav Blaeser]] voor de in 1850/51 door [[Ludwig Ferdinand Hesse]] gemaakte „Dreikönigstor“ in het park van de [[Friedenskirche (Sanssouci)|Friedenskirche]] in het slotpark [[Sanssouci]] in [[Potsdam]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Ernst Rietschel]] aan de zuidkant van de [[Gemäldegalerie Alte Meister|Gemäldegalerie]] in [[Dresden]]&lt;br /&gt;
* Zandstenen standbeeld van [[Johann Nepomuk Zwerger]] voor het [[Historisches Museum Frankfurt|Historisches Museum]] in [[Frankfurt am Main]]; dit werd in 1843 voor de duizendste gedenkdag van de rijksdeling in het [[Verdrag van Verdun]] gemaakt en stond oorspronkelijk op de [[Oude Brug (Frankfurt am Main)|Oude Brug]], om aan de mythische stichter van de stad te herinneren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Een [[Plaquette (kunst)|gedenkplaat]] voor hem werd opgenomen in het [[Walhalla (Donaustauf)|Walhalla]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]].&lt;br /&gt;
Vermoedelijk de meest getrouwe weergave is het [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] uit het [[Louvre]] dat zeer waarschijnlijk Karel de Grote voorstelt.&lt;br /&gt;
[[File:Charlemagne Louvre OA8260 n1.jpg|rechtop = 1.6|thumb|left|Ruiterstandbeeldje Louvre, zeer waarschijnlijk meest waarheidsgetrouwe weergave van Karel de Grote]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Uiterlijk, gezondheid en gewoonten===&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;toccolours&amp;quot; style=&amp;quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:22em; max-width: 22%;&amp;quot; cellspacing=&amp;quot;5&amp;quot;&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |[[Bestand:Cquote1.svg|20px]] Hij was van lichaam groot en krachtig, van gestalte buitengewoon (groot), die toch de normale (verhoudingen) niet overschreed - want zijn lengte is geweten zeven (keer) de afmeting van zijn (eigen) voeten te zijn geweest -, de top van zijn hoofd (was) rond, (zijn) ogen buitengewoon groot en levendig, (zijn) neus een weinig het middelgrote overstijgend, mooi grijs haar, vrolijk en opgewekt van gelaat. Aldus verwierf hij door zijn uiterlijk meer autoriteit en waardigheid (uit) zowel staand als zittend; hoewel zijn nek dik en nogal kort scheen en zijn buik wat vooruit leek te steken, werd dit door de gelijkmatigheid van zijn overige lichaamsdelen verhuld. Zijn manier van lopen (was) zeker en heel zijn uiterlijk was mannelijk; zijn stem was weliswaar helder, maar paste minder goed bij zijn lichaamsbouw. [[Bestand:Cquote2.svg|20px]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align: left;&amp;quot; |&lt;br /&gt;
:– Einhard, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039; 22&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.thelatinlibrary.com/ein.html#22]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Er zijn geen goed gelijkende portretten van Karel bekend, maar van wat zijn biograaf [[Einhard]] heeft nagelaten is bekend dat hij – zeker voor zijn tijd – bovengemiddeld groot was met zijn lengte van zeven voeten, waar zes voeten normaal was (en nog altijd is). Doordat zijn skelet in Aken is bewaard gebleven, hebben archeologen in [[1861]] zijn skelet kunnen nameten. Ze laten zien dat Karel 1,92 m lang was en uitzonderlijk forsgebouwd.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004, p. [http://books.google.be/books?id=F8xCDQHUEIkC&amp;amp;lpg=PP1&amp;amp;dq=Charlemagne%20By%20Alessandro%20Barbero&amp;amp;pg=PA118#v=onepage&amp;amp;q=&amp;amp;f=false 118].&amp;lt;/ref&amp;gt; Een recente studie (2010) van het [[scheenbeen]] van Karel de Grote stelt dat hij tussen 1,79 en 1,92 m lang moet zijn geweest.&amp;lt;ref name=&amp;quot;KdGlang&amp;quot;&amp;gt;{{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp. 289–290 (zie ook de [http://www.medievalists.net/2010/08/06/study-charlemagne-was-very-tall-but-not-robust/ bespreking op Medievalists.net]).&amp;lt;/ref&amp;gt; Vooral in een tijd waarin de gemiddelde man 1,69 m mat, was dit bijzonder groot.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In strijd met de historische werkelijkheid wordt Karel de Grote op [[miniatuur (handschrift)|miniaturen]], [[schilderijen]] en standbeelden bijna altijd met een volle baard afgebeeld. In werkelijkheid droeg hij een Gallische hangsnor (&#039;&#039;&amp;quot;moustache à la gauloise&amp;quot;&#039;&#039;),&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|G. Buzzi}}, &#039;&#039;Karel de Grote&#039;&#039;, Amsterdam, 1974, p. 39.&amp;lt;/ref&amp;gt; zoals ook uit de [[beeldenaar]] en het vermoedelijke [[Ruiterstandbeeld|ruiterstandbeeldje]] blijkt. Ook op een [[mozaiek]] uit zijn tijd, in het [[Lateraans Paleis]], wordt hij met een grote snor afgebeeld.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|Nachum T. Gidal}}, &#039;&#039;De joden in Duitsland van de Romeinse tijd tot de Weimar Republiek&#039;&#039;, Keulen, 1998, p. 28&amp;lt;/ref&amp;gt; Pas later, ten tijde van de [[Liudolfingen|Ottonen]], werd de volle baard het teken van de koninklijke waardigheid. Tot op hoge leeftijd had hij al zijn haar nog, zij het uiteindelijk wit. Afgezien van zijn laatste vier levensjaren, waarin hij last had van [[jicht]] en koorts, was hij steeds gezond, mogelijk door zijn hoge fysieke activiteit (rijden, jagen en zwemmen). Hij at graag wildbraad (luisterend naar muziek of voorgelezen uit [[De Civitate Dei]] (&amp;quot;Over de Stad Gods&amp;quot;) van [[kerkvader]] [[Augustinus van Hippo|Augustinus]], maar zonder overmatig alcoholgebruik. Meestal kleedde hij zich op [[Franken (volk)|Frankische]] wijze in wapenrok, broek, beenwindsels en met goud versierde schoenen. &#039;s Winters kwam er nog een [[Otter (dier)|ottervel]] of [[Koningsmantel (kleding)|hermelijn]] bij. Over alles heen droeg hij een groene mantel en steeds daarbij een [[Zwaard (wapen)|zwaard]], waarvan het gevest en de riem versierd waren met goud of zilver.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De naam als titel===&lt;br /&gt;
Net zoals de eigennamen van [[Julius Caesar|Caesar]] en [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] later heerserstitels werden, vond vermoedelijk ook de naam van Karel de Grote ingang in vele Slavische talen: zo is van de Latijnse vorm &#039;&#039;Carolus&#039;&#039; het [[Russisch]]e &#039;&#039;korol&#039;&#039;, het [[Poolse]] &#039;&#039;król&#039;&#039;, het [[Tsjechisch]]e &#039;&#039;král&#039;&#039; en het [[Servisch]]e, [[Kroatisch]]e en [[Sloveens]]e &#039;&#039;kralj&#039;&#039; afgeleid dat &amp;quot;koning&amp;quot; betekent.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|P. Anderson}}, &#039;&#039;Passages from Antiquity to Feudalism&#039;&#039;, Londen - New York, 1974, p. [http://books.google.be/books?hl=nl&amp;amp;id=sP_2-y9zKfgC&amp;amp;pg=PA231 231], {{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt; De [[Turks]]e term &#039;&#039;kral&#039;&#039; voor koning is eveneens afgeleid van Karel de Grote zijn naam.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|I. Biliarsky}}, &#039;&#039;Word and Power in Mediaeval Bulgaria&#039;&#039;, Leiden, 2011, p. [http://books.google.be/books?id=O-j66lYzINEC&amp;amp;pg=PA85 85].&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Karel de Grote is de enige Europese koning of keizer die Fransman is voor de Fransen (&#039;&#039;Charlemagne&#039;&#039;) en Duitser voor de Duitsers (&#039;&#039;Karl der Grosse&#039;&#039;).&lt;br /&gt;
===Herontdekte, mogelijke Karelstroon===&lt;br /&gt;
In februari 2005 ontdekte de [[Archeologie|archeologe]] [[Mechthild Schulze-Dörrlamm]] van het [[Römisch-Germanisches Zentralmuseum]] in [[Mainz]] in een magazijn van het [[Landesmuseum Mainz]] het fragment van een met randdecoratie versierde armleuning van een kalkstenen zetel, die overkomend als koningstroon, in deze context mogelijk Karel de Grote, wordt gezien.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Aut|M. Schulze-Dörrlamm}}, Der Mainzer Königsthron aus der zweiten Hälfte des 8. Jahrhunderts, in &#039;&#039;Arch. Korrbl&#039;&#039; 34 (2004), pp. 571-587.&amp;lt;/ref&amp;gt; Tegen deze interpretatie kan worden ingebracht, dat Mainz niet geattesteerd is als Karolingische [[Palts (verblijfplaats)|keizerpalts]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op grond van de decoratie werd het fragment in de tweede helft van de 8e eeuw gedateerd. Daarmee was het mogelijkerwijs deel van een troon, die ouder dan Karel de Grote&#039;s  [[koningstroon van Aken]] zou zijn (deze gold lange tijd als oudste troon op het grondgebied van het huidige Duitsland).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het fragment lag na zijn opgraving in 1911 zonder herkend te worden in het magazijn van het museum. De vondst werd gedaan in de binnenstad van Mainz. De vindplaats lag in de buurt van de in 1880 bij straatwerken ontdekte keizerinnensieraden uit het midden van de 11e eeuw alsook in de buurt van een andere schatvondst uit 1904.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Noten==&lt;br /&gt;
{{References|90%|2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen==&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ademari Cabannensis Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Fuldenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Hildesheimenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Laureshamenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses maiores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Laurissenses minores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Annales Marbacenses&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Mettenses]] Priores&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Regni Francorum]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Sangallenses maiores]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Annales Xantenses]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Bernoldi Chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Canonizatio S. Caroli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Catalogus regum Langobardorum et Italicorum Lombardus&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chartularium Sithiense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Chronicon Fontanellense&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Cronaca di Novalesa&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Ex Hilduini abbatis libro de Sancto Dionysio&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Genealogiæ Comitum Flandriæ, Witgeri Genealogica Arnulfi Comitis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Herimanni Augiensis chronicon&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Hermannus de institutione monasterii Altahensis&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Il Chronicon di Benedetto monaco di S. Andrea del Soratte&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;[[Kronieken van Fredegar]]&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* &#039;&#039;Vita Angilberti&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Andreas van Bergamo, &#039;&#039;Chronicon&#039;&#039; of &#039;&#039;Historia&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Angilbert]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Astronomus (anoniem), &#039;&#039;Vita Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Eigil van Fulda]], &#039;&#039;Vita Sturmi&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Einhard]], &#039;&#039;Annales&#039;&#039;, &#039;&#039;Vita Karoli Magni&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Paulus Diaconus]], &#039;&#039;Carmina&#039;&#039;, &#039;&#039;Gesta Episcoporum Mettensium&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* [[Poeta Saxo]], &#039;&#039;Annales de gestis Caroli magni imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
* Thegan, &#039;&#039;Gesta Hludowici imperatoris&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Referenties==&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Karl der Große|oldid=115065974|datum=20130306}}&lt;br /&gt;
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fr|titel=Charlemagne|oldid=89731503|datum=20130311}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Leven en levenswerk===&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Abel - B. von Simson}} (edd.), &#039;&#039;Jahrbücher des fränkischen Reiches unter Karl dem Grossen&#039;&#039;, 2 dln., Leipzig, 1883-1888&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Barbero}}, &#039;&#039;Charlemagne: Father of a Continent&#039;&#039;, Los Angeles - Berkeley, 2004. ISBN 0520239431&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Neue Überlegungen zum Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 19 (1992), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074146/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016296%2C00047.html 37-60].&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, &#039;&#039;Karl der Große&#039;&#039;, München, 2007&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Becher}}, Das Kaisertum Karls des Großen zwischen Rückbesinnung und Neuerung, in {{Aut|H. Leppin - [[Bernd Schneidmüller|B. Schneidmüller]] - [[Stefan Weinfurter|S. Weinfurter]]}} (edd.), &#039;&#039;Kaisertum im ersten Jahrtausend&#039;&#039;, Regensburg, 2012, pp.&amp;amp;nbsp;251–270.&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Becht-Jördens}}, Einharts „Vita Karoli“ und die antike Tradition von Biographie und Historiographie. Von der Gattungsgeschichte zur Interpretation, in &#039;&#039;Mittellateinisches Jahrbuch&#039;&#039; 46 (2011), pp.&amp;amp;nbsp;335–370.&lt;br /&gt;
* {{Aut|J.C. Besteman}}, Scandinavisch gewichtsgeld in Nederland in de Vikingperiode, in {{Aut|E.H.P. Cordfunke - H. Sarfatij}} (edd.), &#039;&#039;Van Solidus tot Euro: geld in Nederland in economisch-historisch en politiek perspectief&#039;&#039;, Hilversum, 2005, pp.&amp;amp;nbsp;21–42.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, 4 dln., Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.L. Butzer - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große und sein Nachwirken. 1200 Jahre Kultur und Wissenschaft in Europa&#039;&#039;, 2 dln., Turnhout, 1997. ISBN 2503506739&lt;br /&gt;
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/CAROLINGIANS.htm#CharlemagneB {{Aut|C. Cawley}}, &#039;&#039;Franks, Carolingian kings&#039;&#039;, fmg.ac (2006-2009).]&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. De Jong}}, De school van de dienst des Heren: kloosterscholen in het Karolingische Rijk, in {{Aut|R.E.V. Stuip - C. Vellekoop}} (edd.), &#039;&#039;Scholing in de middeleeuwen&#039;&#039;, Hilversum, 1995, pp.&amp;amp;nbsp;57–85.&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Freedman}}, &#039;&#039;Images of the Medieval Peasant&#039;&#039;, Stanford, 1999.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Friedmann}}, &#039;&#039;Untersuchungen zur Geschichte des abodritischen Fürstentums bis zum Ende des 10. Jahrhunderts&#039;&#039;, Berlijn, 1986.&lt;br /&gt;
* {{Aut|W.H. Fritze}}, Die Datierung des Geographus Bavarus und die Stammesverfassung der Abodriten, in {{Aut|L. Kuchenbuch - W. Schich}} (edd.), &#039;&#039;Frühzeit zwischen Ostsee und Donau: Ausgewählte Beiträge zum geschichtlichen Werden im östlichen Mitteleuropa vom 6.bis zum 13.Jahrhundert&#039;&#039;, Berlijn, 1982, pp.&amp;amp;nbsp;111–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D. Hägermann}}, &#039;&#039;Karl der Große: Herrscher des Abendlandes. Biographie&#039;&#039;, Berlijn, 2000. ISBN 9783499506536&lt;br /&gt;
*{{Aut|G. Hartmann}}, &#039;&#039;Die Kaiser des Heiligen Römischen Reiches&#039;&#039;, Marix Verlag, Wiesbaden, 2016. ISBN 9783865399380&lt;br /&gt;
* {{Aut|G. Labuda}}, Civitas Dragaviti. Zu den fränkisch-slavischen Beziehungen am Ende des 8. Jahrhunderts, in {{Aut|K.-D. Grothusen - K. Zernack}} (edd.), &#039;&#039;Europa Slavica-Europa Orientalis. Festschrift für Herbert Ludat zum 70. Geburtstag&#039;&#039;, Berlijn, 1980, pp.&amp;amp;nbsp;87–98.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. McKitterick}}, &#039;&#039;Charlemagne: The Formation of a European Identity&#039;&#039;, Cambridge, 2008. ISBN 9780521886727&lt;br /&gt;
* [http://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/karl_fuersten/karl_1_der_grosse_kaiser_814/karl_1_der_grosse_frankenkoenig_814.html {{Aut|K-H. Schreiber}} (ed.), art. Karl I. der Grosse, Genealogie-Mittelalter.de (2002).]&lt;br /&gt;
** {{Aut|J. Fleckenstein - D. Schaller - H.-E. Keller - D. Mehl - K.-E. Geith - H. Ehrhardt}}, art. Karl (I.) d. Große, in &#039;&#039;Lexikon des Mittelalters&#039;&#039; 5 (1991), coll. 956-966.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F.J. Ruhli - B. Blumich - M. Henneberg}}, Charlemagne was very tall, but not robust, in &#039;&#039;Economics and Human Biology&#039;&#039; 8 (2010), pp.&amp;amp;nbsp;289–290.&lt;br /&gt;
* https://web.archive.org/web/20130921055500/http://miami.uni-muenster.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-2268/Diss_Hanewinkel.pdf&lt;br /&gt;
** {{Aut|W. Hartmann}}, Kaiser Karl der Große (768/800-814), in {{Aut|K.R. Schnith}}, &#039;&#039;Mittelalterliche Herrscher in Lebensbildern. Von den Karolingern zu den Staufern&#039;&#039;, Graz - Wenen - Keulen, 1990, pp.&amp;amp;nbsp;21–41.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Helten}}, &#039;&#039;Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert&#039;&#039;, Keulen, 2011.&lt;br /&gt;
* {{Aut|A. Jenkis}}, Die Eingliederung „Nordalbingiens“ in das Frankenreich, in &#039;&#039;[[Zeitschrift der Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte|ZSHG]]&#039;&#039; 79 (1955), pp.&amp;amp;nbsp;81–104.&lt;br /&gt;
* {{Aut|D.P. Kirby}}, &#039;&#039;The Earliest English Kings&#039;&#039;, Londen - New York, 2000&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Konecny}}, &#039;&#039;Die Frauen des karolingischen Königshauses. Die politische Bedeutung der Ehe und die Stellung der Frau in der fränkischen Herrscherfamilie vom 7. bis zum 10. Jahrhundert&#039;&#039;, Wenen, 1976.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Lohmer}}, art. Karl I. der Grosse, in &#039;&#039;BBKL&#039;&#039; III (1992), pp. [http://www.bautz.de/bbkl/k/Karl_I_k.shtml 1125-1130].&lt;br /&gt;
* {{Aut|P. Riché}} - trad. {{Aut|M.I. Allen}}, &#039;&#039;The Carolingians. A Family Who Forged Europe&#039;&#039;, Philadelphia, 1993. ISBN 0812213424&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schmauder}}, Überlegungen zur östlichen Grenze des karolingischen Reiches, in {{Aut|W. Pohl - H. Reimitz}} (edd.), &#039;&#039;Grenze und Differenz im Frühen Mittelalter&#039;&#039;, Wenen, 2000, pp.&amp;amp;nbsp;57–97.&lt;br /&gt;
* {{Aut|C. Settipani}}, &#039;&#039;La préhistoire des capétiens 481-987&#039;&#039;, I, Villeneuve d&#039;Ascq, 1993. ISBN 2950150934&lt;br /&gt;
* {{Aut|P.J.H. Ubachs}}, &#039;&#039;Handboek voor de geschiedenis van Limburg&#039;&#039;, Hilversum, 2002.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Wagner}}, Das Bündnis Karls des Großen mit den Abodriten, in &#039;&#039;Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde&#039;&#039; 63 (1898), pp. [http://mvdok.lbmv.de/mjbrenderer?id=mvdok_document_00003253 89-129].&lt;br /&gt;
* {{Aut|K.F. Werner}}, Das Geburtsdatum Karls des Großen, in &#039;&#039;Francia&#039;&#039; 1 (1973), pp. [https://web.archive.org/web/20131117074120/http://mdzx.bib-bvb.de/francia/Blatt_bsb00016275%2C00115.html 115-157].&lt;br /&gt;
*Rudolph Wahl, Karel de Grote , Vader van Europa,Elsevier-Amsterdam/Brussel, ISBN 9010032981&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Voortleven in de herinnering en beeldvorming===&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Bastert}} (ed.), &#039;&#039;Karl der Große in den europäischen Literaturen des Mittelalters. Konstruktion eines Mythos&#039;&#039;, Tübingen, 2004.&lt;br /&gt;
* {{Aut|B. Besamusca - J. Tigelaar}} (edd.), &#039;&#039;Karolus Rex: studies over de middeleeuwse verhaaltraditie rond Karel de Grote&#039;&#039;, Hilversum, 2005. ISBN 9065508201&lt;br /&gt;
* {{Aut|W. Braunfels - e.a.}} (edd.), &#039;&#039;Karl der Große. Lebenswerk und Nachleben&#039;&#039;, IV, Düsseldorf, 1967.&lt;br /&gt;
* {{Aut|F. Büttner}}, Geschichte für die Gegenwart? – Der Streit um die Karlsfresken Alfred Rethels, in {{Aut|G. Althoff}} (ed.), &#039;&#039;Die Deutschen und ihr Mittelalter. Themen und Funktionen moderner Geschichtsbilder vom Mittelalter. Wissenschaftliche Buchgesellschaft&#039;&#039;, Darmstadt, 1992, pp.&amp;amp;nbsp;101–126.&lt;br /&gt;
* {{Aut|R. Große}}, &#039;&#039;Saint-Denis zwischen Adel und König. Die Zeit vor Suger (1053–1122)&#039;&#039;, Stuttgart, 2002. ISBN 9783799574518&lt;br /&gt;
* {{Aut|S. Lüken}}, Karl der Große und sein Bild, in &#039;&#039;Karl der Große und Europa. Symposium&#039;&#039;, Frankfurt am Main - e. a., 2004, pp.&amp;amp;nbsp;66–86.&lt;br /&gt;
* {{Aut|H. May}}, &#039;&#039;Die Behandlungen der Sage von Eginhard und Emma&#039;&#039;, Berlijn, 1900.&lt;br /&gt;
* {{Aut|L.E. Saurma-Jeltsch}}, &#039;&#039;Karl der Grosse als vielberufener Vorfahr: sein Bild in der Kunst der Fürsten, Kirchen und Städte&#039;&#039;, Sigmaringen, 1994. ISBN 3799512055&lt;br /&gt;
* {{Aut|M. Schasler}}, &#039;&#039;Ästhetik. Grundzüge der Wissenschaft des Schönen und der Kunst&#039;&#039;, II, Leipzig - Praag, 1886.&lt;br /&gt;
* {{Aut|V. Schauber - H.M. Schindler}}, &#039;&#039;Heilige und Namenspatrone im Jahreslauf&#039;&#039;, München, 2001&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;. ISBN 3629016421 (&#039;&#039;non vidi&#039;&#039;)&lt;br /&gt;
* {{Aut|E. van den Berg - B. Besamusca}} (edd.), &#039;&#039;De epische wereld. Middelnederlandse Karelromans in wisselend perspectief&#039;&#039;, Muiderberg, 1992.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Externe links ==&lt;br /&gt;
{{Commonscatklein|Carolus Magnus}}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20051228181042/http://www.layline.de/geschichte/Karl_0.html {{Aut|C. Ilaender}}, Karl der Grosse (742-814), layline.de (1997).] (gearchiveerd)&lt;br /&gt;
* [http://www.heiligenlexikon.de/BiographienK/Karl_der_Grosse.htm {{Aut|J. Schäfer}}, art. Karl I. der Große, in &#039;&#039;Ökumenischen Heiligenlexikon&#039;&#039;.]&lt;br /&gt;
* [http://www.britannica.com/eb/article-9106128/Charlemagne {{Aut|R.E. Sullivan}}, art. Charlemagne, in &#039;&#039;Encyclopedia Britannica. Online edition&#039;&#039; (2007).]&lt;br /&gt;
* [http://www.kareldegrote.nl/ Afstammelingen van Karel de Grote]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Categorie:Keizer van het Heilige Roomse Rijk|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Koning der Franken|Karel I]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Karolingisch Huis]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige in het christendom]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Heilige of zalige van koninklijke afkomst]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 8e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Persoon in de 9e eeuw]]&lt;br /&gt;
[[Categorie:Canon van Nederland]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=543</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=543"/>
		<updated>2022-02-16T18:15:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-3/3&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=542</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=542"/>
		<updated>2022-02-16T18:13:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-4/3&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=541</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=541"/>
		<updated>2022-02-16T18:13:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-3/4&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=540</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=540"/>
		<updated>2022-02-16T18:13:10Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-4/4&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=539</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=539"/>
		<updated>2022-02-16T18:04:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-3/3&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=538</id>
		<title>Biografie van Johannes Wilhelmus Vesters (1840-1890)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_van_Johannes_Wilhelmus_Vesters_(1840-1890)&amp;diff=538"/>
		<updated>2022-02-16T18:02:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: Nieuwe pagina aangemaakt met &amp;#039;&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-3/3&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;iframe width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;820&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Vesters-3/3&amp;quot; scrolling=&amp;quot;no&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_Petrus_Vesters_(1868-1924)&amp;diff=485</id>
		<title>Biografie Petrus Vesters (1868-1924)</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Biografie_Petrus_Vesters_(1868-1924)&amp;diff=485"/>
		<updated>2022-02-15T15:45:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Verhuizing naar Oud-Vroenhoven */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
[[Bestand:6B27A3B2-35BD-4401-B086-804C31E30D24.gif|miniatuur|Kaart van Cromvoirt uit 1865]]&lt;br /&gt;
Petrus Vesters is op 29 januari 1868 in Cromvoirt om 11 uur ‘s ochtends geboren. Een dorpje met 300 inwoners net onder ‘s-Hertogenbosch bij Vucht. Zoon van Johannes Vesters (1840-1890) en Johanna de Leeuw (1845-1894). Zijn vader was 27 jaar oud en metselaar van beroep en deed aangifte. Petrus was blijkbaar het eerste kind dat in Cromvoirt dat jaar was geboren, want hij is onder aktenummer 1 ingeschreven in het [[Vesters Petrus 1868 Geboorteregister | geboorteregister]] van Cromvoirt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cromvoirt ligt op de overgang van een hoog gelegen dekzandrug naar een lager gelegen beekdal. De Cromvoirtse Dijk rondom de akkers moest het dorp beschermen tegen overstromingen vanuit de Gement. De dijk met de houtwal omringt Cromvoirt als een groen lint en is duidelijk in het landschap te onderscheiden. Het was vooral een landbouwgemeente waar het gemengd bedrijf werd beoefend. Boekweit, haver, rogge en aardappelen waren belangrijke gewassen. In de loop van 19e eeuw werd de aardappelteelt belangrijker en nam de teelt van vooral boekweit en rogge af. Tussen 1875 en 1900 nam het areaal weiland toe ten koste van de akkerbouw. Met name rundvee en pluimvee werd belangrijk terwijl de schapenteelt verdween.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nederland begin 19de eeuw===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Pasfoto Petrus Vesters.jpeg | 200px| miniatuur| ca. 1894]]&lt;br /&gt;
Nederland had bij Petrus geboorte ongeveer 3,6 miljoen inwoners en was dus naar huidige begrippen heel leeg. Het kabinet [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Thorbecke Thorbecke], een liberaal Nederlands kabinet, was in de jaren voor zijn geboorte aan de macht geweest. De [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Grondwetsherziening_van_1848 Grondwetsherziening van 1848] legde de basis voor een systeem van een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Parlementaire_democratie parlementaire democratie] in Nederland. Onder druk van de revoluties van 1848 in de omringende landen stemde koning [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] in met verschillende eisen van de liberale parlementaire oppositie. De Tweede Kamer kreeg veel meer invloed en werd nu rechtstreeks gekozen. Hoewel nog steeds door een beperkte groep mannen. De hervorming was in zekere zin een vreedzame revolutie. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1853 kreeg het zuiden ook weer de vrijheid om de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Herstel_van_de_bisschoppelijke_hi%C3%ABrarchie_in_Nederland bisschoppelijke hiërarchie katholieke kerk in Nederland] te herstellen (deze was tijdens de Tachtigjarige Oorlog afgeschaft). Nu werden Noord-Brabant en Limburg eindelijk gelijkwaardige provincies binnen het koninkrijk. De nieuwe koning, [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_III_der_Nederlanden Willem III], was overigens niet blij met alle deze veranderingen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Sint-Lambertuskerk.png|miniatuur|alt=Foto van de Sint-Lambertuskerk in Cromvoirt|Sint-Lambertuskerk]]&lt;br /&gt;
De veranderingen zorgden ook voor de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Verzuiling verzuiling] van Nederland. De katholieken kregen, net als de protestanten, liberalen en socialisten, hun eigen scholen, omroep, ziekenhuizen, vakbond en een eigen katholieke politieke partij. Belangrijk voor de emancipatie van de katholieke bevolking en het beëindigen van hun sociaal isolement. In de periode 1860-1960 bloeide de katholieke kerk en haar talrijke organisaties en instellingen. Deze periode wordt ook wel het [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Rijke_Roomse_Leven Rijke Roomse Leven] genoemd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zo werd toen Petrus 20 jaar oud was in het kleine Cromvoirt de Sint-Lambertuskerk gebouwd, een grote kerk in in neogotische stijl. Dit paste in het beeld van de emancipatie van de katholieke bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ouderlijk gezin===&lt;br /&gt;
Petrus zou tussen 1867 en 1877 een broers en drie zussen krijgen. Hoewel hij de oudste was, zou hij al zijn broer en drie zussen overleven. Al zijn drie zussen zouden zelfs op zeer jonge leeftijd sterven. De laatste Geertuda in 1887. Hier onder een overzicht van zijn broers en zussen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# Johannes Maria Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1869-1901)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Johanna Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1871-1871) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1874-1887) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Adriana Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1877-1885)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Onderwijs===&lt;br /&gt;
Later in zijn leven wordt Petrus in officiële documenten steevast metselaar genoemd, maar direct na aankomst in Maastricht voerde hij directie over bouwprojecten, soms zelfs over hele grote projecten. Meestal voert een architect de directie, en van mijn moeder had ik begrepen dat hij tekende en opzichter was. Dus architect? Maar ook financieel risico droeg in projecten. Dus heel lang dacht ik dat hij een soort laatste generatie bouwmeester was, hét aanspreekpunt voor de opdrachtgever die iets wilde bouwen. Later hier meer over.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In dit licht is het interessant welke opleidingskansen er voor Petrus waren. Toen hij in 1874 zes jaar was werd de kinderarbeid afgeschaft, maar de leerplicht zou pas worden afgeschaft toen hij al ruim volwassen was (1901). &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Vóór de negentiende eeuw werd lager onderwijs gegeven aan scholen waar alle leeftijden bij elkaar in de klas zaten; de onderwijzers hadden nauwelijks opleiding genoten. Hoger onderwijs was beperkt tot privé-scholen en de Leidse universiteit.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1806 werd een nieuwe Schoolwet in werking gesteld, die ervoor zorgde dat het onderwijs in Nederland voortaan aan overheidscontrole en -inspectie onderhevig was. De meeste lagere scholen waren openbare scholen. Vanuit confessionele kring bestond weerstand tegen het karakter van de openbare scholen. In 1848 werd de vrijheid van onderwijs vastgesteld.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nieuwe schoolwetten vanaf 1857 brachten verdere kwaliteitsverbetering met zich mee, maar ook verzuiling van het onderwijs. In 1857 kwam er het (meer) uitgebreid lager onderwijs, afgekort mulo; vanaf 1863 de hogere burgerschool (hbs) en vanaf 1865 de ambachtsschool voor jongens en de huishoudschool voor meisjes. Daar Petrus uit een familie van ambachtsmensen kwam, is de ambachtsschool het meest waarschijnlijke vervolgonderwijs geweest. Maar gezien zijn latere carrière, sluit ik de mulo en misschien zelfs de hbs niet uit.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In Delft werd in 1864 een polytechnische school opgericht, in de plaats van de daar reeds sinds 1842 aanwezige Koninklijke Akademie ter opleiding van burgerlijk ingenieurs. Uit deze polytechnische school ontstond uiteindelijk de huidige Universiteit Delft. Pas veel later, in het interbellum, zou er een derde niveau komen. De Middelbare Technische School die na de Tweede Wereldoorlog zou splitsen in een Middelbare- en Hogere Technische School.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk==&lt;br /&gt;
Petrus (26) [[Vesters Petrus 1894 Huwelijksregister | trouwde]] op 16 augustus 1894 in Vught met [[Anna van Oers | Anna van Oers]] (32), dochter van Reinier van Oers (1827-1886) en Anna Maria Hendrica Leenders (1836-1907). Anna kwam uit een zeer groot gezin van maar liefst 14 kinderen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Geboorteberichtje Maria Vesters.jpeg|miniatuur|alt=Foto van krantenberichtje van de geboorte van Maria Vesters|Geboorteberichtje Maria Vesters]] &lt;br /&gt;
Enkele maanden later, op 7 juni 1895, werd hun eerste dochter Johanna Maria Virgilia (Jo) geboren. Ze zou later naar Genk in Belgisch Limburg verhuizen en uiteindelijk al haar broers en zussen overleven. Een jaar later, op 11 november 1896, werd de eerste zoon, Renier Johannes, geboren. Mijn grootmoeder Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) werd geboren op 24 december 1887. Zie rechts een afbeelding van het familieberichtje in het Provinciale Noordbrabantsche en &#039;s Hertogenbossche courant van 29 december 1897. De tweede zoon, Henri Franciscus Marinus werd op 18 juli 1899 geboren. Henri [[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister | stierf]] echter op jonge leeftijd, namelijk op 22 december 1899. Op de Op 22 juli 1902 werd de derde zoon, Henri Pierre, geboren. Alle vijf kinderen zijn geboren in &#039;s-Hertogenbosch. Uit het bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch weten we ook dat de ouders van Anna enige tijd bij haar hebben gewoond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Handtekening===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Handtekening van Petrus Vesters (1868-1924).jpeg|miniatuur|links|alt=Foto van de handtekening van Petrus Vesters (1868-1924)|&amp;lt;small&amp;gt;1896&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Technologische revolutie===&lt;br /&gt;
Het begin van de nieuwe eeuw ging gepaard met veel nieuwe technologische uitvindingen, zoals de auto, het vliegtuig en het elektrische licht. Elektrisch licht is geïntroduceerd in een periode dat de gasverlichting een enorme ontwikkeling doormaakte. Eind negentiende eeuw speelde elektriciteit op de verlichtingsmarkt nog een marginale rol. In 1895 telde Nederland nog maar zo&#039;n 1600 elektrisch verlichte gebouwen. Tegelijkertijd hadden de 20 grootste gemeenten al meer dan 140.000 aansluitingen op hun gasnetten. Het heeft zeker tot 1914 geduurd voordat deze situatie wezenlijk veranderde. Zijn schoonzoon Matthieu Beckers zou later een belangrijke bijdrage leveren als Hoofddistrictsbeamte van de Limburgse Elektriciteitsmaatschappij (PLEM).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Agent van een bank===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Petrus Vesters agent bij een bank.jpeg|miniatuur|alt=Afbeelding van een advertentie uit 1895|Advertentie 1895]]&lt;br /&gt;
In de Provinciale Noordbrabantsche en &#039;s Hertogenbossche courant van 19 augustus 1895 staat een advertentie van de Rotterdamsche Levensverzekering en Voorschotbank over levensverzekeringen en lijfrentecontracten. Informatie wordt verschaf door agenten, waaronder P. Vesters van Oers te Orthen bij ‘s-Bosch. Hieruit leid ik af, dat Petrus na de lagere school, nog vervolgonderwijs heeft gevolgd (mulu of hbs).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Verhuizing naar Oud-Vroenhoven===&lt;br /&gt;
[[File:Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920 (RAL K 171 2).jpg|| 400px | miniatuur |&amp;lt;small&amp;gt;Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 7 oktober 1903 zijn Petrus en Anna en hun vier kinderen uit het [[&#039;s-Hertogenbosch 1903 Bevolkingsregistratie| bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch]] geschreven. Petrus Vesters had volgens mijn moeder ([[Maus Beckers]]) een prijsvraag gewonnen voor het beste ontwerp voor een nieuw klooster aan de Tongerseweg in [[Oud-Vroenhoven]]. Het gezin verhuisde met een [[trekschuit]], een schip dat vanaf de kant door een paard werd voortgetrokken, van ‘s-Hertogenbosch naar Maastricht en vervolgens met paard en wagen naar hun huis aan de Tongerseweg 117 in Oud-Vroenhoven.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kinderen===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De eerste vijf kinderen werden in ‘s-Hertogenbosch geboren. Het laatste kind, Agnes Maria Johanna (Jes) Vesters, werd op 29 mei 1904 in Oud-Vroenhoven geboren. Hieronder een overzicht van de kinderen: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* i. Johanna Maria Virgilia Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1895-1983)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* ii. Reinier Johannes Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1896-1940)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iii. &#039;&#039;&#039;Maria Cornelia Wilhelmina Vesters&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1897-1980)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iv. Henri Franciscus Marinus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1899-[[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister |1899]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* v. Henri Pierre Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1902-1985)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* vi. Agnes Maria Johanna Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1904-1976)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Directievoering===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Directievoeren.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1905 over directievoeren door P. Vesters van Oers&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Onder directie van P. Vesters van Oers in 1905 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] &lt;br /&gt;
Het eerste krantenartikel van Petrus Vesters in Maastricht is uit 1905 en gaat over directievoering bij de aanleg van een grafkelder. In het artikel wordt zowel zijn achternaam als ook die van zijn vrouw vermeld? Betekent dit, dat het bouwbedrijf via de familie van zijn vrouw is ingebracht?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Klooster===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Klooster van broeders van Maastricht ca. 1900.jpeg|500px|miniatuur|alt=Foto van het klooster van broeders van Maastricht.jpeg|Klooster van broeders van Maastricht]]&lt;br /&gt;
Veel later (2018) lees ik op internet dat architect Lambertus Faber uit Scheveningen de ontwerper was? Heeft mijn moeder het verkeerd begrepen of ging het om een ander gebouw? &amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Weer later (2022) vind ik via Delpher in de Limburger Koerier van zaterdag 30 oktober 1909 een groot artikel over de opening van een kweekschool van de congregatie van de broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, deze [[broeders van Maastricht]] waren bekend vanwege de rooms-katholieke lagere scholen en ulo-scholen en in 1909 dus de opening van een opleiding voor onderwijzers (kweekschool) aan de Tongerseweg in Oud-Vroenhoven, toen nog buiten Maastricht gelegen. Dit artikel vermeldt dat de aannemers de heren W. Bronswaer en B. Spreuwenberg en de opzichters de heren Th. Van Beek en P. Vesters waren en de architect inderdaad de heer L. Faber uit Scheveningen was. Dit verklaart meteen waarom in toekomstige krantenartikelen Petrus telkens bouwkundige en niet architect wordt genoemd.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Petrus was al in 1903 in oud-Vroenhoven komen wonen, terwijl de werkzaamheden pas in 1907 aanvingen. Ook dit lijkt in tegenspraak met de bewering dat hij een prijsaanvraag had gewonnen. Het werd het tweede grote gebouwencomplex in Maastricht (feitelijk buiten Maastricht) van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Het gebouw was bedoeld voor jongens die een interne opleiding tot broeder en onderwijzer wilden volgen, een combinatie van kleinseminarie en kweekschool in feite. Het klooster werd gebouwd in de groeve waaruit de klei voor de gebruikte bakstenen werd gewonnen. Het gebouw in neorenaissancestijl heeft een 85 m lange voorgevel. De hoofdvleugel en de oostvleugel van het complex waren bestemd voor het onderwijs aan de &#039;kwekelingen&#039; en het juvenaat. De westvleugel was bestemd voor de broeders-docenten; hier waren ook enkele werkplaatsen. Op de zolderverdieping waren 190 houten chambrettes gebouwd voor leerlingen en docenten. De school had centrale verwarming, een eigen elektriciteitscentrale en zelfs een watertoren voor de eigen drinkwatervoorziening, aangezien de gemeente Oud-Vroenhoven, waar het gebouw stond, deze nutsvoorzieningen niet kon leveren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Grote Oorlog===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Petrus Vesters.png|miniatuur|alt=Foto van Petrus Vesters omstreek 1910.jpg|Petrus Vesters omstreek 1910.jpg]]&lt;br /&gt;
Op 4 augustus 1914 viel het Duitse keizerlijke leger de Belgische provincie Luik binnen. De troepen marcheerden over de Nederlands-Belgische grens richting de Maas. In tegenstelling tot wat verwacht werd, bood het Belgische leger grote weerstand bij Visé (minder dan 20 km van Maastricht) en de forten rondom Luik. Tien dagen lang wist het Belgische leger de Duitsers hier tegen te houden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het uitbreken van de oorlog werd Nederland overspoeld met vluchtelingen. Maastricht met 38.000 inwoners ving ongeveer 14.000 Belgische vluchtelingen op in onder meer de Sint-Pietersberggrotten, in de fabriekshallen van de Sfinx en in de Augustinuskerk. In het najaar keerden ongeveer 9.000 hiervan weer terug naar België. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor Petrus (46) en het gezin moet het een buitengewoon beangstigende tijd zijn geweest, want het was toen nog onduidelijk of Duitsland ook Nederland zouden binnenvallen. Direct na het uitbreken van de oorlog ontstonden er ook problemen met de voedselvoorziening, want in de eerste weken van augustus begonnen mensen voedsel te hamsteren. Om te voorkomen dat er tekorten zouden ontstaan en winkeliers de prijzen zouden opdrijven, trad in augustus 1914 de Levensmiddelenwet in werking. Met deze wet kregen burgemeesters de bevoegdheid om goederen in beslag te nemen en deze vervolgens tegen vaste prijzen ter beschikking te stellen aan de bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Aanbestedingen===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Tien dubbele arbeiderswoningen.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1911 over &amp;quot;Tien dubbele arbeiderswoningen&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Tien dubbele arbeiderswoningen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] [[Bestand:Aanbesteding in 1915.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel uit 1915 over een aanbesteding van arbeiderswoningen |&amp;lt;small&amp;gt;Aanbesteding in 1915&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Over het beroepsleven van Peter Vesters is weinig terug te vinden. Mijn vader ([[Koos Goossens]]) heeft me wel eens vertelt, dat Petrus betrokken was bij sociale woningbouw in Maastricht. Hij heeft me ook wel eens de plek aangewezen. En in twee krantenartikelen uit Limburger koerier van 1911 en 1915 wordt Petrus vermeld. Telkens als als bouwkundige en niet als architect. Hiermee lijkt definitief de vraag beantwoord dat hij zeer waarschijnlijk niet een ingenieursopleiding (toen in Delft) had genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Spaanse Griep===&lt;br /&gt;
De grieppandemie van 1918 (januari 1918 tot december 1920, algemeen bekend als: Spaanse griep) was een ongewoon dodelijke grieppandemie. Het besmette mogelijk 500 miljoen mensen over de hele wereld en resulteerde in de dood van 50 tot 100 miljoen mensen en werd hiermee een van de dodelijkste rampen in de menselijke geschiedenis. Het bijzondere was, dt vooral jong volwassenen hieraan stierven en minder kinderen en volwassenen van middelbare leeftijd. Ook zijn dochter [[Miep]], toen een jaar of 21, werd ernstig ziek.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Maastricht===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op 29 maart 1919 worden Anna, Petrus en hun vijf kinderen ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht. Opmerkelijk, want een paar maanden later, op 1 januari 1920, werden de gemeente Oud-Vroenhoven en St. Pieter en delen van andere omliggende gemeenten toegevoegd aan de gemeente Maastricht (zie Verhalen). De vraag is nu: Zijn ze daadwerkelijk verhuisd of liep de gemeente Maastricht een beetje op de feiten voor?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|miniatuur|alt=Krantenbericht uit 1924: van overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|&amp;lt;small&amp;gt;Overlijdensbericht Petrus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 1 januari 1921 trouwde zijn eerste zoon Reinier in Roermond met Elise Josephine Anna Spits. Ik meen ooit gehoord te hebben, dat hij is overleden door een bedrijfsongeval met elektriciteit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Drie jaar later is Petrus (56) op 17 februari 1924 in Maastricht overleden. Het was een zonnige maar koude zondag. Waarschijnlijk aan zijn chronische maag- of darmklachten waaraan hij leed. En op woensdag 20 februari na een plechtige dienst in de kerk van St. Lambertus begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Zie rechts een krantenberichtje van 19 februari in de Limburger koerier over zijn overlijden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vestersjpg.jpg|miniatuur|alt=Kranten artikel over een bericht van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vesters |&amp;lt;small&amp;gt;Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Blijkbaar was het overlijden van Peter onverwacht want in een krantenartikel van de Limburger koerier van 27 februari 1924 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;staat dat door het overlijden van de oud-voorzitter dhr. Vesters van de Maastrichtse afdeling van de , de presentatie van dhr. architect Boosten werd uitgesteld.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn moeder en zijn kleindochter ([[Maus Beckers]]), herinnerde zich dat Petrus lid was van een vakbond. Nu weten we dat het de Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus was, een Nederlandse vakbond. De bond is 8 december 1918 opgericht onder voorzitterschap van M. van Hogerlinden. Deze bond was speciaal bedoeld voor opzichters en tekenaars die buiten de vakbonden voor metaalbewerkers, bouwvakker en dergelijke vielen. In 1919 telde deze bond 189 leden en in 1924 waren dit er 458.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Geboorteregister: Geregistreerde: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Geslacht: Onbekend; Woonplaats: Cromvoirt; Bron: Bevolkingsregister; Plaats: Cromvoirt; Periode: 1860-1875; Pagina :170; Toegangsnr.: 5062; Inv.nr.: 430A.&lt;br /&gt;
# Duitse Bond. (z.d.). WikipediA. Geraadpleegd op 17 januari 2022, van &amp;lt;small&amp;gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Duitse_Bond&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Huwelijksregister: Huwelijksakte; Bruidegom: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Vader bruidegom: Johannes Vesters; Moeder bruidegom: Johanna de Leeuw; Bruid: Anna Maria Theresia van Oers; Geboorteplaats: Stiphout; Geboortedatum: 10-10-1861; Vader bruid: Reinier van Oers; Moeder bruid: Anna Maria Hendrica Leenders; Datum huwelijk: 16-08-1894; Plaats: Vught; Bron: Huwelijksregister Vught 1894; Toegangsnr.: 50; Inv.nr.: 8590; Aktenummer: 24)&lt;br /&gt;
# Foto van Geboorteregister &lt;br /&gt;
# Bron: Wikipedia&lt;br /&gt;
# Bron: Bevolkingsregister: Collection: Bevolkingsregister Maastricht, 1890-1920; Book: V5 - 898-1093 - Maastricht; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 20.096A; Registry: 243; Document: 179; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Volume date: between Jan 1 1890 and Dec 31 1920&lt;br /&gt;
# Bron: Overlijdingsregister: Burgerlijke Stand in Limburg; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 12.059; Registry: 299; Document: 107; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Source date: Feb 19 1924; Volume date: between Jan 1 1796 and Dec 31 1960&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 27-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197507:mpeg21:a0043&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 24-06-1905 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001156197:mpeg21:a00036&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 11-04-1911 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001181020:mpeg21:a00066&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 19-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197493:mpeg21:a0028&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Petrus Vesters (1868-1924) | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;Terug naar Petrus Vesters (1868-1924)&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=484</id>
		<title>Petrus Vesters</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=484"/>
		<updated>2022-02-15T15:13:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Bronnen en notities */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
Petrus Vesters is op 29 januari 1868 in Cromvoirt om 11 uur ‘s ochtends geboren. Een dorp nabij Vught, Noord-Brabant in Nederland. Zoon van Johannes Vesters (1840-1890) en Johanna de Leeuw (1845-1894). Zijn vader 27 jaar oud en Metselaar van beroep deed aangifte en Petrus was blijkbaar het eerste kind dat in Cromvoirt dat jaar was geboren, want hij is onder aktenummer 1 ingeschreven in het [[Vesters Petrus 1868 Geboorteregister | geboorteregister]] van Cromvoirt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cromvoirt was vooral een landbouwgemeente waar het gemengd bedrijf werd beoefend. Boekweit, haver, rogge en aardappelen waren belangrijke gewassen. In de loop van 19e eeuw werd de aardappelteelt belangrijker en nam de teelt van vooral boekweit en rogge af. Tussen 1875 en 1900 nam het areaal weiland toe ten koste van de akkerbouw. Met name rundvee en pluimvee werd belangrijk terwijl de schapenteelt verdween.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorouders ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- bgcolor=&amp;quot;#E0E0E0&amp;quot;&lt;br /&gt;
!colspan=&amp;quot;9&amp;quot;|Voorouders van Petrus Vesters&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Overgrootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1781-1834)|Johannes Vesters]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1834)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ voor 1812&amp;lt;br /&amp;gt;[[Anna Catharina van Delft (1785-1959)|Anna Catharina van Delft]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1959)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Petrus van Oijen (1783-1868)|Petrus van Oijen]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1783-1868)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1807&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Helvoort (1785-1820)|Johanna van Helvoort]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1820)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes (Jan) de Leeuw (1787–1832)|Johannes (Jan) de Leeuw]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1787–1832)&amp;lt;br /&amp;gt;∞  1814&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Biesemortels (1786-1834)|Johanna Biesemortels]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1786-1834)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Hendrik Kouwenberg (1777-1842)|Hendrik Kouwenberg]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1777-1842)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1805 &amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Britsem (1781-1849)|Johanna van Britsem]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1849)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Grootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Christiaan Vesters (1816-1894)|Christiaan Vesters]] (1816-1894)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1841&amp;lt;br /&amp;gt;[[Adriana van Oijen (1818-1901)|Adriana van Oijen]] (1818-1901)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Guiliam de Leeuw (1818-1873)|Guiliam de Leeuw]] (1818-1873)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1844&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Couwenberg (1816-1885)|Johanna Couwenberg]] (1816-1885)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Ouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;8&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1840-1890)|Johannes Vesters]] (1840-1890)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1867&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna de Leeuw (1845-1894)|Johanna de Leeuw]] (1845-1894)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Nederland begin 19de eeuw==&lt;br /&gt;
Nederland had bij Petrus geboorte ongeveer 3,6 miljoen inwoners en het kabinet [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Thorbecke Thorbecke], een liberaal Nederlands kabinet, was in de jaren voor zijn geboorte aan de macht geweest. De [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Grondwetsherziening_van_1848 Grondwetsherziening van 1848] legde de basis voor een systeem van een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Parlementaire_democratie parlementaire democratie] in Nederland. Onder druk van de revoluties van 1848 in de omringende landen stemde koning [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] in met verschillende eisen van de liberale parlementaire oppositie. De Tweede Kamer kreeg veel meer invloed en werd nu rechtstreeks gekozen. Hoewel nog steeds door een beperkte groep mannen. De hervorming was in zekere zin een vreedzame revolutie. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1853 kreeg het zuiden ook weer de vrijheid om de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Herstel_van_de_bisschoppelijke_hi%C3%ABrarchie_in_Nederland bisschoppelijke hiërarchie katholieke kerk in Nederland] te herstellen (deze was tijdens de Tachtigjarige Oorlog afgeschaft). Nu werden Noord-Brabant en Limburg eindelijk gelijkwaardige provincies binnen het koninkrijk. De nieuwe koning, [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_III_der_Nederlanden Willem III], was overigens niet blij met alle deze veranderingen. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De veranderingen zorgden ook voor de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Verzuiling verzuiling] van Nederland. De katholieken kregen, net als de protestanten, liberalen en socialisten, hun eigen scholen, omroep, ziekenhuizen, vakbond en een eigen katholieke politieke partij. Belangrijk voor de emancipatie van de katholieke bevolking en het beëindigen van hun sociaal isolement. In de periode 1860-1960 bloeide de katholieke kerk en haar talrijke organisaties en instellingen. Deze periode wordt ook wel het [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Rijke_Roomse_Leven Rijke Roomse Leven] genoemd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ouderlijk gezin==&lt;br /&gt;
Petrus zou tussen 1867 en 1877 vier broers en zussen krijgen. Hoewel hij de oudste was, zou hij al zijn broers en zussen overleven. Al zijn drie zussen zouden zelfs op zeer jonge leeftijd sterven. De laatste Geertuda in 1887. Hier onder een overzicht van zijn broers en zussen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# Johannes Maria Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1869-1901)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Johanna Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1871-1871) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1874-1887) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Adriana Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1877-1885)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk==&lt;br /&gt;
Petrus (26) [[Vesters Petrus 1894 Huwelijksregister | trouwde]] op 16 augustus 1894 in Vught met [[Anna van Oers | Anna van Oers]] (32). In map Herinneringen in rubriek Foto&#039;s staat wat ik vermoed de bruidsfoto van Petrus en Anna erbij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele maanden later, op 7 juni 1895, werd hun eerste dochter Johanna Maria Virgilia (Jo) geboren. Ze zou later naar Genk in Belgisch Limburg verhuizen en uiteindelijk al haar broers en zussen overleven. Een jaar later, op 11 november 1896, werd de eerste zoon, Renier Johannes, geboren. Mijn grootmoeder Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) werd geboren op 24 december 1887 en de tweede zoon, Henri Franciscus Marinus op 18 juli 1899. Henri [[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister | stierf]] echter op jonge leeftijd, namelijk op 22 december 1899. Op de Op 22 juli 1902 werd de derde zoon, Henri Pierre, geboren. Alle vijf kinderen zijn geboren in &#039;s-Hertogenbosch. Uit het bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch weten we ook dat de ouders van Anna enige tijd bij haar hebben gewoond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Handtekening===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Handtekening van Petrus Vesters (1868-1924).jpeg|miniatuur|links|alt=Foto van de handtekening van Petrus Vesters (1868-1924)|&amp;lt;small&amp;gt;1896&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Technologische revolutie===&lt;br /&gt;
Het begin van de nieuwe eeuw ging gepaard met veel nieuwe technologische uitvindingen, zoals de auto, het vliegtuig en het elektrische licht. Elektrisch licht is geïntroduceerd in een periode dat de gasverlichting een enorme ontwikkeling doormaakte. Eind negentiende eeuw speelde elektriciteit op de verlichtingsmarkt nog een marginale rol. In 1895 telde Nederland nog maar zo&#039;n 1600 elektrisch verlichte gebouwen. Tegelijkertijd hadden de 20 grootste gemeenten al meer dan 140.000 aansluitingen op hun gasnetten. Het heeft zeker tot 1914 geduurd voordat deze situatie wezenlijk veranderde. Zijn schoonzoon Matthieu Beckers zou later een belangrijke bijdrage leveren als Hoofddistrictsbeamte van de Limburgse Elektriciteitsmaatschappij (PLEM).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Verhuizing naar Oud-Vroenhoven==&lt;br /&gt;
[[File:Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920 (RAL K 171 2).jpg|| 300px | miniatuur |&amp;lt;small&amp;gt;Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 7 oktober 1903 zijn Petrus en Anna en hun vier kinderen uit het [[&#039;s-Hertogenbosch 1903 Bevolkingsregistratie| bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch]] geschreven. Petrus Vesters had volgens mijn moeder ([[Maus Beckers]]) een prijsvraag gewonnen voor het beste ontwerp voor een nieuw klooster aan de Tongerseweg in [[Oud-Vroenhoven]]. Het gezin verhuisde met een [[trekschuit]], een schip dat vanaf de kant door een paard werd voortgetrokken, van ‘s-Hertogenbosch naar Maastricht en vervolgens met paard en wagen naar hun huis aan de Tongerseweg 117 in Oud-Vroenhoven.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het laatste kind, Agnes Maria Johanna (Jes) Vesters, werd op 29 mei 1904 in Oud-Vroenhoven geboren. Hieronder een overzicht van de kinderen: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* i. Johanna Maria Virgilia Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1895-1983)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* ii. Reinier Johannes Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1896-1940)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iii. &#039;&#039;&#039;Maria Cornelia Wilhelmina Vesters&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1897-1980)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iv. Henri Franciscus Marinus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1899-[[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister |1899]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* v. Henri Pierre Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1902-1985)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* vi. Agnes Maria Johanna Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1904-1976)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Directievoering===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Directievoeren.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1905 over directievoeren door P. Vesters van Oers&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Onder directie van P. Vesters van Oers in 1905 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] &lt;br /&gt;
Het eerste krantenartikel van Petrus Vesters in Maastricht is uit 1905 en gaat over directievoering bij de aanleg van een grafkelder. In het artikel wordt zowel zijn achternaam als ook die van zijn vrouw vermeld? Betekent dit, dat het bouwbedrijf via de familie van zijn vrouw is ingebracht?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Klooster===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Klooster van broeders van Maastricht ca. 1900.jpeg|400px|miniatuur|alt=Foto van het klooster van broeders van Maastricht.jpeg|Klooster van broeders van Maastricht]]&lt;br /&gt;
Veel later (2018) lees ik op internet dat architect Lambertus Faber uit Scheveningen de ontwerper was? Heeft mijn moeder het verkeerd begrepen of ging het om een ander gebouw? &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Weer later (2022) vind ik via Delpher in de Limburger Koerier van zaterdag 30 oktober 1909 een groot artikel over de opening van een kweekschool van de congregatie van de broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, deze [[broeders van Maastricht]] waren bekend vanwege de rooms-katholieke lagere scholen en ulo-scholen en in 1909 dus de opening van een opleiding van onderwijzers (kweekschool) aan de Tongerseweg in Oud-Vroenhoven, toen nog buiten Maastricht gelegen.&amp;lt;br&amp;gt; Dit artikel vermeldt dat de aannemers de heren W. Bronswaer en B. Spreuwenberg waren, de opzichters de heren Th. Van Beek en P. Vesters en architect inderdaad de heer L. Faber te Scheveningen waren. Dit verklaart meteen waarom in toekomstige krantenartikelen Petrus telkens bouwkundige en niet architect wordt genoemd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1907 startte de bouwwerkzaamheden en verrees buiten de bebouwde kom, het tweede grote gebouwencomplex in Maastricht van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Het gebouw was bedoeld voor jongens die een interne opleiding tot broeder en onderwijzer wilden volgen, een combinatie van kleinseminarie en kweekschool in feite. Het klooster werd gebouwd in de groeve waaruit de klei voor de gebruikte bakstenen werd gewonnen. Het gebouw in neorenaissancestijl heeft een 85 m lange voorgevel. De hoofdvleugel en de oostvleugel van het complex waren bestemd voor het onderwijs aan de &#039;kwekelingen&#039; en het juvenaat. De westvleugel was bestemd voor de broeders-docenten; hier waren ook enkele werkplaatsen. Op de zolderverdieping waren 190 houten chambrettes gebouwd voor leerlingen en docenten. De school had centrale verwarming, een eigen elektriciteitscentrale en zelfs een watertoren voor de eigen drinkwatervoorziening, aangezien de gemeente Oud-Vroenhoven, waar het gebouw stond, deze nutsvoorzieningen niet kon leveren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De Grote Oorlog==&lt;br /&gt;
Op 4 augustus 1914 viel het Duitse keizerlijke leger de Belgische provincie Luik binnen. De troepen marcheerden over de Nederlands-Belgische grens richting de Maas. In tegenstelling tot wat verwacht werd, bood het Belgische leger grote weerstand bij Visé (minder dan 20 km van Maastricht) en de forten rondom Luik. Tien dagen lang wist het Belgische leger de Duitsers hier tegen te houden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het uitbreken van de oorlog werd Nederland overspoeld met vluchtelingen. Maastricht met 38.000 inwoners ving ongeveer 14.000 Belgische vluchtelingen op in onder meer de Sint-Pietersberggrotten, in de fabriekshallen van de Sfinx en in de Augustinuskerk. In het najaar keerden ongeveer 9.000 hiervan weer terug naar België. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor Petrus (46) en het gezin moet het een buitengewoon beangstigende tijd zijn geweest, want het was toen nog onduidelijk of Duitsland ook Nederland zouden binnenvallen. Direct na het uitbreken van de oorlog ontstonden er ook problemen met de voedselvoorziening, want in de eerste weken van augustus begonnen mensen voedsel te hamsteren. Om te voorkomen dat er tekorten zouden ontstaan en winkeliers de prijzen zouden opdrijven, trad in augustus 1914 de Levensmiddelenwet in werking. Met deze wet kregen burgemeesters de bevoegdheid om goederen in beslag te nemen en deze vervolgens tegen vaste prijzen ter beschikking te stellen aan de bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De bouwkundige==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Tien dubbele arbeiderswoningen.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1911 over &amp;quot;Tien dubbele arbeiderswoningen&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Tien dubbele arbeiderswoningen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] [[Bestand:Aanbesteding in 1915.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel uit 1915 over een aanbesteding van arbeiderswoningen |&amp;lt;small&amp;gt;Aanbesteding in 1915&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Over het beroepsleven van Peter Vesters is weinig terug te vinden. Mijn vader ([[Koos Goossens]]) heeft me wel eens vertelt, dat Petrus betrokken was bij sociale woningbouw in Maastricht. Hij heeft me ook wel eens de plek aangewezen. En in twee krantenartikelen uit Limburger koerier van 1911 en 1915 wordt Peter genoemd als als bouwkundige en niet als architect. Dit betekent, dat hij waarschijnlijk niet de ingenieursopleiding heeft genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spaanse Griep==&lt;br /&gt;
De grieppandemie van 1918 (januari 1918 tot december 1920, algemeen bekend als: Spaanse griep) was een ongewoon dodelijke grieppandemie. Het besmette mogelijk 500 miljoen mensen over de hele wereld en resulteerde in de dood van 50 tot 100 miljoen mensen en werd hiermee een van de dodelijkste rampen in de menselijke geschiedenis. Het bijzondere was, dt vooral jong volwassenen hieraan stierven en minder kinderen en volwassenen van middelbare leeftijd. Ook zijn dochter [[Miep]], toen een jaar of 21, werd ernstig ziek.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Maastricht==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op 29 maart 1919 worden Anna, Petrus en hun vijf kinderen ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht. Opmerkelijk, want een paar maanden later, op 1 januari 1920, werden de gemeente Oud-Vroenhoven en St. Pieter en delen van andere omliggende gemeenten toegevoegd aan de gemeente Maastricht (zie Verhalen). De vraag is nu: Zijn ze daadwerkelijk verhuisd of liep de gemeente Maastricht een beetje op de feiten voor?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|miniatuur|alt=Krantenbericht uit 1924: van overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|&amp;lt;small&amp;gt;Overlijdensbericht Petrus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 1 januari 1921 trouwde zijn eerste zoon Reinier in Roermond met Elise Josephine Anna Spits. Ik meen ooit gehoord te hebben, dat hij is overleden door een bedrijfsongeval met elektriciteit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Drie jaar later is Petrus (56) op 17 februari 1924 in Maastricht overleden. Het was een zonnige maar koude zondag. Waarschijnlijk aan zijn chronische maag- of darmklachten waaraan hij leed. En op woensdag 20 februari na een plechtige dienst in de kerk van St. Lambertus begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Zie rechts een krantenberichtje van 19 februari in de Limburger koerier over zijn overlijden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vestersjpg.jpg|miniatuur|alt=Kranten artikel over een bericht van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vesters |&amp;lt;small&amp;gt;Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Blijkbaar was het overlijden van Peter onverwacht want in een krantenartikel van de Limburger koerier van 27 februari 1924 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;staat dat door het overlijden van de oud-voorzitter dhr. Vesters van de Maastrichtse afdeling van de , de presentatie van dhr. architect Boosten werd uitgesteld.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn moeder en zijn kleindochter ([[Maus Beckers]]), herinnerde zich dat Petrus lid was van een vakbond. Nu weten we dat het de Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus was, een Nederlandse vakbond. De bond is 8 december 1918 opgericht onder voorzitterschap van M. van Hogerlinden. Deze bond was speciaal bedoeld voor opzichters en tekenaars die buiten de vakbonden voor metaalbewerkers, bouwvakker en dergelijke vielen. In 1919 telde deze bond 189 leden en in 1924 waren dit er 458.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
De belangrijkste bronnen voor deze pagina zijn de geboorte-, huwelijks- en overlijdensregisters, oude krantenartikelen en verhalen van mijn moeder Maus Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Geboorteregister: Geregistreerde: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Geslacht: Onbekend; Woonplaats: Cromvoirt; Bron: Bevolkingsregister; Plaats: Cromvoirt; Periode: 1860-1875; Pagina :170; Toegangsnr.: 5062; Inv.nr.: 430A.&lt;br /&gt;
# Duitse Bond. (z.d.). WikipediA. Geraadpleegd op 17 januari 2022, van &amp;lt;small&amp;gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Duitse_Bond&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Huwelijksregister: Huwelijksakte; Bruidegom: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Vader bruidegom: Johannes Vesters; Moeder bruidegom: Johanna de Leeuw; Bruid: Anna Maria Theresia van Oers; Geboorteplaats: Stiphout; Geboortedatum: 10-10-1861; Vader bruid: Reinier van Oers; Moeder bruid: Anna Maria Hendrica Leenders; Datum huwelijk: 16-08-1894; Plaats: Vught; Bron: Huwelijksregister Vught 1894; Toegangsnr.: 50; Inv.nr.: 8590; Aktenummer: 24)&lt;br /&gt;
# Foto van Geboorteregister &lt;br /&gt;
# Bron: Wikipedia&lt;br /&gt;
# Bron: Bevolkingsregister: Collection: Bevolkingsregister Maastricht, 1890-1920; Book: V5 - 898-1093 - Maastricht; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 20.096A; Registry: 243; Document: 179; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Volume date: between Jan 1 1890 and Dec 31 1920&lt;br /&gt;
# Bron: Overlijdingsregister: Burgerlijke Stand in Limburg; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 12.059; Registry: 299; Document: 107; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Source date: Feb 19 1924; Volume date: between Jan 1 1796 and Dec 31 1960&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 27-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197507:mpeg21:a0043&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 24-06-1905 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001156197:mpeg21:a00036&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 11-04-1911 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001181020:mpeg21:a00066&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 19-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197493:mpeg21:a0028&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Relatie met Karel de Grote==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 40. [[Richard Goossens | Richard Johannes Wilhelmus Maria Goossens]] || 20. [[Elsa van Diest]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 39. [[Agnes Gerarda Theresia (Maus) Beckers]] || 19. [[Elsbena van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 38. [[Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) Vesters]] || 18. [[Willem (IV of V) van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 37. [[Petrus Vesters]] || 17. [[Johanna van Leuven Gaesbeek]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 36. [[Johannes Vesters]] || 16. [[Hendrik van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 35. [[Christiaan Vesters]] || 15. [[Godfried van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 34. [[Anna van Delft]] || 14. [[Hendrik I van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 33. [[Arnoldus van Delft]] || 13. [[Godfried III van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 32. [[Lambertus van Delft]] || 12. [[Godfried II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 31. [[Arnoldus van Delft]] || 11. [[Godfried I van Leuven (met de baard)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 30. [[Bernt van Delft]] || 10. [[Hendrik II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 29. [[Bernt van Delft]] || 9. [[Lambert II van Leuven (Balderik)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 28. [[Bernhard Geerling Willem Bernard Van Delft ]]|| 8. [[Gerberga van Neder-Lotharingen]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 27. [[ Geerling Willem van Henxtum Van Delft]]  || 7. [[Karel van West-Francië]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 26. [[Anna Coenen]]|| 6. [[Lodewijk IV (van Overzee)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 25. [[Jan Coenen]] || 5. [[Karel III van West-Francië (de Eenvoudige)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 24. [[Jan Coenen]]|| 4. [[Lodewijk II van West-Francië (de Stamelaar)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 23. [[Christiaen Coenen]] || 3. [[Karel II (de Kale)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 22. [[Maria van der Aa]] || 2. [[Lodewijk I (de Vrome)]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  21. [[Anna van Schoonhoven]] || 1. &#039;&#039;&#039;[[Karel de Grote]]&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Deel 4: Familie Vesters | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;Terug naar Deel 4: Familie Vesters&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category:Vesters]] &lt;br /&gt;
[[Category:Deel 4: Familie Vesters]]&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]] &lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=483</id>
		<title>Petrus Vesters</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=483"/>
		<updated>2022-02-15T15:13:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Bronnen en notities */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
Petrus Vesters is op 29 januari 1868 in Cromvoirt om 11 uur ‘s ochtends geboren. Een dorp nabij Vught, Noord-Brabant in Nederland. Zoon van Johannes Vesters (1840-1890) en Johanna de Leeuw (1845-1894). Zijn vader 27 jaar oud en Metselaar van beroep deed aangifte en Petrus was blijkbaar het eerste kind dat in Cromvoirt dat jaar was geboren, want hij is onder aktenummer 1 ingeschreven in het [[Vesters Petrus 1868 Geboorteregister | geboorteregister]] van Cromvoirt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cromvoirt was vooral een landbouwgemeente waar het gemengd bedrijf werd beoefend. Boekweit, haver, rogge en aardappelen waren belangrijke gewassen. In de loop van 19e eeuw werd de aardappelteelt belangrijker en nam de teelt van vooral boekweit en rogge af. Tussen 1875 en 1900 nam het areaal weiland toe ten koste van de akkerbouw. Met name rundvee en pluimvee werd belangrijk terwijl de schapenteelt verdween.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorouders ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- bgcolor=&amp;quot;#E0E0E0&amp;quot;&lt;br /&gt;
!colspan=&amp;quot;9&amp;quot;|Voorouders van Petrus Vesters&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Overgrootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1781-1834)|Johannes Vesters]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1834)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ voor 1812&amp;lt;br /&amp;gt;[[Anna Catharina van Delft (1785-1959)|Anna Catharina van Delft]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1959)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Petrus van Oijen (1783-1868)|Petrus van Oijen]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1783-1868)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1807&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Helvoort (1785-1820)|Johanna van Helvoort]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1820)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes (Jan) de Leeuw (1787–1832)|Johannes (Jan) de Leeuw]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1787–1832)&amp;lt;br /&amp;gt;∞  1814&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Biesemortels (1786-1834)|Johanna Biesemortels]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1786-1834)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Hendrik Kouwenberg (1777-1842)|Hendrik Kouwenberg]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1777-1842)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1805 &amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Britsem (1781-1849)|Johanna van Britsem]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1849)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Grootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Christiaan Vesters (1816-1894)|Christiaan Vesters]] (1816-1894)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1841&amp;lt;br /&amp;gt;[[Adriana van Oijen (1818-1901)|Adriana van Oijen]] (1818-1901)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Guiliam de Leeuw (1818-1873)|Guiliam de Leeuw]] (1818-1873)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1844&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Couwenberg (1816-1885)|Johanna Couwenberg]] (1816-1885)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Ouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;8&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1840-1890)|Johannes Vesters]] (1840-1890)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1867&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna de Leeuw (1845-1894)|Johanna de Leeuw]] (1845-1894)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Nederland begin 19de eeuw==&lt;br /&gt;
Nederland had bij Petrus geboorte ongeveer 3,6 miljoen inwoners en het kabinet [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Thorbecke Thorbecke], een liberaal Nederlands kabinet, was in de jaren voor zijn geboorte aan de macht geweest. De [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Grondwetsherziening_van_1848 Grondwetsherziening van 1848] legde de basis voor een systeem van een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Parlementaire_democratie parlementaire democratie] in Nederland. Onder druk van de revoluties van 1848 in de omringende landen stemde koning [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] in met verschillende eisen van de liberale parlementaire oppositie. De Tweede Kamer kreeg veel meer invloed en werd nu rechtstreeks gekozen. Hoewel nog steeds door een beperkte groep mannen. De hervorming was in zekere zin een vreedzame revolutie. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1853 kreeg het zuiden ook weer de vrijheid om de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Herstel_van_de_bisschoppelijke_hi%C3%ABrarchie_in_Nederland bisschoppelijke hiërarchie katholieke kerk in Nederland] te herstellen (deze was tijdens de Tachtigjarige Oorlog afgeschaft). Nu werden Noord-Brabant en Limburg eindelijk gelijkwaardige provincies binnen het koninkrijk. De nieuwe koning, [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_III_der_Nederlanden Willem III], was overigens niet blij met alle deze veranderingen. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De veranderingen zorgden ook voor de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Verzuiling verzuiling] van Nederland. De katholieken kregen, net als de protestanten, liberalen en socialisten, hun eigen scholen, omroep, ziekenhuizen, vakbond en een eigen katholieke politieke partij. Belangrijk voor de emancipatie van de katholieke bevolking en het beëindigen van hun sociaal isolement. In de periode 1860-1960 bloeide de katholieke kerk en haar talrijke organisaties en instellingen. Deze periode wordt ook wel het [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Rijke_Roomse_Leven Rijke Roomse Leven] genoemd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ouderlijk gezin==&lt;br /&gt;
Petrus zou tussen 1867 en 1877 vier broers en zussen krijgen. Hoewel hij de oudste was, zou hij al zijn broers en zussen overleven. Al zijn drie zussen zouden zelfs op zeer jonge leeftijd sterven. De laatste Geertuda in 1887. Hier onder een overzicht van zijn broers en zussen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# Johannes Maria Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1869-1901)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Johanna Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1871-1871) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1874-1887) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Adriana Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1877-1885)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk==&lt;br /&gt;
Petrus (26) [[Vesters Petrus 1894 Huwelijksregister | trouwde]] op 16 augustus 1894 in Vught met [[Anna van Oers | Anna van Oers]] (32). In map Herinneringen in rubriek Foto&#039;s staat wat ik vermoed de bruidsfoto van Petrus en Anna erbij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele maanden later, op 7 juni 1895, werd hun eerste dochter Johanna Maria Virgilia (Jo) geboren. Ze zou later naar Genk in Belgisch Limburg verhuizen en uiteindelijk al haar broers en zussen overleven. Een jaar later, op 11 november 1896, werd de eerste zoon, Renier Johannes, geboren. Mijn grootmoeder Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) werd geboren op 24 december 1887 en de tweede zoon, Henri Franciscus Marinus op 18 juli 1899. Henri [[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister | stierf]] echter op jonge leeftijd, namelijk op 22 december 1899. Op de Op 22 juli 1902 werd de derde zoon, Henri Pierre, geboren. Alle vijf kinderen zijn geboren in &#039;s-Hertogenbosch. Uit het bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch weten we ook dat de ouders van Anna enige tijd bij haar hebben gewoond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Handtekening===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Handtekening van Petrus Vesters (1868-1924).jpeg|miniatuur|links|alt=Foto van de handtekening van Petrus Vesters (1868-1924)|&amp;lt;small&amp;gt;1896&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Technologische revolutie===&lt;br /&gt;
Het begin van de nieuwe eeuw ging gepaard met veel nieuwe technologische uitvindingen, zoals de auto, het vliegtuig en het elektrische licht. Elektrisch licht is geïntroduceerd in een periode dat de gasverlichting een enorme ontwikkeling doormaakte. Eind negentiende eeuw speelde elektriciteit op de verlichtingsmarkt nog een marginale rol. In 1895 telde Nederland nog maar zo&#039;n 1600 elektrisch verlichte gebouwen. Tegelijkertijd hadden de 20 grootste gemeenten al meer dan 140.000 aansluitingen op hun gasnetten. Het heeft zeker tot 1914 geduurd voordat deze situatie wezenlijk veranderde. Zijn schoonzoon Matthieu Beckers zou later een belangrijke bijdrage leveren als Hoofddistrictsbeamte van de Limburgse Elektriciteitsmaatschappij (PLEM).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Verhuizing naar Oud-Vroenhoven==&lt;br /&gt;
[[File:Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920 (RAL K 171 2).jpg|| 300px | miniatuur |&amp;lt;small&amp;gt;Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 7 oktober 1903 zijn Petrus en Anna en hun vier kinderen uit het [[&#039;s-Hertogenbosch 1903 Bevolkingsregistratie| bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch]] geschreven. Petrus Vesters had volgens mijn moeder ([[Maus Beckers]]) een prijsvraag gewonnen voor het beste ontwerp voor een nieuw klooster aan de Tongerseweg in [[Oud-Vroenhoven]]. Het gezin verhuisde met een [[trekschuit]], een schip dat vanaf de kant door een paard werd voortgetrokken, van ‘s-Hertogenbosch naar Maastricht en vervolgens met paard en wagen naar hun huis aan de Tongerseweg 117 in Oud-Vroenhoven.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het laatste kind, Agnes Maria Johanna (Jes) Vesters, werd op 29 mei 1904 in Oud-Vroenhoven geboren. Hieronder een overzicht van de kinderen: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* i. Johanna Maria Virgilia Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1895-1983)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* ii. Reinier Johannes Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1896-1940)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iii. &#039;&#039;&#039;Maria Cornelia Wilhelmina Vesters&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1897-1980)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iv. Henri Franciscus Marinus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1899-[[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister |1899]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* v. Henri Pierre Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1902-1985)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* vi. Agnes Maria Johanna Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1904-1976)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Directievoering===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Directievoeren.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1905 over directievoeren door P. Vesters van Oers&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Onder directie van P. Vesters van Oers in 1905 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] &lt;br /&gt;
Het eerste krantenartikel van Petrus Vesters in Maastricht is uit 1905 en gaat over directievoering bij de aanleg van een grafkelder. In het artikel wordt zowel zijn achternaam als ook die van zijn vrouw vermeld? Betekent dit, dat het bouwbedrijf via de familie van zijn vrouw is ingebracht?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Klooster===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Klooster van broeders van Maastricht ca. 1900.jpeg|400px|miniatuur|alt=Foto van het klooster van broeders van Maastricht.jpeg|Klooster van broeders van Maastricht]]&lt;br /&gt;
Veel later (2018) lees ik op internet dat architect Lambertus Faber uit Scheveningen de ontwerper was? Heeft mijn moeder het verkeerd begrepen of ging het om een ander gebouw? &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Weer later (2022) vind ik via Delpher in de Limburger Koerier van zaterdag 30 oktober 1909 een groot artikel over de opening van een kweekschool van de congregatie van de broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, deze [[broeders van Maastricht]] waren bekend vanwege de rooms-katholieke lagere scholen en ulo-scholen en in 1909 dus de opening van een opleiding van onderwijzers (kweekschool) aan de Tongerseweg in Oud-Vroenhoven, toen nog buiten Maastricht gelegen.&amp;lt;br&amp;gt; Dit artikel vermeldt dat de aannemers de heren W. Bronswaer en B. Spreuwenberg waren, de opzichters de heren Th. Van Beek en P. Vesters en architect inderdaad de heer L. Faber te Scheveningen waren. Dit verklaart meteen waarom in toekomstige krantenartikelen Petrus telkens bouwkundige en niet architect wordt genoemd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1907 startte de bouwwerkzaamheden en verrees buiten de bebouwde kom, het tweede grote gebouwencomplex in Maastricht van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Het gebouw was bedoeld voor jongens die een interne opleiding tot broeder en onderwijzer wilden volgen, een combinatie van kleinseminarie en kweekschool in feite. Het klooster werd gebouwd in de groeve waaruit de klei voor de gebruikte bakstenen werd gewonnen. Het gebouw in neorenaissancestijl heeft een 85 m lange voorgevel. De hoofdvleugel en de oostvleugel van het complex waren bestemd voor het onderwijs aan de &#039;kwekelingen&#039; en het juvenaat. De westvleugel was bestemd voor de broeders-docenten; hier waren ook enkele werkplaatsen. Op de zolderverdieping waren 190 houten chambrettes gebouwd voor leerlingen en docenten. De school had centrale verwarming, een eigen elektriciteitscentrale en zelfs een watertoren voor de eigen drinkwatervoorziening, aangezien de gemeente Oud-Vroenhoven, waar het gebouw stond, deze nutsvoorzieningen niet kon leveren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De Grote Oorlog==&lt;br /&gt;
Op 4 augustus 1914 viel het Duitse keizerlijke leger de Belgische provincie Luik binnen. De troepen marcheerden over de Nederlands-Belgische grens richting de Maas. In tegenstelling tot wat verwacht werd, bood het Belgische leger grote weerstand bij Visé (minder dan 20 km van Maastricht) en de forten rondom Luik. Tien dagen lang wist het Belgische leger de Duitsers hier tegen te houden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het uitbreken van de oorlog werd Nederland overspoeld met vluchtelingen. Maastricht met 38.000 inwoners ving ongeveer 14.000 Belgische vluchtelingen op in onder meer de Sint-Pietersberggrotten, in de fabriekshallen van de Sfinx en in de Augustinuskerk. In het najaar keerden ongeveer 9.000 hiervan weer terug naar België. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor Petrus (46) en het gezin moet het een buitengewoon beangstigende tijd zijn geweest, want het was toen nog onduidelijk of Duitsland ook Nederland zouden binnenvallen. Direct na het uitbreken van de oorlog ontstonden er ook problemen met de voedselvoorziening, want in de eerste weken van augustus begonnen mensen voedsel te hamsteren. Om te voorkomen dat er tekorten zouden ontstaan en winkeliers de prijzen zouden opdrijven, trad in augustus 1914 de Levensmiddelenwet in werking. Met deze wet kregen burgemeesters de bevoegdheid om goederen in beslag te nemen en deze vervolgens tegen vaste prijzen ter beschikking te stellen aan de bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De bouwkundige==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Tien dubbele arbeiderswoningen.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1911 over &amp;quot;Tien dubbele arbeiderswoningen&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Tien dubbele arbeiderswoningen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] [[Bestand:Aanbesteding in 1915.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel uit 1915 over een aanbesteding van arbeiderswoningen |&amp;lt;small&amp;gt;Aanbesteding in 1915&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Over het beroepsleven van Peter Vesters is weinig terug te vinden. Mijn vader ([[Koos Goossens]]) heeft me wel eens vertelt, dat Petrus betrokken was bij sociale woningbouw in Maastricht. Hij heeft me ook wel eens de plek aangewezen. En in twee krantenartikelen uit Limburger koerier van 1911 en 1915 wordt Peter genoemd als als bouwkundige en niet als architect. Dit betekent, dat hij waarschijnlijk niet de ingenieursopleiding heeft genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spaanse Griep==&lt;br /&gt;
De grieppandemie van 1918 (januari 1918 tot december 1920, algemeen bekend als: Spaanse griep) was een ongewoon dodelijke grieppandemie. Het besmette mogelijk 500 miljoen mensen over de hele wereld en resulteerde in de dood van 50 tot 100 miljoen mensen en werd hiermee een van de dodelijkste rampen in de menselijke geschiedenis. Het bijzondere was, dt vooral jong volwassenen hieraan stierven en minder kinderen en volwassenen van middelbare leeftijd. Ook zijn dochter [[Miep]], toen een jaar of 21, werd ernstig ziek.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Maastricht==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op 29 maart 1919 worden Anna, Petrus en hun vijf kinderen ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht. Opmerkelijk, want een paar maanden later, op 1 januari 1920, werden de gemeente Oud-Vroenhoven en St. Pieter en delen van andere omliggende gemeenten toegevoegd aan de gemeente Maastricht (zie Verhalen). De vraag is nu: Zijn ze daadwerkelijk verhuisd of liep de gemeente Maastricht een beetje op de feiten voor?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|miniatuur|alt=Krantenbericht uit 1924: van overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|&amp;lt;small&amp;gt;Overlijdensbericht Petrus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 1 januari 1921 trouwde zijn eerste zoon Reinier in Roermond met Elise Josephine Anna Spits. Ik meen ooit gehoord te hebben, dat hij is overleden door een bedrijfsongeval met elektriciteit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Drie jaar later is Petrus (56) op 17 februari 1924 in Maastricht overleden. Het was een zonnige maar koude zondag. Waarschijnlijk aan zijn chronische maag- of darmklachten waaraan hij leed. En op woensdag 20 februari na een plechtige dienst in de kerk van St. Lambertus begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Zie rechts een krantenberichtje van 19 februari in de Limburger koerier over zijn overlijden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vestersjpg.jpg|miniatuur|alt=Kranten artikel over een bericht van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vesters |&amp;lt;small&amp;gt;Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Blijkbaar was het overlijden van Peter onverwacht want in een krantenartikel van de Limburger koerier van 27 februari 1924 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;staat dat door het overlijden van de oud-voorzitter dhr. Vesters van de Maastrichtse afdeling van de , de presentatie van dhr. architect Boosten werd uitgesteld.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn moeder en zijn kleindochter ([[Maus Beckers]]), herinnerde zich dat Petrus lid was van een vakbond. Nu weten we dat het de Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus was, een Nederlandse vakbond. De bond is 8 december 1918 opgericht onder voorzitterschap van M. van Hogerlinden. Deze bond was speciaal bedoeld voor opzichters en tekenaars die buiten de vakbonden voor metaalbewerkers, bouwvakker en dergelijke vielen. In 1919 telde deze bond 189 leden en in 1924 waren dit er 458.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
De belangrijkste bronnen voor deze pagina zijn de geboorte-, huwelijks- en overlijdensregisters, oude krantenartikelen en verhalen van mijn moeder Maus Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Geboorteregister: Geregistreerde: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Geslacht: Onbekend; Woonplaats: Cromvoirt; Bron: Bevolkingsregister; Plaats: Cromvoirt; Periode: 1860-1875; Pagina :170; Toegangsnr.: 5062; Inv.nr.: 430A.&lt;br /&gt;
# Duitse Bond. (z.d.). WikipediA. Geraadpleegd op 17 januari 2022, van &amp;lt;small&amp;gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Duitse_Bond&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Huwelijksregister: Huwelijksakte; Bruidegom: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Vader bruidegom: Johannes Vesters; Moeder bruidegom: Johanna de Leeuw; Bruid: Anna Maria Theresia van Oers; Geboorteplaats: Stiphout; Geboortedatum: 10-10-1861; Vader bruid: Reinier van Oers; Moeder bruid: Anna Maria Hendrica Leenders; Datum huwelijk: 16-08-1894; Plaats: Vught; Bron: Huwelijksregister Vught 1894; Toegangsnr.: 50; Inv.nr.: 8590; Aktenummer: 24)&lt;br /&gt;
# Foto van Geboorteregister &lt;br /&gt;
# Bron: Wikipedia&lt;br /&gt;
# Bron: Bevolkingsregister: Collection: Bevolkingsregister Maastricht, 1890-1920; Book: V5 - 898-1093 - Maastricht; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 20.096A; Registry: 243; Document: 179; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Volume date: between Jan 1 1890 and Dec 31 1920&lt;br /&gt;
# Bron: Overlijdingsregister: Burgerlijke Stand in Limburg; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 12.059; Registry: 299; Document: 107; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Source date: Feb 19 1924; Volume date: between Jan 1 1796 and Dec 31 1960&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 27-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197507:mpeg21:a0043&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 24-06-1905 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001156197:mpeg21:a00036&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 11-04-1911 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001181020:mpeg21:a00066&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 19-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197493:mpeg21:a0028&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Relatie met Karel de Grote==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 40. [[Richard Goossens | Richard Johannes Wilhelmus Maria Goossens]] || 20. [[Elsa van Diest]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 39. [[Agnes Gerarda Theresia (Maus) Beckers]] || 19. [[Elsbena van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 38. [[Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) Vesters]] || 18. [[Willem (IV of V) van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 37. [[Petrus Vesters]] || 17. [[Johanna van Leuven Gaesbeek]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 36. [[Johannes Vesters]] || 16. [[Hendrik van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 35. [[Christiaan Vesters]] || 15. [[Godfried van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 34. [[Anna van Delft]] || 14. [[Hendrik I van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 33. [[Arnoldus van Delft]] || 13. [[Godfried III van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 32. [[Lambertus van Delft]] || 12. [[Godfried II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 31. [[Arnoldus van Delft]] || 11. [[Godfried I van Leuven (met de baard)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 30. [[Bernt van Delft]] || 10. [[Hendrik II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 29. [[Bernt van Delft]] || 9. [[Lambert II van Leuven (Balderik)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 28. [[Bernhard Geerling Willem Bernard Van Delft ]]|| 8. [[Gerberga van Neder-Lotharingen]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 27. [[ Geerling Willem van Henxtum Van Delft]]  || 7. [[Karel van West-Francië]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 26. [[Anna Coenen]]|| 6. [[Lodewijk IV (van Overzee)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 25. [[Jan Coenen]] || 5. [[Karel III van West-Francië (de Eenvoudige)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 24. [[Jan Coenen]]|| 4. [[Lodewijk II van West-Francië (de Stamelaar)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 23. [[Christiaen Coenen]] || 3. [[Karel II (de Kale)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 22. [[Maria van der Aa]] || 2. [[Lodewijk I (de Vrome)]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  21. [[Anna van Schoonhoven]] || 1. &#039;&#039;&#039;[[Karel de Grote]]&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Deel 4: Familie Vesters | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;Terug naar Deel 4: Familie Vesters&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category:Vesters]] &lt;br /&gt;
[[Category:Deel 4: Familie Vesters]]&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]] &lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=482</id>
		<title>Petrus Vesters</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=482"/>
		<updated>2022-02-15T15:12:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Bronnen en notities */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
Petrus Vesters is op 29 januari 1868 in Cromvoirt om 11 uur ‘s ochtends geboren. Een dorp nabij Vught, Noord-Brabant in Nederland. Zoon van Johannes Vesters (1840-1890) en Johanna de Leeuw (1845-1894). Zijn vader 27 jaar oud en Metselaar van beroep deed aangifte en Petrus was blijkbaar het eerste kind dat in Cromvoirt dat jaar was geboren, want hij is onder aktenummer 1 ingeschreven in het [[Vesters Petrus 1868 Geboorteregister | geboorteregister]] van Cromvoirt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cromvoirt was vooral een landbouwgemeente waar het gemengd bedrijf werd beoefend. Boekweit, haver, rogge en aardappelen waren belangrijke gewassen. In de loop van 19e eeuw werd de aardappelteelt belangrijker en nam de teelt van vooral boekweit en rogge af. Tussen 1875 en 1900 nam het areaal weiland toe ten koste van de akkerbouw. Met name rundvee en pluimvee werd belangrijk terwijl de schapenteelt verdween.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorouders ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- bgcolor=&amp;quot;#E0E0E0&amp;quot;&lt;br /&gt;
!colspan=&amp;quot;9&amp;quot;|Voorouders van Petrus Vesters&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Overgrootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1781-1834)|Johannes Vesters]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1834)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ voor 1812&amp;lt;br /&amp;gt;[[Anna Catharina van Delft (1785-1959)|Anna Catharina van Delft]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1959)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Petrus van Oijen (1783-1868)|Petrus van Oijen]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1783-1868)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1807&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Helvoort (1785-1820)|Johanna van Helvoort]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1820)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes (Jan) de Leeuw (1787–1832)|Johannes (Jan) de Leeuw]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1787–1832)&amp;lt;br /&amp;gt;∞  1814&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Biesemortels (1786-1834)|Johanna Biesemortels]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1786-1834)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Hendrik Kouwenberg (1777-1842)|Hendrik Kouwenberg]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1777-1842)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1805 &amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Britsem (1781-1849)|Johanna van Britsem]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1849)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Grootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Christiaan Vesters (1816-1894)|Christiaan Vesters]] (1816-1894)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1841&amp;lt;br /&amp;gt;[[Adriana van Oijen (1818-1901)|Adriana van Oijen]] (1818-1901)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Guiliam de Leeuw (1818-1873)|Guiliam de Leeuw]] (1818-1873)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1844&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Couwenberg (1816-1885)|Johanna Couwenberg]] (1816-1885)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Ouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;8&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1840-1890)|Johannes Vesters]] (1840-1890)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1867&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna de Leeuw (1845-1894)|Johanna de Leeuw]] (1845-1894)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Nederland begin 19de eeuw==&lt;br /&gt;
Nederland had bij Petrus geboorte ongeveer 3,6 miljoen inwoners en het kabinet [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Thorbecke Thorbecke], een liberaal Nederlands kabinet, was in de jaren voor zijn geboorte aan de macht geweest. De [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Grondwetsherziening_van_1848 Grondwetsherziening van 1848] legde de basis voor een systeem van een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Parlementaire_democratie parlementaire democratie] in Nederland. Onder druk van de revoluties van 1848 in de omringende landen stemde koning [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] in met verschillende eisen van de liberale parlementaire oppositie. De Tweede Kamer kreeg veel meer invloed en werd nu rechtstreeks gekozen. Hoewel nog steeds door een beperkte groep mannen. De hervorming was in zekere zin een vreedzame revolutie. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1853 kreeg het zuiden ook weer de vrijheid om de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Herstel_van_de_bisschoppelijke_hi%C3%ABrarchie_in_Nederland bisschoppelijke hiërarchie katholieke kerk in Nederland] te herstellen (deze was tijdens de Tachtigjarige Oorlog afgeschaft). Nu werden Noord-Brabant en Limburg eindelijk gelijkwaardige provincies binnen het koninkrijk. De nieuwe koning, [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_III_der_Nederlanden Willem III], was overigens niet blij met alle deze veranderingen. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De veranderingen zorgden ook voor de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Verzuiling verzuiling] van Nederland. De katholieken kregen, net als de protestanten, liberalen en socialisten, hun eigen scholen, omroep, ziekenhuizen, vakbond en een eigen katholieke politieke partij. Belangrijk voor de emancipatie van de katholieke bevolking en het beëindigen van hun sociaal isolement. In de periode 1860-1960 bloeide de katholieke kerk en haar talrijke organisaties en instellingen. Deze periode wordt ook wel het [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Rijke_Roomse_Leven Rijke Roomse Leven] genoemd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ouderlijk gezin==&lt;br /&gt;
Petrus zou tussen 1867 en 1877 vier broers en zussen krijgen. Hoewel hij de oudste was, zou hij al zijn broers en zussen overleven. Al zijn drie zussen zouden zelfs op zeer jonge leeftijd sterven. De laatste Geertuda in 1887. Hier onder een overzicht van zijn broers en zussen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
# Johannes Maria Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1869-1901)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Johanna Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1871-1871) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Geertruda Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1874-1887) &amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Adriana Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1877-1885)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk==&lt;br /&gt;
Petrus (26) [[Vesters Petrus 1894 Huwelijksregister | trouwde]] op 16 augustus 1894 in Vught met [[Anna van Oers | Anna van Oers]] (32). In map Herinneringen in rubriek Foto&#039;s staat wat ik vermoed de bruidsfoto van Petrus en Anna erbij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele maanden later, op 7 juni 1895, werd hun eerste dochter Johanna Maria Virgilia (Jo) geboren. Ze zou later naar Genk in Belgisch Limburg verhuizen en uiteindelijk al haar broers en zussen overleven. Een jaar later, op 11 november 1896, werd de eerste zoon, Renier Johannes, geboren. Mijn grootmoeder Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) werd geboren op 24 december 1887 en de tweede zoon, Henri Franciscus Marinus op 18 juli 1899. Henri [[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister | stierf]] echter op jonge leeftijd, namelijk op 22 december 1899. Op de Op 22 juli 1902 werd de derde zoon, Henri Pierre, geboren. Alle vijf kinderen zijn geboren in &#039;s-Hertogenbosch. Uit het bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch weten we ook dat de ouders van Anna enige tijd bij haar hebben gewoond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Handtekening===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Handtekening van Petrus Vesters (1868-1924).jpeg|miniatuur|links|alt=Foto van de handtekening van Petrus Vesters (1868-1924)|&amp;lt;small&amp;gt;1896&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Technologische revolutie===&lt;br /&gt;
Het begin van de nieuwe eeuw ging gepaard met veel nieuwe technologische uitvindingen, zoals de auto, het vliegtuig en het elektrische licht. Elektrisch licht is geïntroduceerd in een periode dat de gasverlichting een enorme ontwikkeling doormaakte. Eind negentiende eeuw speelde elektriciteit op de verlichtingsmarkt nog een marginale rol. In 1895 telde Nederland nog maar zo&#039;n 1600 elektrisch verlichte gebouwen. Tegelijkertijd hadden de 20 grootste gemeenten al meer dan 140.000 aansluitingen op hun gasnetten. Het heeft zeker tot 1914 geduurd voordat deze situatie wezenlijk veranderde. Zijn schoonzoon Matthieu Beckers zou later een belangrijke bijdrage leveren als Hoofddistrictsbeamte van de Limburgse Elektriciteitsmaatschappij (PLEM).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Verhuizing naar Oud-Vroenhoven==&lt;br /&gt;
[[File:Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920 (RAL K 171 2).jpg|| 300px | miniatuur |&amp;lt;small&amp;gt;Gemeente Oud-Vroenhoven, annexatie van 1920&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 7 oktober 1903 zijn Petrus en Anna en hun vier kinderen uit het [[&#039;s-Hertogenbosch 1903 Bevolkingsregistratie| bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch]] geschreven. Petrus Vesters had volgens mijn moeder ([[Maus Beckers]]) een prijsvraag gewonnen voor het beste ontwerp voor een nieuw klooster aan de Tongerseweg in [[Oud-Vroenhoven]]. Het gezin verhuisde met een [[trekschuit]], een schip dat vanaf de kant door een paard werd voortgetrokken, van ‘s-Hertogenbosch naar Maastricht en vervolgens met paard en wagen naar hun huis aan de Tongerseweg 117 in Oud-Vroenhoven.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het laatste kind, Agnes Maria Johanna (Jes) Vesters, werd op 29 mei 1904 in Oud-Vroenhoven geboren. Hieronder een overzicht van de kinderen: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* i. Johanna Maria Virgilia Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1895-1983)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* ii. Reinier Johannes Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1896-1940)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iii. &#039;&#039;&#039;Maria Cornelia Wilhelmina Vesters&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1897-1980)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* iv. Henri Franciscus Marinus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1899-[[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister |1899]])&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* v. Henri Pierre Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1902-1985)&amp;lt;/small&amp;gt; &lt;br /&gt;
* vi. Agnes Maria Johanna Vesters &amp;lt;small&amp;gt;(1904-1976)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Directievoering===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Directievoeren.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1905 over directievoeren door P. Vesters van Oers&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Onder directie van P. Vesters van Oers in 1905 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] &lt;br /&gt;
Het eerste krantenartikel van Petrus Vesters in Maastricht is uit 1905 en gaat over directievoering bij de aanleg van een grafkelder. In het artikel wordt zowel zijn achternaam als ook die van zijn vrouw vermeld? Betekent dit, dat het bouwbedrijf via de familie van zijn vrouw is ingebracht?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Klooster===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Klooster van broeders van Maastricht ca. 1900.jpeg|400px|miniatuur|alt=Foto van het klooster van broeders van Maastricht.jpeg|Klooster van broeders van Maastricht]]&lt;br /&gt;
Veel later (2018) lees ik op internet dat architect Lambertus Faber uit Scheveningen de ontwerper was? Heeft mijn moeder het verkeerd begrepen of ging het om een ander gebouw? &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Weer later (2022) vind ik via Delpher in de Limburger Koerier van zaterdag 30 oktober 1909 een groot artikel over de opening van een kweekschool van de congregatie van de broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria, deze [[broeders van Maastricht]] waren bekend vanwege de rooms-katholieke lagere scholen en ulo-scholen en in 1909 dus de opening van een opleiding van onderwijzers (kweekschool) aan de Tongerseweg in Oud-Vroenhoven, toen nog buiten Maastricht gelegen.&amp;lt;br&amp;gt; Dit artikel vermeldt dat de aannemers de heren W. Bronswaer en B. Spreuwenberg waren, de opzichters de heren Th. Van Beek en P. Vesters en architect inderdaad de heer L. Faber te Scheveningen waren. Dit verklaart meteen waarom in toekomstige krantenartikelen Petrus telkens bouwkundige en niet architect wordt genoemd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1907 startte de bouwwerkzaamheden en verrees buiten de bebouwde kom, het tweede grote gebouwencomplex in Maastricht van de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Het gebouw was bedoeld voor jongens die een interne opleiding tot broeder en onderwijzer wilden volgen, een combinatie van kleinseminarie en kweekschool in feite. Het klooster werd gebouwd in de groeve waaruit de klei voor de gebruikte bakstenen werd gewonnen. Het gebouw in neorenaissancestijl heeft een 85 m lange voorgevel. De hoofdvleugel en de oostvleugel van het complex waren bestemd voor het onderwijs aan de &#039;kwekelingen&#039; en het juvenaat. De westvleugel was bestemd voor de broeders-docenten; hier waren ook enkele werkplaatsen. Op de zolderverdieping waren 190 houten chambrettes gebouwd voor leerlingen en docenten. De school had centrale verwarming, een eigen elektriciteitscentrale en zelfs een watertoren voor de eigen drinkwatervoorziening, aangezien de gemeente Oud-Vroenhoven, waar het gebouw stond, deze nutsvoorzieningen niet kon leveren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De Grote Oorlog==&lt;br /&gt;
Op 4 augustus 1914 viel het Duitse keizerlijke leger de Belgische provincie Luik binnen. De troepen marcheerden over de Nederlands-Belgische grens richting de Maas. In tegenstelling tot wat verwacht werd, bood het Belgische leger grote weerstand bij Visé (minder dan 20 km van Maastricht) en de forten rondom Luik. Tien dagen lang wist het Belgische leger de Duitsers hier tegen te houden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het uitbreken van de oorlog werd Nederland overspoeld met vluchtelingen. Maastricht met 38.000 inwoners ving ongeveer 14.000 Belgische vluchtelingen op in onder meer de Sint-Pietersberggrotten, in de fabriekshallen van de Sfinx en in de Augustinuskerk. In het najaar keerden ongeveer 9.000 hiervan weer terug naar België. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor Petrus (46) en het gezin moet het een buitengewoon beangstigende tijd zijn geweest, want het was toen nog onduidelijk of Duitsland ook Nederland zouden binnenvallen. Direct na het uitbreken van de oorlog ontstonden er ook problemen met de voedselvoorziening, want in de eerste weken van augustus begonnen mensen voedsel te hamsteren. Om te voorkomen dat er tekorten zouden ontstaan en winkeliers de prijzen zouden opdrijven, trad in augustus 1914 de Levensmiddelenwet in werking. Met deze wet kregen burgemeesters de bevoegdheid om goederen in beslag te nemen en deze vervolgens tegen vaste prijzen ter beschikking te stellen aan de bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De bouwkundige==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Tien dubbele arbeiderswoningen.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel over uit 1911 over &amp;quot;Tien dubbele arbeiderswoningen&amp;quot;|&amp;lt;small&amp;gt;Tien dubbele arbeiderswoningen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]] [[Bestand:Aanbesteding in 1915.jpg|miniatuur|alt=Krantenartikel uit 1915 over een aanbesteding van arbeiderswoningen |&amp;lt;small&amp;gt;Aanbesteding in 1915&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Over het beroepsleven van Peter Vesters is weinig terug te vinden. Mijn vader ([[Koos Goossens]]) heeft me wel eens vertelt, dat Petrus betrokken was bij sociale woningbouw in Maastricht. Hij heeft me ook wel eens de plek aangewezen. En in twee krantenartikelen uit Limburger koerier van 1911 en 1915 wordt Peter genoemd als als bouwkundige en niet als architect. Dit betekent, dat hij waarschijnlijk niet de ingenieursopleiding heeft genoten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spaanse Griep==&lt;br /&gt;
De grieppandemie van 1918 (januari 1918 tot december 1920, algemeen bekend als: Spaanse griep) was een ongewoon dodelijke grieppandemie. Het besmette mogelijk 500 miljoen mensen over de hele wereld en resulteerde in de dood van 50 tot 100 miljoen mensen en werd hiermee een van de dodelijkste rampen in de menselijke geschiedenis. Het bijzondere was, dt vooral jong volwassenen hieraan stierven en minder kinderen en volwassenen van middelbare leeftijd. Ook zijn dochter [[Miep]], toen een jaar of 21, werd ernstig ziek.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Maastricht==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op 29 maart 1919 worden Anna, Petrus en hun vijf kinderen ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht. Opmerkelijk, want een paar maanden later, op 1 januari 1920, werden de gemeente Oud-Vroenhoven en St. Pieter en delen van andere omliggende gemeenten toegevoegd aan de gemeente Maastricht (zie Verhalen). De vraag is nu: Zijn ze daadwerkelijk verhuisd of liep de gemeente Maastricht een beetje op de feiten voor?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|miniatuur|alt=Krantenbericht uit 1924: van overlijdensbericht Petrus Vesters.jpg|&amp;lt;small&amp;gt;Overlijdensbericht Petrus Vesters &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Op 1 januari 1921 trouwde zijn eerste zoon Reinier in Roermond met Elise Josephine Anna Spits. Ik meen ooit gehoord te hebben, dat hij is overleden door een bedrijfsongeval met elektriciteit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Drie jaar later is Petrus (56) op 17 februari 1924 in Maastricht overleden. Het was een zonnige maar koude zondag. Waarschijnlijk aan zijn chronische maag- of darmklachten waaraan hij leed. En op woensdag 20 februari na een plechtige dienst in de kerk van St. Lambertus begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Zie rechts een krantenberichtje van 19 februari in de Limburger koerier over zijn overlijden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vestersjpg.jpg|miniatuur|alt=Kranten artikel over een bericht van R.K. Bond van Technici over overlijden van dhr. Vesters |&amp;lt;small&amp;gt;Berichtje van R.K. Bond van Technici over overlijden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;7&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
Blijkbaar was het overlijden van Peter onverwacht want in een krantenartikel van de Limburger koerier van 27 februari 1924 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;staat dat door het overlijden van de oud-voorzitter dhr. Vesters van de Maastrichtse afdeling van de , de presentatie van dhr. architect Boosten werd uitgesteld.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn moeder en zijn kleindochter ([[Maus Beckers]]), herinnerde zich dat Petrus lid was van een vakbond. Nu weten we dat het de Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus was, een Nederlandse vakbond. De bond is 8 december 1918 opgericht onder voorzitterschap van M. van Hogerlinden. Deze bond was speciaal bedoeld voor opzichters en tekenaars die buiten de vakbonden voor metaalbewerkers, bouwvakker en dergelijke vielen. In 1919 telde deze bond 189 leden en in 1924 waren dit er 458.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
De belangrijkste bronnen voor deze pagina zijn de geboorte-, huwelijks- en overlijdensregisters, oude krantenartikelen en verhalen van mijn moeder Maus Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Geboorteregister: Geregistreerde: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Geslacht: Onbekend; Woonplaats: Cromvoirt; Bron: Bevolkingsregister; Plaats: Cromvoirt; Periode: 1860-1875; Pagina :170; Toegangsnr.: 5062; Inv.nr.: 430A.&lt;br /&gt;
# Duitse Bond. (z.d.). WikipediA. Geraadpleegd op 17 januari 2022, van &amp;lt;small&amp;gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Duitse_Bond&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Huwelijksregister: Huwelijksakte; Bruidegom: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Vader bruidegom: Johannes Vesters; Moeder bruidegom: Johanna de Leeuw; Bruid: Anna Maria Theresia van Oers; Geboorteplaats: Stiphout; Geboortedatum: 10-10-1861; Vader bruid: Reinier van Oers; Moeder bruid: Anna Maria Hendrica Leenders; Datum huwelijk: 16-08-1894; Plaats: Vught; Bron: Huwelijksregister Vught 1894; Toegangsnr.: 50; Inv.nr.: 8590; Aktenummer: 24)&lt;br /&gt;
# Foto van Geboorteregister &lt;br /&gt;
# Bron: Wikipedia&lt;br /&gt;
# Bron: Bevolkingsregister: Collection: Bevolkingsregister Maastricht, 1890-1920; Book: V5 - 898-1093 - Maastricht; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 20.096A; Registry: 243; Document: 179; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Volume date: between Jan 1 1890 and Dec 31 1920&lt;br /&gt;
# Bron: Overlijdingsregister: Burgerlijke Stand in Limburg; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 12.059; Registry: 299; Document: 107; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Source date: Feb 19 1924; Volume date: between Jan 1 1796 and Dec 31 1960&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 27-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197507:mpeg21:a0043&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 24-06-1905 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001156197:mpeg21:a00036&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 11-04-1911 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001181020:mpeg21:a00066&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Limburger koerier van 19-02-1924 &amp;lt;small&amp;gt;https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000197493:mpeg21:a0028&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Relatie met Karel de Grote==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 40. [[Richard Goossens | Richard Johannes Wilhelmus Maria Goossens]] || 20. [[Elsa van Diest]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 39. [[Agnes Gerarda Theresia (Maus) Beckers]] || 19. [[Elsbena van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 38. [[Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) Vesters]] || 18. [[Willem (IV of V) van Horne]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 37. [[Petrus Vesters]] || 17. [[Johanna van Leuven Gaesbeek]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 36. [[Johannes Vesters]] || 16. [[Hendrik van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 35. [[Christiaan Vesters]] || 15. [[Godfried van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 34. [[Anna van Delft]] || 14. [[Hendrik I van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 33. [[Arnoldus van Delft]] || 13. [[Godfried III van Brabant]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 32. [[Lambertus van Delft]] || 12. [[Godfried II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 31. [[Arnoldus van Delft]] || 11. [[Godfried I van Leuven (met de baard)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 30. [[Bernt van Delft]] || 10. [[Hendrik II van Leuven]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 29. [[Bernt van Delft]] || 9. [[Lambert II van Leuven (Balderik)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 28. [[Bernhard Geerling Willem Bernard Van Delft ]]|| 8. [[Gerberga van Neder-Lotharingen]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 27. [[ Geerling Willem van Henxtum Van Delft]]  || 7. [[Karel van West-Francië]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 26. [[Anna Coenen]]|| 6. [[Lodewijk IV (van Overzee)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 25. [[Jan Coenen]] || 5. [[Karel III van West-Francië (de Eenvoudige)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 24. [[Jan Coenen]]|| 4. [[Lodewijk II van West-Francië (de Stamelaar)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 23. [[Christiaen Coenen]] || 3. [[Karel II (de Kale)]]&lt;br /&gt;
|- &lt;br /&gt;
| 22. [[Maria van der Aa]] || 2. [[Lodewijk I (de Vrome)]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  21. [[Anna van Schoonhoven]] || 1. &#039;&#039;&#039;[[Karel de Grote]]&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Deel 4: Familie Vesters | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;Terug naar Deel 4: Familie Vesters&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category:Vesters]] &lt;br /&gt;
[[Category:Deel 4: Familie Vesters]]&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]] &lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=448</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=448"/>
		<updated>2022-02-15T12:14:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Deze publieke Wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb bij mijn onderzoek naar mijn grootouders dankbaar gebruik gemaakt van het werk van mensen die ik niet of nauwelijks ken. Te beginnen met gemeente ambtenaren die keurig de geboorte-, trouw-, en overlijdensregisters bijhouden. Mijn eerste en mogelijk belangrijkste bron is het werk van mijn oom Harry Goossens. Verder ben ik in bezit van de familiekroniek van mijn schoonfamilie. Ook heb ik als begunstiger toegang tot de archieven van familie van de(r) Loo. Via deze familie heb ik mijn eerste aansluiting verkregen tot een (oer)adellijke familie en uiteindelijk ook de eerste link (maar zeker niet de laatste) link met Karel de Grote.&lt;br /&gt;
Andere belangrijke bronnen zijn uiteraard genealogische databanken als primaire bronnen, geschiedenisboeken en Wikipedia voor achtergrondinformatie en informatie over publieke mensen en Delpher voor meer recente specifieke informatie. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn motto is dat iedereen het verdient het om herinnerd te worden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=447</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=447"/>
		<updated>2022-02-15T12:12:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Deze publieke Wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb bij mijn onderzoek naar mijn grootouders dankbaar gebruik gemaakt van het werk van mensen die ik niet of nauwelijks ken. Te beginnen met gemeente ambtenaren die keurig de geboorte-, trouw-, en overlijdensregisters bijhouden. Mijn eerste en mogelijk belangrijkste bron is het werk van mijn oom Harry Goossens. Verder ben ik in bezit van de familiekroniek van mijn schoonfamilie. Ook heb ik als begunstiger toegang tot de archieven van familie van de(r) Loo. Via deze familie heb ik mijn eerste aansluiting verkregen tot een (oer)adellijke familie en uiteindelijk ook de eerste link (maar zeker niet de laatste) link met Karel de Grote.&lt;br /&gt;
Andere belangrijke bronnen zijn uiteraard genealogische databanken als primaire bronnen, geschiedenisboeken en Wikipedia voor achtergrondinformatie en informatie over publieke mensen en Delpher voor meer recente specifieke informatie. Iedereen verdient het om herinnerd te worden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=433</id>
		<title>Petrus Vesters</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Petrus_Vesters&amp;diff=433"/>
		<updated>2022-02-11T16:15:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Relatie met Karel de Grote */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
Petrus Vesters is op 29 januari 1868 in Cromvoirt om 11 uur ‘s ochtends geboren. Een dorp nabij Vught, Noord-Brabant in Nederland. Zoon van Johannes Vesters (1840-1890) en Johanna de Leeuw (1845-1894). Zijn vader 27 jaar oud en Metselaar van beroep deed aangifte en Petrus was blijkbaar het eerste kind dat in Cromvoirt dat jaar was geboren, want hij is onder aktenummer 1 ingeschreven in het [[Vesters Petrus 1868 Geboorteregister | geboorteregister]] van Cromvoirt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cromvoirt was vooral een landbouwgemeente waar het gemengd bedrijf werd beoefend. Boekweit, haver, rogge en aardappelen waren belangrijke gewassen. In de loop van 19e eeuw werd de aardappelteelt belangrijker en nam de teelt van vooral boekweit en rogge af. Tussen 1875 en 1900 nam het areaal weiland toe ten koste van de akkerbouw. Met name rundvee en pluimvee werd belangrijk terwijl de schapenteelt verdween.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Voorouders ==&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|- bgcolor=&amp;quot;#E0E0E0&amp;quot;&lt;br /&gt;
!colspan=&amp;quot;9&amp;quot;|Voorouders van Petrus Vesters&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Overgrootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1781-1834)|Johannes Vesters]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1834)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ voor 1812&amp;lt;br /&amp;gt;[[Anna Catharina van Delft (1785-1959)|Anna Catharina van Delft]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1959)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Petrus van Oijen (1783-1868)|Petrus van Oijen]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1783-1868)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1807&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Helvoort (1785-1820)|Johanna van Helvoort]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1785-1820)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Johannes (Jan) de Leeuw (1787–1832)|Johannes (Jan) de Leeuw]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1787–1832)&amp;lt;br /&amp;gt;∞  1814&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Biesemortels (1786-1834)|Johanna Biesemortels]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1786-1834)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;2&amp;quot;|[[Hendrik Kouwenberg (1777-1842)|Hendrik Kouwenberg]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1777-1842)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1805 &amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna van Britsem (1781-1849)|Johanna van Britsem]]&amp;lt;br /&amp;gt; (1781-1849)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Grootouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Christiaan Vesters (1816-1894)|Christiaan Vesters]] (1816-1894)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1841&amp;lt;br /&amp;gt;[[Adriana van Oijen (1818-1901)|Adriana van Oijen]] (1818-1901)&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;4&amp;quot;|[[Guiliam de Leeuw (1818-1873)|Guiliam de Leeuw]] (1818-1873)&amp;lt;br /&amp;gt; ∞ 1844&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna Couwenberg (1816-1885)|Johanna Couwenberg]] (1816-1885)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|&#039;&#039;&#039;Ouders&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
|colspan=&amp;quot;8&amp;quot;|[[Johannes Vesters (1840-1890)|Johannes Vesters]] (1840-1890)&amp;lt;br /&amp;gt;∞ 1867&amp;lt;br /&amp;gt;[[Johanna de Leeuw (1845-1894)|Johanna de Leeuw]] (1845-1894)&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Nederland begin 19de eeuw==&lt;br /&gt;
Nederland had bij Petrus geboorte ongeveer 3,6 miljoen inwoners en het kabinet [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Thorbecke Thorbecke], een liberaal Nederlands kabinet, was in de jaren voor zijn geboorte aan de macht geweest. De [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Grondwetsherziening_van_1848 Grondwetsherziening van 1848] legde de basis voor een systeem van een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Parlementaire_democratie parlementaire democratie] in Nederland. Onder druk van de revoluties van 1848 in de omringende landen stemde koning [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] in met verschillende eisen van de liberale parlementaire oppositie. De Tweede Kamer kreeg veel meer invloed en werd nu rechtstreeks gekozen. Hoewel nog steeds door een beperkte groep mannen. De hervorming was in zekere zin een vreedzame revolutie. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1853 kreeg het zuiden ook weer de vrijheid om de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Herstel_van_de_bisschoppelijke_hi%C3%ABrarchie_in_Nederland bisschoppelijke hiërarchie katholieke kerk in Nederland] te herstellen (deze was tijdens de Tachtigjarige Oorlog afgeschaft). Nu werden Noord-Brabant en Limburg eindelijk gelijkwaardige provincies binnen het koninkrijk. De nieuwe koning, [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Willem_III_der_Nederlanden Willem III], was overigens niet blij met alle deze veranderingen. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De veranderingen zorgden ook voor de [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Verzuiling verzuiling] van Nederland. De katholieken kregen, net als de protestanten, liberalen en socialisten, hun eigen scholen, omroep, ziekenhuizen, vakbond en een eigen katholieke politieke partij. Belangrijk voor de emancipatie van de katholieke bevolking en het beëindigen van hun sociaal isolement. In de periode 1860-1960 bloeide de katholieke kerk en haar talrijke organisaties en instellingen. Deze periode wordt ook wel het [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Rijke_Roomse_Leven Rijke Roomse Leven] genoemd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ouderlijk gezin==&lt;br /&gt;
Petrus zou tussen 1867 en 1877 vier broers en zussen krijgen. Hoewel hij de oudste was, zou hij al zijn broers en zussen overleven. Al zijn drie zussen zouden zelfs op zeer jonge leeftijd sterven. De laatste Geertuda in 1887. Hier onder een overzicht van zijn broers en zussen. &lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Johannes Maria Vesters (1869-1901)&lt;br /&gt;
# Johanna Geertruda Vesters (1871-1871) &lt;br /&gt;
# Geertruda Vesters (1874-1887) &lt;br /&gt;
# Adriana Vesters (1877-1885)&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk==&lt;br /&gt;
Petrus (26) [[Vesters Petrus 1894 Huwelijksregister | trouwde]] op 16 augustus 1894 in Vught met [[Anna van Oers | Anna van Oers]] (32). In map Herinneringen in rubriek Foto&#039;s staat wat ik vermoed de bruidsfoto van Petrus en Anna erbij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele maanden later, op 7 juni 1895, werd hun eerste dochter Johanna Maria Virgilia (Jo) geboren. Ze zou later naar Genk in Belgisch Limburg verhuizen en uiteindelijk al haar broers en zussen overleven. Een jaar later, op 11 november 1896, werd de eerste zoon, Renier Johannes, geboren. Mijn grootmoeder Maria Cornelia Wilhelmina (Miep) werd geboren op 24 december 1887 en de tweede zoon, Henri Franciscus Marinus op 18 juli 1899. Henri [[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister | stierf]] echter op jonge leeftijd, namelijk op 22 december 1899. Op de Op 22 juli 1902 werd de derde zoon, Henri Pierre, geboren. Alle vijf kinderen zijn geboren in &#039;s-Hertogenbosch. Uit het bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch weten we ook dat de ouders van Anna enige tijd bij haar hebben gewoond.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Technologische revolutie==&lt;br /&gt;
Het begin van de nieuwe eeuw ging gepaard met veel nieuwe technologische uitvindingen, zoals de auto, het vliegtuig en het elektrische licht. Elektrisch licht is geïntroduceerd in een periode dat de gasverlichting een enorme ontwikkeling doormaakte. Eind negentiende eeuw speelde elektriciteit op de verlichtingsmarkt nog een marginale rol. In 1895 telde Nederland nog maar zo&#039;n 1600 elektrisch verlichte gebouwen. Tegelijkertijd hadden de 20 grootste gemeenten al meer dan 140.000 aansluitingen op hun gasnetten. Het heeft zeker tot 1914 geduurd voordat deze situatie wezenlijk veranderde. Zijn schoonzoon Matthieu Beckers zou later een belangrijke bijdrage leveren als Hoofddistrictsbeamte van de Limburgse Elektriciteitsmaatschappij (PLEM).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Verhuizing naar Oud-Vroenhoven==&lt;br /&gt;
Op 7 oktober 1903 zijn Petrus en Anna en hun vier kinderen uit het [[&#039;s-Hertogenbosch 1903 Bevolkingsregistratie| bevolkingsregister van &#039;s-Hertogenbosch]] geschreven. Petrus Vesters had volgens mijn moeder ([[Maus Beckers]]) een prijsvraag gewonnen voor het beste ontwerp voor een nieuw klooster aan de Tongerseweg in [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Oud-Vroenhoven Oud-Vroenhoven]. Het gezin verhuisde met een [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Trekschuit trekschuit] van ‘s-Hertogenbosch naar Maastricht en vervolgens met paard en wagen naar Oud-Vroenhoven. Een trekschuit is een historisch schip dat vanaf de kant door een paard werd voortgetrokken. Echter veel later lees ik op internet dat architect Lambertus Faber uit Scheveningen de ontwerper was? Heeft mijn moeder het verkeerd begrepen of ging het om een ander gebouw?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het laatste kind, Agnes Maria Johanna (Jes) Vesters, werd op 29 mei 1904 in Oud-Vroenhoven geboren. Hieronder een overzicht van de kinderen: &lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* i. Johanna Maria Virgilia Vesters (1895-1983) &lt;br /&gt;
* ii. Reinier Johannes Vesters (1896-1940) &lt;br /&gt;
* iii. Maria Cornelia Wilhelmina Vesters (1897-1980 &lt;br /&gt;
* iv. Henri Franciscus Marinus Vesters 1899-[[Vesters Henri 1899 Overlijdensregister |1899]])&lt;br /&gt;
* v. Henri Pierre Vesters (1902-1985) &lt;br /&gt;
* vi. Agnes Maria Johanna Vesters (1904-1976)&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==De Grote Oorlog==&lt;br /&gt;
Op 4 augustus 1914 viel het Duitse keizerlijke leger de Belgische provincie Luik binnen. De troepen marcheerden over de Nederlands-Belgische grens richting de Maas. In tegenstelling tot wat verwacht werd, bood het Belgische leger grote weerstand bij Visé (minder dan 20 km van Maastricht) en de forten rondom Luik. Tien dagen lang wist het Belgische leger de Duitsers hier tegen te houden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het uitbreken van de oorlog werd Nederland overspoeld met vluchtelingen. Maastricht met 38.000 inwoners ving ongeveer 14.000 Belgische vluchtelingen op in onder meer de Sint-Pietersberggrotten, in de fabriekshallen van de Sfinx en in de Augustinuskerk. In het najaar keerden ongeveer 9.000 hiervan weer terug naar België. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor Petrus (46) en het gezin moet het een buitengewoon beangstigende tijd zijn geweest, want het was toen nog onduidelijk of Duitsland ook Nederland zouden binnenvallen. Direct na het uitbreken van de oorlog ontstonden er ook problemen met de voedselvoorziening, want in de eerste weken van augustus begonnen mensen voedsel te hamsteren. Om te voorkomen dat er tekorten zouden ontstaan en winkeliers de prijzen zouden opdrijven, trad in augustus 1914 de Levensmiddelenwet in werking. Met deze wet kregen burgemeesters de bevoegdheid om goederen in beslag te nemen en deze vervolgens tegen vaste prijzen ter beschikking te stellen aan de bevolking.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bouwmeester==&lt;br /&gt;
Over het beroepsleven van Peter Vesters is weinig terug te vinden. Mijn vader ([[Koos Goossens]]) heeft me wel eens vertelt, dat hij betrokken was bij sociale woningbouw in Maastricht. En in een krantenartikel uit 1915 wordt Peter inderdaad ook genoemd als architect van 40 arbeidswoningen. Het eerste en enige harde bewijs dat hij inderdaad architect was. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Spaanse Griep==&lt;br /&gt;
De grieppandemie van 1918 (januari 1918 tot december 1920, algemeen bekend als: Spaanse griep) was een ongewoon dodelijke grieppandemie. Het besmette mogelijk 500 miljoen mensen over de hele wereld en resulteerde in de dood van 50 tot 100 miljoen mensen en werd hiermee een van de dodelijkste rampen in de menselijke geschiedenis. Het bijzondere was, dt vooral jong volwassenen hieraan stierven en minder kinderen en volwassenen van middelbare leeftijd. Ook zijn dochter [[Miep]], toen een jaar of 21, werd ernstig ziek.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Maastricht==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op 29 maart 1919 worden Anna, Petrus en hun vijf kinderen ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht. Opmerkelijk, want een paar maanden later, op 1 januari 1920, werden de gemeente Oud-Vroenhoven en St. Pieter en delen van andere omliggende gemeenten toegevoegd aan de gemeente Maastricht (zie Verhalen). De vraag is nu: Zijn ze daadwerkelijk verhuisd of liep de gemeente Maastricht een beetje op de feiten voor?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Op 1 januari 1921 trouwde zijn eerste zoon Reinier in Roermond met Elise Josephine Anna Spits. Drie jaar later is Petrus (56) op 17 februari 1924 in Maastricht overleden en begraven op de begraafplaats aan de Tongerseweg. Waarschijnlijk aan zijn maag- of darmklachten waaraan hij leed.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Blijkbaar was het overlijden van Peter onverwacht want in een krantenartikel van de Limburger koerier van 27 februari 1924 staat dat door het overlijden van de oud-voorzitter dhr. Vesters van de Maastrichtse afdeling van de [[https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Nederlandsche_Rooms_Katholieke_Bond_van_Technici_St._Bernulphus Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus]], de presentatie van dhr. architect Boosten werd uitgesteld.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mijn moeder en zijn kleindochter ([[Maus Beckers]]), herinnerde zich dat Petrus lid was van een vakbond. Nu weten we dat het de Nederlandse Rooms Katholieke Bond van Technici St. Bernulphus was, een Nederlandse vakbond. De bond is 8 december 1918 opgericht onder voorzitterschap van M. van Hogerlinden. Deze bond was speciaal bedoeld voor opzichters en tekenaars die buiten de vakbonden voor metaalbewerkers, bouwvakker en dergelijke vielen. In 1919 telde deze bond 189 leden en in 1924 waren dit er 458.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Geboorteregister: Geregistreerde: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Geslacht: Onbekend; Woonplaats: Cromvoirt; Bron: Bevolkingsregister; Plaats: Cromvoirt; Periode: 1860-1875; Pagina :170; Toegangsnr.: 5062; Inv.nr.: 430A.&lt;br /&gt;
# Duitse Bond. (z.d.). WikipediA. Geraadpleegd op 17 januari 2022, van &amp;lt;small&amp;gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Duitse_Bond&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Bron: Huwelijksregister: Huwelijksakte; Bruidegom: Petrus Vesters; Geboorteplaats: Cromvoirt; Geboortedatum: 29-01-1868; Vader bruidegom: Johannes Vesters; Moeder bruidegom: Johanna de Leeuw; Bruid: Anna Maria Theresia van Oers; Geboorteplaats: Stiphout; Geboortedatum: 10-10-1861; Vader bruid: Reinier van Oers; Moeder bruid: Anna Maria Hendrica Leenders; Datum huwelijk: 16-08-1894; Plaats: Vught; Bron: Huwelijksregister Vught 1894; Toegangsnr.: 50; Inv.nr.: 8590; Aktenummer: 24)&lt;br /&gt;
# Foto van Geboorteregister &lt;br /&gt;
# Bron: Wikipedia&lt;br /&gt;
# Bron: Bevolkingsregister: Collection: Bevolkingsregister Maastricht, 1890-1920; Book: V5 - 898-1093 - Maastricht; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 20.096A; Registry: 243; Document: 179; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Volume date: between Jan 1 1890 and Dec 31 1920&lt;br /&gt;
# Bron: Overlijdingsregister: Burgerlijke Stand in Limburg; Institution: Regionaal Historisch Centrum Limburg; Archive: 12.059; Registry: 299; Document: 107; Source place: Maastricht, Limburg, Netherlands; Source date: Feb 19 1924; Volume date: between Jan 1 1796 and Dec 31 1960&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Deel 4: Familie Vesters | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;Terug naar Deel 4: Familie Vesters&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category:Vesters]] &lt;br /&gt;
[[Category:Deel 4: Familie Vesters]]&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]] &lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=372</id>
		<title>Deel 22: Geslacht Van Heumen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=372"/>
		<updated>2022-02-09T15:54:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Ridders van Heumen */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Etymologie==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De naam Heumen is waarschijnlijk afkomstig van &#039;hô-mene&#039;, wat hooggelegen gemene &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; betekent. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Eerste vermelding==&lt;br /&gt;
De naam duikt voor het eerst op als &amp;quot;Hoemen&#039; en &#039;Homen&#039; in een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Goederenregister_van_de_graaf_van_Dale?wprov=sfti1 lijst uit 1188] van de goederen van de graaf van Dalen. Graaf Hendrik van Dalen, bewoner van het kasteel van Diepenheim, heeft bezittingen in de Tielerwaard. Bommelerwaard. Dodewaard en een groot aantal andere plaatsen waaronder Heumen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw.png|miniatuur|400px|alt=Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw|Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw]]&lt;br /&gt;
Over Heumen wordt het volgende vermeld:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;Item in parrochia Hoemen omnia bona de Hoemen cum iurisdictione Magna et parva et castrum de Homen, quod est situm in fundo proprietatis comitis de Dalen, exceptis bonis dictis de Haren. Sic enim inbeneficiavit Hinricus comes de Dalen meus dominus, fundator castri Depenhem, Henricum dominum de Homen militem jure homagio me presente.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vertaald:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eveneens, in de parochie van Heumen, alle goederen van Heumen, met de hoge en de lage rechtspraak en het kasteel van Heumen, wat is gelegen op het landgoed in eigendom van de graaf van Dalen, met uitzondering van de genoemde goederen van Haren. En zo immers heeft Henricus graaf van Dalen mijn heer en stichter van het kasteel Diepenheim door middel van een beneficium in mijn aanwezigheid, mij, Henricus, heer van Heumen, ridder, de eer van vazal gegeven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het document geeft een duidelijke aanwijzing over de status van Heumen ten opzichte van de landerijen eromheen. Het geeft ook een naam van een eigenaar of bewoner: de graaf van Dalen die Heumen in leen geeft aan ridder Hendrik van Heumen. Aangenomen wordt dat deze ridder Hendrik in Heumen in een versterkte boerderij of een mottekasteel woonde. Een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Mottekasteel?wprov=sfti1 mottekasteel] is een hoogmiddeleeuws, veelal torenvormige versterking op een motte, een afgeplatte aangelegde aarden heuvel. De toren op de kunstmatige heuvel werd aanvankelijk in hout opgetrokken en later in steen gebouwd. Vaak is van dit burchttype alleen nog de heuvel overgebleven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De echtheid en het jaar van uitgifte van de goederenlijst is lang onderwerp van discussie geweest. Friedrich Gorissen (1959) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; hechtte er geen waarde aan. In zijn ‘&#039;&#039;Die Burgen im Reich von Nimwegen ausserhalb der Stadt Nimwegen&#039;&#039;’ schrijft hij over &#039;&#039;&#039;die verfälschte Dalensche Güterrolle&#039;&#039;’. Ook in de Stede-Atlas (1956) had dr. S. Gorissen zijn twijfels over de datum 1188 en denkt hij dat de goederenlijst van het graafschap Dalen (Diepenheim) met de burcht van Heumen met de jurisdictie en bijbehorende grondheerlijkheid als Dalens leen aanzienlijk jonger is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;51&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Nu denken we te weten, dat het goederenregister een register is waarvan de kern teruggaat tot 1188. De lijst is echter alleen bewaard gebleven in een laat-dertiende-eeuws afschrift waarin latere toevoegingen zijn verwerkt. De lijst was opgesteld door zijn kapelaan Everardus, zodat de graaf en diens vrouw Regenwize van Diepenheim en zijn nazaten makkelijker te maken inkomsten, goederen en contracten konden terug te vinden. De lijst is later van toevoegingen voorzien. De namen van de weinige leenmannen die met name worden genoemd worden in de dertiende eeuw geplaatst. De lijst is van historische betekenis omdat het voor verscheidene plaatsen in Oost-Nederland de eerste vermelding betekent, zo ook voor Heumen. Het afschrift bevindt zich in het diversorium van bisschop Frederik van Blankenheim in het archief van de Utrechtse bisschoppen in het Het Utrechts Archief.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ridders van Heumen==&lt;br /&gt;
De graaf van Dalen nam bezit van Heumen, hij woonde zelf in de buurt van Coevorden. Het gezag in de streek werd vertegenwoordigd door een burggraaf, Ridder van Heumen genoemd. In de 14e eeuw was dat meermalen Goswin de Hemene en een Hendrik de Homene. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gorissen stelt, dat de ridders van Heumen in 13e eeuw meerdere malen worden genoemd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;52&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, maar nooit als nobiles &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. En het feit, dat zij de titel dominus slechts persoonlijk als ridder, nooit echter van ambtswege als bezitter van een hoge heerlijkheid voeren, bewijst, dat zij slechts plaatselijke ridders waren. Dat zij misschien tot de landgemeente van het Rijk behoorden, blijkt uit een vonnis van burchtgraaf en schepenen van Nijmegen, dat in 1242, dus nog voor de verpanding, in een geschil over de in het Rijk gelegen tienden van Wychen geveld werd en waarbij onder de lekengetuigen Gozwinus de Humene voorkomt &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;54&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het dooreengemengd zijn van de tienden van de ridders van Heumen enerzijds en van die van de prior van St. Walrik te Overasselt anderzijds &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; rechtvaardigt de vraag, of de ridders van Heumen wellicht ministeriales van het Westfrankische klooster van St. Valéry zijn geweest. Daarmee zou overeenstemmen, dat zij tot in 13e eeuw en misschien zelfs tot in 14e eeuw, op een hoeve hebben gewoond; want de buitendijks op een Maaseiland gelegen burcht was, bewijsbaar, een vierhoekige bouw van het jongere datum. Voor het bestaan van een oudere ronde burcht ontbreekt elk aanknopingspunt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reinald van Heumen was in 1302 burchtgraaf &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;56&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en in 1303 richter in Maas en Waal &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;57&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, maar geen heer van Heumen; in 1321 behoort Heumen tot de niet Gelderse gerichten die toetreden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;58&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; tot het dijkstatuut voor Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Johan van Groesbeek, toen nog rijksvazal, heeft tussen 1343 en 1348 de heerlijkheid Heumen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;60&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; verworven. Zijn zoon Seger, heer van Heumen, is alleen wegens de molenban in het rijksdorp Groesbeek vazal van hertog Willem; hij moet echter burcht en heerlijkheid Heumen aan deze hertog in leen opgedragen hebben, daar hij zich in 1402 door hertog Reinald daarmee laat belenen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;61&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Gelre===&lt;br /&gt;
In 1473 wordt Karel de Stoute van Bourgondië hertog van Gelre. Als hij in 1477 sterft streven de Gelderse staten opnieuw naar zelfstandigheid. Hertog Adolf van Gelre wordt door de opvolger van Karel de Stoute vrijgelaten maar sterft kort daarop. Dit versterkt de wens van de Staten van Gelre om zelfstandig te worden.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De macht van de erfgenaam van Karel de Stoute, Maria van Bourgondië, wordt door de Gelderse Staten niet erkend. Zij erkennen formeel wel de macht van haar man Maximiliaan maar in de praktijk is zijn macht beperkt.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Gelderse staten kopen in 1492 Karel van Egmond vrij uit Frans krijgsgevangenschap. Hij streeft naar keizerlijke erkenning van zijn positie als hertog van Gelre. De Habsburgers willen hem echter geen erfelijk hertogdom aanbieden. Het Gelderse grondgebied en de titel zijn nu in Habsburgse handen en de enige manier voor Karel om hieraan iets te veranderen is deelnemen aan het grote Europese conflict tussen de Habsburgers en de Franse koningen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1528 sluit hertog Karel van Egmond het verdrag van Gorkum, hiermee wordt vastgesteld dat de Habsburgers hem zullen opvolgen. Dit zorgt voor enkele jaren vrede. De hertog belooft de opvolging later ook nog aan de Franse koning. De staten van Gelre willen echter dynastieke continuïteit en geven de voorkeur aan de hertog van Lotharingen, een neef van hertog Karel van Egmond.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Doordat de Habsburgers het sticht Utrecht overnemen, neemt de Habsburgse dreiging toe. De Gelderse staten zoeken hulp van een machtige vorst en komen uit bij de hertog van Kleef, Mark, Gulik en Berg. In overleg met hertog Karel worden onderhandelingen gestart om Willem van Kleef tot opvolger te benoemen. In 1538, na het overlijden van hertog Karel, wordt Willem van Kleef hertog Willem II van Gelre. Hij erkent dan de politieke invloed van de staten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Habsburgers blijven echter vasthouden aan hun erfrechten. In 1543 leidt dit uiteindelijk tot oorlog. In het Verdrag van Venlo, op 7 september 1543, moet hertog Willem Gelre afstaan aan de Habsburgse keizer Karel V. Gelre verliest dan haar zelfstandigheid. De staten hadden de keizer net voor die tijd erkend als hertog van Gelre. Karel V erkent opnieuw de rechten van de staten en geeft hen daarnaast het recht om zelf vergaderingen bijeen te roepen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1482: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1480 liet zich de hertog van Kleef door Maximiliaan slot, dorp ind herlicheid tot Hoemen ¹2, overgeven, wijl Seger van Groesbeek in de burcht Heumen vijanden van zijn leenheer (de hertog van Kleef) verblijf verleend had; in 1482 herstelt een verdrag hem weer in zijn oude rechten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;63&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Toch was Heumen geen Kleefs leen, wel echter was de heer van Heumen Kleefs vazal vanwege Beek en Malden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sedert 1542 wordt Heumen in het Rijk van Nijmegen voor de belastingen aangeslagen, in 1797 wordt het definitief ingelijfd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9 1294 (Brussel), 1309 (HA-Buren) of 1314 (HA). 10 In 1343(Lac 3, 287) noemt hij zich nog her Jan van Gruesbeke, rid der, in 1348(StA-Heumen 85) her Johan v. Gruesbeke her van Hoemen, in 1355(ibidem) dom. Johannes de Gruesbeke miles, dominus de Hoernen. 11 Rgfeud A, 96: dat huys tot Hoemen up den werde, dieselve gerychte ho&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ende siede.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
12 Lac 4, 412. 13 Lac 4, 420.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op genealogische sites komen we als laatste heer een zekere ridder Zeger van Heumen tegen. Hij krijgt in 1315 een dochter, Beije van Heumen. Zij is erfdochter van Zeger en de latere bruid van Johan III van Groesbeeck. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Bronnen en notities===&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Voor gemeenschappelijk gebruik&lt;br /&gt;
# [https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Gorissen,_Friedrich Friedrich Gorissen], de voormalige stadsarchivaris van Kleef, tevens museumdirecteur aldaar, zette zijn naam onder ruim achthonderd grotere en kleinere publicaties over de geschiedenis van Kleef en omgeving, maar keek ook over grenzen heen. In de kring van historisch onderzoekers in Nijmegen is hij een begrip: Gorissen werd hier vooral bekend vanwege de uitgave van de Stedeatlas van Nijmegen en het baanbrekende onderzoek dat eraan vooraf ging. In 2012 wordt het honderdste geboortejaar van de in 1993 overleden (kunst)historicus gevierd.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Heumen, van]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=371</id>
		<title>Deel 22: Geslacht Van Heumen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=371"/>
		<updated>2022-02-09T15:52:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Ridders van Heumen */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Etymologie==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De naam Heumen is waarschijnlijk afkomstig van &#039;hô-mene&#039;, wat hooggelegen gemene &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; betekent. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Eerste vermelding==&lt;br /&gt;
De naam duikt voor het eerst op als &amp;quot;Hoemen&#039; en &#039;Homen&#039; in een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Goederenregister_van_de_graaf_van_Dale?wprov=sfti1 lijst uit 1188] van de goederen van de graaf van Dalen. Graaf Hendrik van Dalen, bewoner van het kasteel van Diepenheim, heeft bezittingen in de Tielerwaard. Bommelerwaard. Dodewaard en een groot aantal andere plaatsen waaronder Heumen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw.png|miniatuur|400px|alt=Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw|Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw]]&lt;br /&gt;
Over Heumen wordt het volgende vermeld:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;Item in parrochia Hoemen omnia bona de Hoemen cum iurisdictione Magna et parva et castrum de Homen, quod est situm in fundo proprietatis comitis de Dalen, exceptis bonis dictis de Haren. Sic enim inbeneficiavit Hinricus comes de Dalen meus dominus, fundator castri Depenhem, Henricum dominum de Homen militem jure homagio me presente.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vertaald:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eveneens, in de parochie van Heumen, alle goederen van Heumen, met de hoge en de lage rechtspraak en het kasteel van Heumen, wat is gelegen op het landgoed in eigendom van de graaf van Dalen, met uitzondering van de genoemde goederen van Haren. En zo immers heeft Henricus graaf van Dalen mijn heer en stichter van het kasteel Diepenheim door middel van een beneficium in mijn aanwezigheid, mij, Henricus, heer van Heumen, ridder, de eer van vazal gegeven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het document geeft een duidelijke aanwijzing over de status van Heumen ten opzichte van de landerijen eromheen. Het geeft ook een naam van een eigenaar of bewoner: de graaf van Dalen die Heumen in leen geeft aan ridder Hendrik van Heumen. Aangenomen wordt dat deze ridder Hendrik in Heumen in een versterkte boerderij of een mottekasteel woonde. Een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Mottekasteel?wprov=sfti1 mottekasteel] is een hoogmiddeleeuws, veelal torenvormige versterking op een motte, een afgeplatte aangelegde aarden heuvel. De toren op de kunstmatige heuvel werd aanvankelijk in hout opgetrokken en later in steen gebouwd. Vaak is van dit burchttype alleen nog de heuvel overgebleven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De echtheid en het jaar van uitgifte van de goederenlijst is lang onderwerp van discussie geweest. Friedrich Gorissen (1959) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; hechtte er geen waarde aan. In zijn ‘&#039;&#039;Die Burgen im Reich von Nimwegen ausserhalb der Stadt Nimwegen&#039;&#039;’ schrijft hij over &#039;&#039;&#039;die verfälschte Dalensche Güterrolle&#039;&#039;’. Ook in de Stede-Atlas (1956) had dr. S. Gorissen zijn twijfels over de datum 1188 en denkt hij dat de goederenlijst van het graafschap Dalen (Diepenheim) met de burcht van Heumen met de jurisdictie en bijbehorende grondheerlijkheid als Dalens leen aanzienlijk jonger is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;51&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Nu denken we te weten, dat het goederenregister een register is waarvan de kern teruggaat tot 1188. De lijst is echter alleen bewaard gebleven in een laat-dertiende-eeuws afschrift waarin latere toevoegingen zijn verwerkt. De lijst was opgesteld door zijn kapelaan Everardus, zodat de graaf en diens vrouw Regenwize van Diepenheim en zijn nazaten makkelijker te maken inkomsten, goederen en contracten konden terug te vinden. De lijst is later van toevoegingen voorzien. De namen van de weinige leenmannen die met name worden genoemd worden in de dertiende eeuw geplaatst. De lijst is van historische betekenis omdat het voor verscheidene plaatsen in Oost-Nederland de eerste vermelding betekent, zo ook voor Heumen. Het afschrift bevindt zich in het diversorium van bisschop Frederik van Blankenheim in het archief van de Utrechtse bisschoppen in het Het Utrechts Archief.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ridders van Heumen==&lt;br /&gt;
De graaf van Dalen nam bezit van Heumen, hij woonde zelf in de buurt van Coevorden. Het gezag in de streek werd vertegenwoordigd door een burggraaf, Ridder van Heumen genoemd. In de 14e eeuw was dat meermalen Goswin de Hemene en een Hendrik de Homene. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gorissen stelt, dat de ridders van Heumen in 13e eeuw meerdere malen worden genoemd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;52&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, maar nooit als nobiles &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. En het feit, dat zij de titel dominus slechts persoonlijk als ridder, nooit echter van ambtswege als bezitter van een hoge heerlijkheid voeren, bewijst, dat zij slechts plaatselijke ridders waren. Dat zij misschien tot de landgemeente van het Rijk behoorden, blijkt uit een vonnis van burchtgraaf en schepenen van Nijmegen, dat in 1242, dus nog voor de verpanding, in een geschil over de in het Rijk gelegen tienden van Wychen geveld werd en waarbij onder de lekengetuigen Gozwinus de Humene voorkomt &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;54&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het dooreengemengd zijn van de tienden van de ridders van Heumen enerzijds en van die van de prior van St. Walrik te Overasselt anderzijds &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; rechtvaardigt de vraag, of de ridders van Heumen wellicht ministeriales van het Westfrankische klooster van St. Valéry zijn geweest. Daarmee zou overeenstemmen, dat zij tot in 13e eeuw en misschien zelfs tot in 14e eeuw, op een hoeve hebben gewoond; want de buitendijks op een Maaseiland gelegen burcht was, bewijsbaar, een vierhoekige bouw van het jongere datum. Voor het bestaan van een oudere ronde burcht ontbreekt elk aanknopingspunt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reinald van Heumen was in 1302 burchtgraaf &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;56&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en in 1303 richter in Maas en Waal &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;57&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, toen echter geen heer van Heumen; in 1321 behoort Heumen tot de niet Gelderse gerichten die toetreden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;58&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; tot het dijkstatuut voor Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Johan van Groesbeek, toen nog rijksvazal, heeft tussen 1343 en 1348 de heerlijkheid Heumen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;60&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; verworven. Zijn zoon Seger, heer van Heumen, is alleen wegens de molenban in het rijksdorp Groesbeek vazal van hertog Willem; hij moet echter burcht en heerlijkheid Heumen aan deze hertog in leen opgedragen hebben, daar hij zich in 1402 door hertog Reinald daarmee laat belenen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;61&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Gelre===&lt;br /&gt;
In 1473 wordt Karel de Stoute van Bourgondië hertog van Gelre. Als hij in 1477 sterft streven de Gelderse staten opnieuw naar zelfstandigheid. Hertog Adolf van Gelre wordt door de opvolger van Karel de Stoute vrijgelaten maar sterft kort daarop. Dit versterkt de wens van de Staten van Gelre om zelfstandig te worden.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De macht van de erfgenaam van Karel de Stoute, Maria van Bourgondië, wordt door de Gelderse Staten niet erkend. Zij erkennen formeel wel de macht van haar man Maximiliaan maar in de praktijk is zijn macht beperkt.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Gelderse staten kopen in 1492 Karel van Egmond vrij uit Frans krijgsgevangenschap. Hij streeft naar keizerlijke erkenning van zijn positie als hertog van Gelre. De Habsburgers willen hem echter geen erfelijk hertogdom aanbieden. Het Gelderse grondgebied en de titel zijn nu in Habsburgse handen en de enige manier voor Karel om hieraan iets te veranderen is deelnemen aan het grote Europese conflict tussen de Habsburgers en de Franse koningen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1528 sluit hertog Karel van Egmond het verdrag van Gorkum, hiermee wordt vastgesteld dat de Habsburgers hem zullen opvolgen. Dit zorgt voor enkele jaren vrede. De hertog belooft de opvolging later ook nog aan de Franse koning. De staten van Gelre willen echter dynastieke continuïteit en geven de voorkeur aan de hertog van Lotharingen, een neef van hertog Karel van Egmond.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Doordat de Habsburgers het sticht Utrecht overnemen, neemt de Habsburgse dreiging toe. De Gelderse staten zoeken hulp van een machtige vorst en komen uit bij de hertog van Kleef, Mark, Gulik en Berg. In overleg met hertog Karel worden onderhandelingen gestart om Willem van Kleef tot opvolger te benoemen. In 1538, na het overlijden van hertog Karel, wordt Willem van Kleef hertog Willem II van Gelre. Hij erkent dan de politieke invloed van de staten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Habsburgers blijven echter vasthouden aan hun erfrechten. In 1543 leidt dit uiteindelijk tot oorlog. In het Verdrag van Venlo, op 7 september 1543, moet hertog Willem Gelre afstaan aan de Habsburgse keizer Karel V. Gelre verliest dan haar zelfstandigheid. De staten hadden de keizer net voor die tijd erkend als hertog van Gelre. Karel V erkent opnieuw de rechten van de staten en geeft hen daarnaast het recht om zelf vergaderingen bijeen te roepen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1482: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1480 liet zich de hertog van Kleef door Maximiliaan slot, dorp ind herlicheid tot Hoemen ¹2, overgeven, wijl Seger van Groesbeek in de burcht Heumen vijanden van zijn leenheer (de hertog van Kleef) verblijf verleend had; in 1482 herstelt een verdrag hem weer in zijn oude rechten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;63&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Toch was Heumen geen Kleefs leen, wel echter was de heer van Heumen Kleefs vazal vanwege Beek en Malden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sedert 1542 wordt Heumen in het Rijk van Nijmegen voor de belastingen aangeslagen, in 1797 wordt het definitief ingelijfd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9 1294 (Brussel), 1309 (HA-Buren) of 1314 (HA). 10 In 1343(Lac 3, 287) noemt hij zich nog her Jan van Gruesbeke, rid der, in 1348(StA-Heumen 85) her Johan v. Gruesbeke her van Hoemen, in 1355(ibidem) dom. Johannes de Gruesbeke miles, dominus de Hoernen. 11 Rgfeud A, 96: dat huys tot Hoemen up den werde, dieselve gerychte ho&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ende siede.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
12 Lac 4, 412. 13 Lac 4, 420.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op genealogische sites komen we als laatste heer een zekere ridder Zeger van Heumen tegen. Hij krijgt in 1315 een dochter, Beije van Heumen. Zij is erfdochter van Zeger en de latere bruid van Johan III van Groesbeeck. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Bronnen en notities===&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Voor gemeenschappelijk gebruik&lt;br /&gt;
# [https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Gorissen,_Friedrich Friedrich Gorissen], de voormalige stadsarchivaris van Kleef, tevens museumdirecteur aldaar, zette zijn naam onder ruim achthonderd grotere en kleinere publicaties over de geschiedenis van Kleef en omgeving, maar keek ook over grenzen heen. In de kring van historisch onderzoekers in Nijmegen is hij een begrip: Gorissen werd hier vooral bekend vanwege de uitgave van de Stedeatlas van Nijmegen en het baanbrekende onderzoek dat eraan vooraf ging. In 2012 wordt het honderdste geboortejaar van de in 1993 overleden (kunst)historicus gevierd.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Heumen, van]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=370</id>
		<title>Deel 22: Geslacht Van Heumen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Deel_22:_Geslacht_Van_Heumen&amp;diff=370"/>
		<updated>2022-02-09T15:48:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Eerste vermelding */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Etymologie==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De naam Heumen is waarschijnlijk afkomstig van &#039;hô-mene&#039;, wat hooggelegen gemene &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; betekent. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Eerste vermelding==&lt;br /&gt;
De naam duikt voor het eerst op als &amp;quot;Hoemen&#039; en &#039;Homen&#039; in een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Goederenregister_van_de_graaf_van_Dale?wprov=sfti1 lijst uit 1188] van de goederen van de graaf van Dalen. Graaf Hendrik van Dalen, bewoner van het kasteel van Diepenheim, heeft bezittingen in de Tielerwaard. Bommelerwaard. Dodewaard en een groot aantal andere plaatsen waaronder Heumen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw.png|miniatuur|400px|alt=Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw|Kwartier Nijmegen 14e - 16e eeuw]]&lt;br /&gt;
Over Heumen wordt het volgende vermeld:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;Item in parrochia Hoemen omnia bona de Hoemen cum iurisdictione Magna et parva et castrum de Homen, quod est situm in fundo proprietatis comitis de Dalen, exceptis bonis dictis de Haren. Sic enim inbeneficiavit Hinricus comes de Dalen meus dominus, fundator castri Depenhem, Henricum dominum de Homen militem jure homagio me presente.&#039;&#039;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vertaald:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Eveneens, in de parochie van Heumen, alle goederen van Heumen, met de hoge en de lage rechtspraak en het kasteel van Heumen, wat is gelegen op het landgoed in eigendom van de graaf van Dalen, met uitzondering van de genoemde goederen van Haren. En zo immers heeft Henricus graaf van Dalen mijn heer en stichter van het kasteel Diepenheim door middel van een beneficium in mijn aanwezigheid, mij, Henricus, heer van Heumen, ridder, de eer van vazal gegeven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het document geeft een duidelijke aanwijzing over de status van Heumen ten opzichte van de landerijen eromheen. Het geeft ook een naam van een eigenaar of bewoner: de graaf van Dalen die Heumen in leen geeft aan ridder Hendrik van Heumen. Aangenomen wordt dat deze ridder Hendrik in Heumen in een versterkte boerderij of een mottekasteel woonde. Een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Mottekasteel?wprov=sfti1 mottekasteel] is een hoogmiddeleeuws, veelal torenvormige versterking op een motte, een afgeplatte aangelegde aarden heuvel. De toren op de kunstmatige heuvel werd aanvankelijk in hout opgetrokken en later in steen gebouwd. Vaak is van dit burchttype alleen nog de heuvel overgebleven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De echtheid en het jaar van uitgifte van de goederenlijst is lang onderwerp van discussie geweest. Friedrich Gorissen (1959) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; hechtte er geen waarde aan. In zijn ‘&#039;&#039;Die Burgen im Reich von Nimwegen ausserhalb der Stadt Nimwegen&#039;&#039;’ schrijft hij over &#039;&#039;&#039;die verfälschte Dalensche Güterrolle&#039;&#039;’. Ook in de Stede-Atlas (1956) had dr. S. Gorissen zijn twijfels over de datum 1188 en denkt hij dat de goederenlijst van het graafschap Dalen (Diepenheim) met de burcht van Heumen met de jurisdictie en bijbehorende grondheerlijkheid als Dalens leen aanzienlijk jonger is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;51&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Nu denken we te weten, dat het goederenregister een register is waarvan de kern teruggaat tot 1188. De lijst is echter alleen bewaard gebleven in een laat-dertiende-eeuws afschrift waarin latere toevoegingen zijn verwerkt. De lijst was opgesteld door zijn kapelaan Everardus, zodat de graaf en diens vrouw Regenwize van Diepenheim en zijn nazaten makkelijker te maken inkomsten, goederen en contracten konden terug te vinden. De lijst is later van toevoegingen voorzien. De namen van de weinige leenmannen die met name worden genoemd worden in de dertiende eeuw geplaatst. De lijst is van historische betekenis omdat het voor verscheidene plaatsen in Oost-Nederland de eerste vermelding betekent, zo ook voor Heumen. Het afschrift bevindt zich in het diversorium van bisschop Frederik van Blankenheim in het archief van de Utrechtse bisschoppen in het Het Utrechts Archief.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Ridders van Heumen==&lt;br /&gt;
De graaf van Dalen nam bezit van Heumen, hij woonde zelf in de buurt van Coevorden. Het gezag in de streek werd vertegenwoordigd door een burggraaf, Ridder van Heumen genoemd. In de 14e eeuw was dat meermalen Goswin de Hemene en een Hendrik de Homene. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Gorissen stelt, dat de ridders van Heumen in 13e eeuw meerdere malen worden genoemd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;52&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, maar nooit komen zij voor onder de nobiles &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. En het feit, dat zij de titel dominus slechts persoonlijk als ridder, nooit echter van ambtswege als bezitter van een hoge heerlijkheid voeren, bewijst, dat zij slechts plaatselijke ridders waren. Dat zij misschien tot de landgemeente van het Rijk behoorden, blijkt uit een vonnis van burchtgraaf en schepenen van Nijmegen, dat in 1242, dus nog voor de verpanding, in een geschil over de in het Rijk gelegen tienden van Wychen geveld werd en waarbij onder de lekengetuigen Gozwinus de Humene voorkomt &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;54&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het dooreengemengd zijn van de tienden van de ridders van Heumen enerzijds en van die van de prior van St. Walrik te Overasselt anderzijds &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;53&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; rechtvaardigt de vraag, of de ridders van Heumen wellicht ministeriales van het Westfrankische klooster van St. Valéry zijn geweest. Daarmee zou overeenstemmen, dat zij tot in 13e eeuw en misschien zelfs tot in 14e eeuw, op een hoeve hebben gewoond; want de buitendijks op een Maaseiland gelegen burcht was, bewijsbaar, een vierhoekige bouw van het jongere datum. Voor het bestaan van een oudere ronde burcht ontbreekt elk aanknopingspunt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Reinald van Heumen was in 1302 burchtgraaf &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;56&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en in 1303 richter in Maas en Waal &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;57&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, toen echter geen heer van Heumen; in 1321 behoort Heumen tot de niet Gelderse gerichten die toetreden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;58&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; tot het dijkstatuut voor Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Johan van Groesbeek, toen nog rijksvazal, heeft tussen 1343 en 1348 de heerlijkheid Heumen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;60&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; verworven. Zijn zoon Seger, heer van Heumen, is alleen wegens de molenban in het rijksdorp Groesbeek vazal van hertog Willem; hij moet echter burcht en heerlijkheid Heumen aan deze hertog in leen opgedragen hebben, daar hij zich in 1402 door hertog Reinald daarmee laat belenen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;61&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Gelre===&lt;br /&gt;
In 1473 wordt Karel de Stoute van Bourgondië hertog van Gelre. Als hij in 1477 sterft streven de Gelderse staten opnieuw naar zelfstandigheid. Hertog Adolf van Gelre wordt door de opvolger van Karel de Stoute vrijgelaten maar sterft kort daarop. Dit versterkt de wens van de Staten van Gelre om zelfstandig te worden.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De macht van de erfgenaam van Karel de Stoute, Maria van Bourgondië, wordt door de Gelderse Staten niet erkend. Zij erkennen formeel wel de macht van haar man Maximiliaan maar in de praktijk is zijn macht beperkt.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Gelderse staten kopen in 1492 Karel van Egmond vrij uit Frans krijgsgevangenschap. Hij streeft naar keizerlijke erkenning van zijn positie als hertog van Gelre. De Habsburgers willen hem echter geen erfelijk hertogdom aanbieden. Het Gelderse grondgebied en de titel zijn nu in Habsburgse handen en de enige manier voor Karel om hieraan iets te veranderen is deelnemen aan het grote Europese conflict tussen de Habsburgers en de Franse koningen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In 1528 sluit hertog Karel van Egmond het verdrag van Gorkum, hiermee wordt vastgesteld dat de Habsburgers hem zullen opvolgen. Dit zorgt voor enkele jaren vrede. De hertog belooft de opvolging later ook nog aan de Franse koning. De staten van Gelre willen echter dynastieke continuïteit en geven de voorkeur aan de hertog van Lotharingen, een neef van hertog Karel van Egmond.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Doordat de Habsburgers het sticht Utrecht overnemen, neemt de Habsburgse dreiging toe. De Gelderse staten zoeken hulp van een machtige vorst en komen uit bij de hertog van Kleef, Mark, Gulik en Berg. In overleg met hertog Karel worden onderhandelingen gestart om Willem van Kleef tot opvolger te benoemen. In 1538, na het overlijden van hertog Karel, wordt Willem van Kleef hertog Willem II van Gelre. Hij erkent dan de politieke invloed van de staten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Habsburgers blijven echter vasthouden aan hun erfrechten. In 1543 leidt dit uiteindelijk tot oorlog. In het Verdrag van Venlo, op 7 september 1543, moet hertog Willem Gelre afstaan aan de Habsburgse keizer Karel V. Gelre verliest dan haar zelfstandigheid. De staten hadden de keizer net voor die tijd erkend als hertog van Gelre. Karel V erkent opnieuw de rechten van de staten en geeft hen daarnaast het recht om zelf vergaderingen bijeen te roepen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1482: &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1480 liet zich de hertog van Kleef door Maximiliaan slot, dorp ind herlicheid tot Hoemen ¹2, overgeven, wijl Seger van Groesbeek in de burcht Heumen vijanden van zijn leenheer (de hertog van Kleef) verblijf verleend had; in 1482 herstelt een verdrag hem weer in zijn oude rechten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;63&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Toch was Heumen geen Kleefs leen, wel echter was de heer van Heumen Kleefs vazal vanwege Beek en Malden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Sedert 1542 wordt Heumen in het Rijk van Nijmegen voor de belastingen aangeslagen, in 1797 wordt het definitief ingelijfd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
9 1294 (Brussel), 1309 (HA-Buren) of 1314 (HA). 10 In 1343(Lac 3, 287) noemt hij zich nog her Jan van Gruesbeke, rid der, in 1348(StA-Heumen 85) her Johan v. Gruesbeke her van Hoemen, in 1355(ibidem) dom. Johannes de Gruesbeke miles, dominus de Hoernen. 11 Rgfeud A, 96: dat huys tot Hoemen up den werde, dieselve gerychte ho&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ende siede.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
12 Lac 4, 412. 13 Lac 4, 420.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op genealogische sites komen we als laatste heer een zekere ridder Zeger van Heumen tegen. Hij krijgt in 1315 een dochter, Beije van Heumen. Zij is erfdochter van Zeger en de latere bruid van Johan III van Groesbeeck. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Bronnen en notities===&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Voor gemeenschappelijk gebruik&lt;br /&gt;
# [https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Gorissen,_Friedrich Friedrich Gorissen], de voormalige stadsarchivaris van Kleef, tevens museumdirecteur aldaar, zette zijn naam onder ruim achthonderd grotere en kleinere publicaties over de geschiedenis van Kleef en omgeving, maar keek ook over grenzen heen. In de kring van historisch onderzoekers in Nijmegen is hij een begrip: Gorissen werd hier vooral bekend vanwege de uitgave van de Stedeatlas van Nijmegen en het baanbrekende onderzoek dat eraan vooraf ging. In 2012 wordt het honderdste geboortejaar van de in 1993 overleden (kunst)historicus gevierd.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Heumen, van]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=301</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=301"/>
		<updated>2022-01-28T18:43:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* De Peel */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|410px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Armoede&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=300</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=300"/>
		<updated>2022-01-28T18:43:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Armoede */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|410px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Armoede&#039;&#039;&#039;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=299</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=299"/>
		<updated>2022-01-28T18:40:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* De Peel */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|410px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Armoede===&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=298</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=298"/>
		<updated>2022-01-28T18:39:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* De Peel */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|450px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Armoede===&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=297</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=297"/>
		<updated>2022-01-28T18:39:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* De Peel */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|500px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Armoede===&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=296</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=296"/>
		<updated>2022-01-28T18:38:32Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* De Peel */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn &amp;lt;sup&amp;gt;(R. Goossens)&amp;lt;/sup&amp;gt; [[Lijst van benamingen voor generaties | stammoeder]] Maria van de Loo te Kessel in [[Departement de la Roër]] geboren. Zij was een dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Levensverwachting&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Nog in 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kessel&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [[Niers]] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten ligt het Reichswald en de westelijke grens is met Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [[Bataafse Republiek]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Kleeflands&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door enkele ouderen) het [[Kleverlands]] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleef (Kleve). [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Basisonderwijs&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grote veranderingen===&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime] zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek. Van haar jeugd weten we niet veel, maar de wereld om haar heen veranderde continu. Hieronder een aantal  belangrijke gebeurtenissen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Slag bij Leipzig===&lt;br /&gt;
Toen Maria tien jaar was, vond de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Wereldoorlog Eerste Wereldoorlog] plaats. Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], werd [https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte Napoleon] afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Elba Elba].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1813: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden===&lt;br /&gt;
Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden], die ook deel had uitgemaakt van het Eerste Franse Keizerrijk, haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_I_der_Nederlanden Willem I] als soeverein vorst der Nederlanden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Waterloo Waterloo] definitief verslagen. Tijdens het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen Congres van Wenen] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verenigd_Koninkrijk_der_Nederlanden (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Prinsbisdom_Luik Prinsbisdom Luik], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Abdijvorstendom_Stavelot-Malmedy Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy], het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Bouillon hertogdom Bouillon], en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostenrijkse_Nederlanden Oostenrijkse Nederlanden] behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de [[Bataafse Republiek]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Grenscorrectie met Pruisen===&lt;br /&gt;
Verder gaf [[koninkrijk Pruisen]] alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1815: Duitse Bond===&lt;br /&gt;
Maria woonde vanaf 1815 in de nieuwe provincie Gulik-Kleef-Berg (1815-1822) van Pruisen. En Pruisen werd lid van de [[Duitse Bond]] (Duits: Deutscher Bund). Een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige [[Heilige Roomse Rijk]] te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr. (1787-1838)|&amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well jr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; (36) in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr. (1742-1821) | &amp;lt;strong&amp;gt;Jacobus van Well sr.&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen (1760-1822)|&amp;lt;strong&amp;gt;Joanna Maria Jansen&amp;lt;/strong&amp;gt;]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Hertogdom Limburg===&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Verdrag_van_Londen_(1839) verdrag van Londen] ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1838: Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|400px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catharina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kuyperkaart van gemeente Ottersum===&lt;br /&gt;
Links de Kuyperkaart van de gemeente Ottersum met daarop aangegeven Ottersum, Zwartenweg, Milsbeek, Aaldonk, Dam, Zelder, Looi, IJshovel, Konings Ven, Gennepsche Turfven, Ottersumsche Turfven, den Longenhorst, Zeldersche Heide, Gennepsche Bergen, Looijer Heide, Groote Sliep, Kanon Kamp en De Maas &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;46&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeente had in die tijd 1900 inwoners en was 2737 hectare groot. Het dorp Ottersum vormde met 12 gehuchten de gemeente. Het had 1.800 inwoners die bijna allemaal van de landbouw leefden, waarvan ruim 200 in Ottersum zelf gevestigd zijn. Verder 3 pottenbakkerijen, 1 brouwerij, en een R. K. Kruiskerk, die in 1842 voor meer dan de helft is vergroot is &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;47&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. Later (in 1880) was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Peel===&lt;br /&gt;
[[File:Peel delisle 1743.jpg|miniatuur|400px|Peel delisle 1743]]&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Peel_(Nederland) Peel] en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Armoede===&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren zijn erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kleding===&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1845: Gennep uit zijn isolement===&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1948: Revoluties en een grondwet===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook koning [https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_II_der_Nederlanden Willem II] werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Rudolph_Thorbecke Thorbecke] opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1949: Grondwet in Duitsland===&lt;br /&gt;
In het oude vaderland van Maria, waar nog veel van haar familie woonde waren grote veranderingen.  De nieuwe regeringen wilden meer inspraak en vrijheden, maar wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden naar een meer hechte natie. Dit zou in 1849 leiden tot een grondwet voor geheel Duitsland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===1850: Bevolkingsregister===&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== 1866: Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==1873: Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_de_Loo-32/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog=== &lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|400px|Territoriale versnippering in het gebied van de &amp;quot;Limburgen&amp;quot; rond 1350]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mizig=236&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-4&amp;amp;amp;minr=11906054&amp;amp;amp;miview=ldt link]&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
# Ottersum&amp;lt;/i&amp;gt;. (z.d.). Atlasenkaart. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.atlasenkaart.nl/toonkaart.php?kaart=2581 link]&lt;br /&gt;
# Ottersum (z.d.-b). In vroeger tijd. Geraadpleegd op 10 januari 2022, van [https://www.invroegertijd.nl/limburg/ottersum/kuyperkaart-1869 link] &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 23, 19 april 1880, aktenummer 8 (huwelijk zoon Johannes Hendrikus Goossens) [https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;amp;amp;miadt=38&amp;amp;amp;miaet=54&amp;amp;amp;micode=12.083-23&amp;amp;amp;minr=7598816&amp;amp;amp;miview=ldt] link&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=251</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=251"/>
		<updated>2022-01-27T16:38:01Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Gestorven */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria Catharina van Well (66) is op maandag 8 maart 1926 om 5 uur ochtends in Heumen (Gelderland) overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Haar zoon Marinus Hendrikus Goossens (28), hoofd van een school uit Emmen deed de dag erna aangifte.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# BS Overlijden -- Erfgoedinstelling Gelders Archief -- Plaats instelling Arnhem -- Collectiegebied Gelderland -- Archief 0207 -- Registratienummer 8442 -- Aktenummer 11 -- Registratiedatum 09-03-1926 -- Akteplaats Heumen -- Collectie Burgerlijke stand&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=250</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=250"/>
		<updated>2022-01-27T16:37:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Nageslacht */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria Catharina van Well (66) is op maandag 8 maart 1926 om 5 uur ochtends in Heumen (Gelderland) overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Haar zoon Marinus Hendrikus Goossens (28), hoofd van een school uit Emmen deed de dag erna aangifte.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# BS Overlijden -- Erfgoedinstelling Gelders Archief -- Plaats instelling Arnhem -- Collectiegebied Gelderland -- Archief 0207 -- Registratienummer 8442 -- Aktenummer 11 -- Registratiedatum 09-03-1926 -- Akteplaats Heumen -- Collectie Burgerlijke stand&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=249</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=249"/>
		<updated>2022-01-26T18:25:59Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Getrouwd */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria Catharina van Well (66) is op maandag 8 maart 1926 om 5 uur ochtends in Heumen (Gelderland) overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Haar zoon Marinus Hendrikus Goossens (28), hoofd van een school uit Emmen deed de dag erna aangifte.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# BS Overlijden -- Erfgoedinstelling Gelders Archief -- Plaats instelling Arnhem -- Collectiegebied Gelderland -- Archief 0207 -- Registratienummer 8442 -- Aktenummer 11 -- Registratiedatum 09-03-1926 -- Akteplaats Heumen -- Collectie Burgerlijke stand&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=248</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=248"/>
		<updated>2022-01-26T18:25:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Gestorven */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria Catharina van Well (66) is op maandag 8 maart 1926 om 5 uur ochtends in Heumen (Gelderland) overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Haar zoon Marinus Hendrikus Goossens (28), hoofd van een school uit Emmen deed de dag erna aangifte.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Nageslacht===&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# BS Overlijden -- Erfgoedinstelling Gelders Archief -- Plaats instelling Arnhem -- Collectiegebied Gelderland -- Archief 0207 -- Registratienummer 8442 -- Aktenummer 11 -- Registratiedatum 09-03-1926 -- Akteplaats Heumen -- Collectie Burgerlijke stand&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=247</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=247"/>
		<updated>2022-01-26T18:24:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Bronnen en notities */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria is op 8 maart 1926 in Heumen, Gelderland overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# BS Overlijden -- Erfgoedinstelling Gelders Archief -- Plaats instelling Arnhem -- Collectiegebied Gelderland -- Archief 0207 -- Registratienummer 8442 -- Aktenummer 11 -- Registratiedatum 09-03-1926 -- Akteplaats Heumen -- Collectie Burgerlijke stand&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=246</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=246"/>
		<updated>2022-01-26T18:15:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Gestorven */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria is op 8 maart 1926 in Heumen, Gelderland overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;/html&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=245</id>
		<title>Maria Catharina van Well</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_Catharina_van_Well&amp;diff=245"/>
		<updated>2022-01-26T18:14:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Gestorven */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
==Geboren==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria Catharina is op woensdag 23 november 1859 in [[De Looi]] bij Ottersum in het uiterste noorden van [[hertogdom Limburg]] geboren. Het hertogdom was een gebied binnen Nederland (1839-1866), maar maakte ook onderdeel uit van de [[Duitse Bond]]. Maria was een dochter van Jacobus Well (1824-1886) en Johanna Schoofs (1832-1877). &amp;lt;br&amp;gt;Familie Van Well kwam niet uit Ottersum, maar uit het ernaast gelegen Hommersum. Of de familie naam is te herleiden naar het huidige Noord-Limburgse plaatsje Well weet ik niet, maar zou gezien de kleine afstand met Hommersum (minder dan 15 km) zomaar kunnen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen met enkele bondgenoten de Duitse Bond, omdat ze in conflict waren met vooral die andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het [[Duitse Rijk]]. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Goch===&lt;br /&gt;
Het gehucht [[De Looi]] behoorde tot 1973 tot gemeente Ottersum, maar was door het riviertje de [[WikiPedia Niers | Niers]] hiervan afgesneden en daarom meer gericht op Gennep. Toch had eigenaardig genoeg - tot zelfs enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog - vooral Goch een centrumfunctie.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Getrouwd==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|Maria en haar relatie met familie Goossens]] &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria trouwt op 7 april 1883 te Ottersum [[Hendrikus Goossens (1850 - 1896) |&#039;&#039;&#039;Hendrikus Goossens&#039;&#039;&#039;]] jr. Op 7 april 1883 trouwde Maria (23) met Hendrikus (Harry) Goossens (33). Hoewel Hendrikus als oudste zoon normaal gesproken de boerderij van zijn ouders zou moeten overnemen, vestigde het jonge paar zich niet in [[&amp;quot;de Kroon&amp;quot;]], maar namen Maria en Harry hun intrek in de grote pachtboerderij &amp;quot;De Repelvoort&amp;quot;. In Beers, in de Overmaase, zoals ze dat daar vroeger noemden. Volgens de overleveringen was Kaatje “niet de goede partij geweest” voor Harry. Zij had onvoldoende geld ingebracht en was onvoldoende boerin voor de Kroon. Mogelijk was er ook nog zo iets van een stille afkeuring dat Harry, die geen erg beste gezondheid had, toch een eigen gezin wilde stichten. Volgens het bevolkingsregister van Beers hadden ze zich op 26 april 1883, dus negentien dagen na hun huwelijk, hun intrek genomen in de boerenhofstede &amp;quot;de Repelvoort&amp;quot; met mogelijk 50 ha. grond. Deze boerderij, zuidwestelijk van het dorp Beers, bestond tijden het onderzoek van mijn oom Harry Goossens (1970) nog steeds. Op deze boerenhofstede werden geboren:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;i. Johannes Hendrikus (Harry) (1884-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;ii. Johanna Gertruda (Anna) (1886-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iii. Gertruda Jacoba (Truus) (1889-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;iv. Jacobus Hendrikus (Koos) (1991-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;li&amp;gt;v. Maria Catharina (Marie) (1893-)&amp;lt;/li&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat haar stiefgrootvader &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039; de broer was van de vader van haar man &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr. &#039;&#039;&#039; Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria is op 8 maart 1926 in Heumen, Gelderland overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;iframe width=&amp;quot;520&amp;quot; height=&amp;quot;400&amp;quot; src=&amp;quot;https://www.WikiTree.com/treewidget/Van_Well-6/90&amp;quot; scrolling=&amp;quot;yes&amp;quot; frameborder=&amp;quot;0&amp;quot; marginheight=&amp;quot;0&amp;quot; marginwidth=&amp;quot;0&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;/iframe&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Well, van]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=%22de_Kroon%22&amp;diff=201</id>
		<title>&quot;de Kroon&quot;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=%22de_Kroon%22&amp;diff=201"/>
		<updated>2022-01-25T15:01:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Boerderij &#039;de Kroon&#039; en haar bewoners==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Gepubliceerd: 09 januari 2015&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Door: Wim Bindels&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Geplaats op: [https://cultuurbehoudmilsbeek.nl/boerderij-de-kroon-en-haar-bewoners website van Stichting Cultuurbehoud Millsbeek]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon.png|miniatuur|alt=De Kroon|&amp;lt;small&amp;gt;De Kroon&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Kadastrale kaart met De Kroon.png|miniatuur|&amp;lt;small&amp;gt;Kaart van boerderij “De Kroon” en de omgeving op basis van de Kleefse kadasterkaart. De boerderij was zoals wel vaker het geval was blijkbaar gesitueerd op de “Gemeine Sandtheide” en de donkere percelen waren eigendom van de Erben Peter Krohn die in de directe omgeving van de boerderij lagen. &amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familiewapen Goossens.png|miniatuur|alt=Familiewapen Goossens|Familiewapen Goossens]] &lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon 2.png|miniatuur|alt=De Kroon|De Kroon]] &lt;br /&gt;
[[Bestand:De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen.png|miniatuur|900px|alt=De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen. Boven Aag met Wim op haar schoot, Drika, vader Dorus, Truus, Piet en Martien en onder Marie, Corrie, Jan, Harrie, Toon en Grad|&amp;lt;small&amp;gt; De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen. Boven Aag met Wim op haar schoot, Drika, vader Dorus, Truus, Piet en Martien en onder Marie, Corrie, Jan, Harrie, Toon en Grad&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark.png|miniatuur|alt=Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark op bezoek aan de Bloemenstraat bij Marie en haar hondje|&amp;lt;small&amp;gt; Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark op bezoek aan de Bloemenstraat bij Marie en haar hondje&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon na de oorlog.png|miniatuur|alt=De Kroon na de oorlog|&amp;lt;small&amp;gt; De Kroon na de oorlog&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Marie van de Kroon.png|miniatuur|200px|alt=Marie “van de Kroon”, de laatste bewoonster van de familie Goossens.|&amp;lt;small&amp;gt; Marie “van de Kroon”, de laatste bewoonster van de familie Goossens.&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent.png|miniatuur|alt=De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent|&amp;lt;small&amp;gt; De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op een van de oudste en fraaiste woningen in de Bloemenstraat en Milsbeek is het jaartal 1739 op de voorgevel te lezen. Het gebied maakte in die tijd nog deel uit van het Hertogdom Kleef en viel onder de soevereiniteit van de Koning van Pruisen. Het Kleefse kadaster (1731/1832) leert ons dat op deze plaats al eerder sprake was van een boerderij. De boerderij was in die tijd eigendom van de Erben Peter Krohn en was 11 morgen 111 roeden groot. Een morgen was 8.867,2 m2 en een roede 14,78 m2. Het grootste deel van dit eigendom was in de directe omgeving van de boerderij gelegen. Naast de boerderij lag het “ackerland” en aan de overzijde van de Bloemenstraat langs de Niers de weilanden. Enkele kleinere percelen “ackerland” lagen zuidelijker langs de Bloemenstraat (de zaale) en in het Kampveld. Uit de Kleefse Kadasterkaart blijkt dat van de toenmalige wegenstructuur anno 2014 niet zo veel meer te herkennen valt. Wat de bebouwing in de directe omgeving van de boerderij “De Kroon” (1) betreft was er alleen bewoning op de plaatsen waar in de vorige eeuw de boerderijtjes van v. Dijck (2), Verhasselt (3), Thissen (4) en v. Benthum (5) gevestigd waren. Alhoewel er ook andere theorieën zijn ( De naam zou zijn afgeleid van het kroonvormige verdedigingswerk van het Genneperhuis) is het m.i. waarschijnlijker dat de naam “De Kroon” van de toenmalige eigenaar Peter Krohn zal zijn afgeleid. Ten tijde van de Kleefse kadasterkaart was de boerderij “De Drie Kronen” nog niet aanwezig. Deze naam is mogelijk vervolgens gekozen ter onderscheiding van de oudere boerderij “De Kroon”.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alleen het zo genaamde dwarshuis is overigens oud. Dit moet indertijd als schipperscafé zijn gebouwd. Voor de woning aan het uiteinde van een wat bredere uitmonding van de Niers moet er een aanmeergelegenheid met een overslagsteiger zijn geweest. Als de Niers voldoende vaardiepte had moet er in de winterdag onder meer het hout uit het Reichswald , zijn overgeladen in grote trekschuiten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Later werd het gebied waar wij wonen een onderdeel van de Franse republiek. Vele eigendommen werden in die tijd “onteigend” door de Fransen, en mogelijk is ook “De Kroon ”zo in Franse handen gevallen. De boerderij werd volgens de Franse inwonerslijsten van 1800 bewoond door Hend Noij en Theodora van Kempen en hun gezin. Hend was in die tijd agent (een soort ambtenaar) voor de Fransen. Hendrik Stoffelen , eigenaar van de naast Maria Roepaan gelegen grote boerderij “De Hövel” in Ottersum, kocht in 1803 De Kroon, weer van de Fransen. Hend Noij is er waarschijnlijk nog een aantal jaren blijven wonen. Ten tijde van de eerste volkstelling in 1830 werd de boerderij bewoond door Mathis Driessen en Catherina Koenen. Mathis was geboren aan de Onderkant in het gebied dat toen werd aangeduid als Milsbeek hameau”. Catharina was een dochter van Andreas Koenen, de toenmalige eigenaar van de boerderij waar nu Dimitri Verpaalen en Esther Vissers hun theehuisje exploiteren. Via een “schenkingsakte bij het leven” uit 1840 blijkt dat het boerderijtje door Hendrik Stoffelen is geschonken aan zijn dochter Gertruij (Trui van den Heuvel), een dochter uit zijn 2e huwelijk met Marie Hoenselaars. In de akte van schenking werd zij al “herberggiersche” genoemd wat er op zou kunnen duiden dat zij hier toen al woonachtig was. Kort na 1750 moet een zekere Arnoldus Goossens uit Hamont (gelegen in het huidige België) zich als koperslager in de Zandstraat in Gennep hebben gevestigd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De familie Goossens verspreidde zich via deze stamvader Arnoldus Goossens in onze regio en bracht vele bekende nakomelingen voort. Uit zijn 2 huwelijken werden 13 kinderen geboren waaronder een zoon Peter. In 1840 moet vader Hendrik Stoffelen zijn goederen hebben over gedragen aan zijn kinderen. Dochter Geertrui ( Trui van den Heuvel) kreeg via een schenking door het huwelijk van de in 1813 als 3e zoon van Peter Goossens geboren Hendrik Goossens op 2 april 1846 met de 28 jarige welgestelde Ottersumse Trui van den Heuvel kwam ‘De Kroon’ in 1846 in bezit van de familie Goossens. Trui kreeg De Kroon als bruidsschat mee en moet vele jaren de uitbaatster van het café zijn gebleven. Er kwam al vrij snel jong leven op ‘De Kroon’. In februari van het jaar 1847 werd er op “De Kroon” het eerste kindje in een serie van zeven (4 jongens en 3 meisjes) geboren. De jongens werden na hun leerplichtige leeftijd allen in het bedrijf opgenomen en dit groeide uit tot een van de grootste van Milsbeek. Met als tussenstapje het Hertogdom Limburg, waren wij hier in Milsbeek inmiddels Nederlanders geworden. In 1840 moet de Kroon acht bunder en twintig ellen groot zijn geweest. Door de aankoop van akkergrond en weiland groeide de boerderij annex café als bezit van de familie Goossens uit tot meer dan 20 ha. Het was toen een van de grote boerderijen in Milsbeek geworden.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoon Theodorus werd de nieuwe boer op “De Kroon” (de Krônse Dorus). Ook de anderen kwamen goed terecht. De oudste zoon Hendrik werd boer op de pachtboerderij “De Repelhof” in Beers, zoon Jan trouwde met Mina Bindels van de boerderij “De Högt “ in de Bloemenstraat. De oudste dochter Maria “trouwde in” op de boerderij “De Hel” in de Langstraat door haar huwelijk met Jan ten Haaf, Catharina trouwde met molenaar Gradus van de Loo uit Ottersum en dochter Nel met Thei Jetten uit Gennep. Zoon Peter tenslotte werd koetsier bij een dokter uit Cuijk , bleef ongehuwd en woonde tot zijn overlijden op de ouderlijke hoeve . De Krônse Dorus huwde met Aag (Agatha) Poos uit Beers en zij waren niet geïnteresseerd in het voort zetten van het cafébedrijf. Die interesse had wel zijn broer Jan Goossens. De vergunning werd aan hem over gedragen en hij begon even in zuidelijke richting langs de Rijksweg richting Gennep gelegen oude Tol, die toen nog rijkseigendom was, een café. Vooral zijn dochter ‘Marie van den Alde Tol’ werd later een begrip in de gehele regio. De naam ‘De Kroon’ bleef als horecabedrijf ook in de familie en wel via dochter Nel Goossens die gehuwd was met Thei Jetten uit Gennep. Die was eigenaar van het tegenover het gemeentehuis gelegen café. Deze ging na een modernisering voortaan als “Hotel De Kroon” door het leven , dit als herinnering aan de boerderij/café aan de Bloemenstraat waar Nel was geboren. Met de Krônse Dorus en zijn vrouw Agatha kwam er wederom een groot gezin op “De Kroon” want er werden niet minder dan 11 kinderen geboren, zeven zoons en 4 dochters. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB.png|miniatuur|200px|alt=Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB|&amp;lt;small&amp;gt;Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
De kinderen werden algemeen in Milsbeek aangeduid met de bijnaam “…… van de Kroon”. Nadat de andere kinderen gehuwd of vertrokken waren, bleven de oudste dochter Drika, de oudste zoon Piet en dochter Marie ongehuwd op de boerderij achter. Van de andere kinderen bleven er geen in Milsbeek wonen. Toon (van de Kroon) werd wel een bekende in Milsbeek want hij werd zaakvoerder van de Boerenbond Ottersum waar ook de Milsbeekse boeren lid van waren en hun “boodschappen” deden. Zijn zoon Martien heeft nadat hij van de landbouwschool kwam nog een jaar op de boerderij gewoond met de bedoeling om er een tuindersbedrijf te starten maar zover is het niet gekomen. Hij ging bij zijn vader op de Boerenbond werken en werd degene die de verzekeringstak onder zich kreeg. Dat was toen de LVM (de voorloper van Interpolis). Hij trouwde met Nellie Stoffele en heeft na zijn huwelijk nog enige jaren in de Kanonskamp op de Milsbeek gewoond.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dorus Goossens overleed in 1934 en zijn vrouw Aag in 1940 . De oude boerderij leed, zoals alle andere woningen in de Bloemenstraat en Milsbeek, behoorlijke oorlogsschade. Het boerderijdeel werd afgebroken en in het kader van de wederopbouw nieuw gebouwd. Het dwarshuis kon gehandhaafd blijven en pronkt nog steeds met het jaartal 1739 in de Bloemenstraat. Van de kinderen die op de boerderij bleven wonen overleed Drika in 1949. Piet en Marie bouwden de boerderij langzaam af. Toen Piet in 1962 overleed bleef Marie alleen in het boerderijtje over en was de boerderij in feite een woonboerderij geworden. Marie was een kranige vrouw die na het overlijden van haar broer Piet vele jaren nog bijna 20 jaar alleen in het boerderijtje bleef wonen. In 1980 overleed zij als laatste op 85-jarige leeftijd. Er was er geen opvolging van uit de familie Goossens. Via neef notaris Goossens uit Boxmeer werd er in april 1981 een publieke verkoop georganiseerd, natuurlijk in Hotel “De Kroon” in Gennep.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Door een noodlottig verkeersongeval kwam hij al korte tijd later in 1983 te overlijden. “De Kroon “ kwam in handen van zoon Paul. Samen met echtgenote Carla bouwde hij al snel een plantenkas en startte hij er een plantencentrum . Paul en Carla exploiteerden 29 jaar lang samen het bedrijf maar na een ziekbed van 3 ½ jaar overleed Carla in 2012. Zoon Ferdinand was het bedrijf inmiddels komen versterken en, na de afronding van zijn studie landschapsarchitect in Velp, kwam ook zoon Michiel in mei 2012 in het eigen bedrijf werken. Inmiddels is Paul opnieuw gehuwd met Wilma en vooral zij is de drijvende kracht geweest van de grote verandering die het bedrijf de laatste twee jaren heeft ondergaan. Samen met Paul en de zonen Ferdinand en Michiel exploiteren zij nu het tuincentrum “De Kroon Flowers” in milsbeek . Een prachtig bedrijf waar we met recht trots op kunnen zijn.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Naschrift:&#039;&#039;&#039; &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor dit artikel is vooral dankbaar van gebruik gemaakt van het uitvoerige speurwerk van de in 1984 overleden Hendrikus Goossens uit Beers, een afstammeling van de in naar Beers vertrokken broer van de Krônse Dorus. Verder is er gebruik gemaakt van gegevens die verstrekt zijn door Teun Theunissen (een nazaat van Andreas Koenen, Henk Jaspers (gehuwd met Wilmi Goossens), Nellie Goossens-Stoffele en Paul van Lent.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Naschrift schrijver Wiki&#039;&#039;&#039;:&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik heb het artikel van Wim Bindels integraal overgenomen, zodat zijn bijdrage niet verloren gaat. Hij heeft net als ik gebruik gemaakt van het werk van mijn oom Hendrikus (Harry) Goossens. Het familiewapen van Goossens kan volgens mij nooit bestaan hebben gezien de ‘eenvoudige’ afkomst van ‘onze’ familie Goossens. Ik neem aan dat deze in opdracht van mijn oom is gemaakt. Mijn vader heeft deze vervolgens in glas en lood laten maken en opgenomen in onze trapvenster. Hieronder de opgenomen foto van de eerste en enige reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen van familie Goossens. De organisator Hendrikus (Harry) Goossens was net hiervoor gestorven. Links vooraan in het geel staat mijn moeder [[Maus Beckers]] en helemaal rechts staat mijn vader [[Koos Goossens]] met een baardje en direct erachter ik [[Richard Goossens]] met het blonde haar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen.png|miniatuur|900px|alt=Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen|&amp;lt;small&amp;gt; Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Achtergrondinformatie]]&lt;br /&gt;
[[Category: Boerderij]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=%22de_Kroon%22&amp;diff=200</id>
		<title>&quot;de Kroon&quot;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=%22de_Kroon%22&amp;diff=200"/>
		<updated>2022-01-25T15:00:17Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Boerderij &#039;de Kroon&#039; en haar bewoners==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Gepubliceerd: 09 januari 2015&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Door: Wim Bindels&amp;lt;/small&amp;gt;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt; Geplaats op: [https://cultuurbehoudmilsbeek.nl/boerderij-de-kroon-en-haar-bewoners website van Stichting Cultuurbehoud Millsbeek]&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon.png|miniatuur|alt=De Kroon|&amp;lt;small&amp;gt;De Kroon&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Kadastrale kaart met De Kroon.png|miniatuur|500px|&amp;lt;small&amp;gt;Kaart van boerderij “De Kroon” en de omgeving op basis van de Kleefse kadasterkaart. De boerderij was zoals wel vaker het geval was blijkbaar gesitueerd op de “Gemeine Sandtheide” en de donkere percelen waren eigendom van de Erben Peter Krohn die in de directe omgeving van de boerderij lagen. &amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familiewapen Goossens.png|miniatuur|alt=Familiewapen Goossens|Familiewapen Goossens]] &lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon 2.png|miniatuur|alt=De Kroon|De Kroon]] &lt;br /&gt;
[[Bestand:De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen.png|miniatuur|900px|alt=De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen. Boven Aag met Wim op haar schoot, Drika, vader Dorus, Truus, Piet en Martien en onder Marie, Corrie, Jan, Harrie, Toon en Grad|&amp;lt;small&amp;gt; De Krönse Dorus met echtgenote Aag en hun kinderen. Boven Aag met Wim op haar schoot, Drika, vader Dorus, Truus, Piet en Martien en onder Marie, Corrie, Jan, Harrie, Toon en Grad&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark.png|miniatuur|alt=Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark op bezoek aan de Bloemenstraat bij Marie en haar hondje|&amp;lt;small&amp;gt; Schoondochter Nellie Goossens-Stoffele met zoontje Mark op bezoek aan de Bloemenstraat bij Marie en haar hondje&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon na de oorlog.png|miniatuur|alt=De Kroon na de oorlog|&amp;lt;small&amp;gt; De Kroon na de oorlog&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Marie van de Kroon.png|miniatuur|200px|alt=Marie “van de Kroon”, de laatste bewoonster van de familie Goossens.|&amp;lt;small&amp;gt; Marie “van de Kroon”, de laatste bewoonster van de familie Goossens.&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent.png|miniatuur|alt=De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent|&amp;lt;small&amp;gt; De Kroon”kort na aankoop in 1983 door van Lent&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Op een van de oudste en fraaiste woningen in de Bloemenstraat en Milsbeek is het jaartal 1739 op de voorgevel te lezen. Het gebied maakte in die tijd nog deel uit van het Hertogdom Kleef en viel onder de soevereiniteit van de Koning van Pruisen. Het Kleefse kadaster (1731/1832) leert ons dat op deze plaats al eerder sprake was van een boerderij. De boerderij was in die tijd eigendom van de Erben Peter Krohn en was 11 morgen 111 roeden groot. Een morgen was 8.867,2 m2 en een roede 14,78 m2. Het grootste deel van dit eigendom was in de directe omgeving van de boerderij gelegen. Naast de boerderij lag het “ackerland” en aan de overzijde van de Bloemenstraat langs de Niers de weilanden. Enkele kleinere percelen “ackerland” lagen zuidelijker langs de Bloemenstraat (de zaale) en in het Kampveld. Uit de Kleefse Kadasterkaart blijkt dat van de toenmalige wegenstructuur anno 2014 niet zo veel meer te herkennen valt. Wat de bebouwing in de directe omgeving van de boerderij “De Kroon” (1) betreft was er alleen bewoning op de plaatsen waar in de vorige eeuw de boerderijtjes van v. Dijck (2), Verhasselt (3), Thissen (4) en v. Benthum (5) gevestigd waren. Alhoewel er ook andere theorieën zijn ( De naam zou zijn afgeleid van het kroonvormige verdedigingswerk van het Genneperhuis) is het m.i. waarschijnlijker dat de naam “De Kroon” van de toenmalige eigenaar Peter Krohn zal zijn afgeleid. Ten tijde van de Kleefse kadasterkaart was de boerderij “De Drie Kronen” nog niet aanwezig. Deze naam is mogelijk vervolgens gekozen ter onderscheiding van de oudere boerderij “De Kroon”.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Alleen het zo genaamde dwarshuis is overigens oud. Dit moet indertijd als schipperscafé zijn gebouwd. Voor de woning aan het uiteinde van een wat bredere uitmonding van de Niers moet er een aanmeergelegenheid met een overslagsteiger zijn geweest. Als de Niers voldoende vaardiepte had moet er in de winterdag onder meer het hout uit het Reichswald , zijn overgeladen in grote trekschuiten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Later werd het gebied waar wij wonen een onderdeel van de Franse republiek. Vele eigendommen werden in die tijd “onteigend” door de Fransen, en mogelijk is ook “De Kroon ”zo in Franse handen gevallen. De boerderij werd volgens de Franse inwonerslijsten van 1800 bewoond door Hend Noij en Theodora van Kempen en hun gezin. Hend was in die tijd agent (een soort ambtenaar) voor de Fransen. Hendrik Stoffelen , eigenaar van de naast Maria Roepaan gelegen grote boerderij “De Hövel” in Ottersum, kocht in 1803 De Kroon, weer van de Fransen. Hend Noij is er waarschijnlijk nog een aantal jaren blijven wonen. Ten tijde van de eerste volkstelling in 1830 werd de boerderij bewoond door Mathis Driessen en Catherina Koenen. Mathis was geboren aan de Onderkant in het gebied dat toen werd aangeduid als Milsbeek hameau”. Catharina was een dochter van Andreas Koenen, de toenmalige eigenaar van de boerderij waar nu Dimitri Verpaalen en Esther Vissers hun theehuisje exploiteren. Via een “schenkingsakte bij het leven” uit 1840 blijkt dat het boerderijtje door Hendrik Stoffelen is geschonken aan zijn dochter Gertruij (Trui van den Heuvel), een dochter uit zijn 2e huwelijk met Marie Hoenselaars. In de akte van schenking werd zij al “herberggiersche” genoemd wat er op zou kunnen duiden dat zij hier toen al woonachtig was. Kort na 1750 moet een zekere Arnoldus Goossens uit Hamont (gelegen in het huidige België) zich als koperslager in de Zandstraat in Gennep hebben gevestigd.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De familie Goossens verspreidde zich via deze stamvader Arnoldus Goossens in onze regio en bracht vele bekende nakomelingen voort. Uit zijn 2 huwelijken werden 13 kinderen geboren waaronder een zoon Peter. In 1840 moet vader Hendrik Stoffelen zijn goederen hebben over gedragen aan zijn kinderen. Dochter Geertrui ( Trui van den Heuvel) kreeg via een schenking door het huwelijk van de in 1813 als 3e zoon van Peter Goossens geboren Hendrik Goossens op 2 april 1846 met de 28 jarige welgestelde Ottersumse Trui van den Heuvel kwam ‘De Kroon’ in 1846 in bezit van de familie Goossens. Trui kreeg De Kroon als bruidsschat mee en moet vele jaren de uitbaatster van het café zijn gebleven. Er kwam al vrij snel jong leven op ‘De Kroon’. In februari van het jaar 1847 werd er op “De Kroon” het eerste kindje in een serie van zeven (4 jongens en 3 meisjes) geboren. De jongens werden na hun leerplichtige leeftijd allen in het bedrijf opgenomen en dit groeide uit tot een van de grootste van Milsbeek. Met als tussenstapje het Hertogdom Limburg, waren wij hier in Milsbeek inmiddels Nederlanders geworden. In 1840 moet de Kroon acht bunder en twintig ellen groot zijn geweest. Door de aankoop van akkergrond en weiland groeide de boerderij annex café als bezit van de familie Goossens uit tot meer dan 20 ha. Het was toen een van de grote boerderijen in Milsbeek geworden.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoon Theodorus werd de nieuwe boer op “De Kroon” (de Krônse Dorus). Ook de anderen kwamen goed terecht. De oudste zoon Hendrik werd boer op de pachtboerderij “De Repelhof” in Beers, zoon Jan trouwde met Mina Bindels van de boerderij “De Högt “ in de Bloemenstraat. De oudste dochter Maria “trouwde in” op de boerderij “De Hel” in de Langstraat door haar huwelijk met Jan ten Haaf, Catharina trouwde met molenaar Gradus van de Loo uit Ottersum en dochter Nel met Thei Jetten uit Gennep. Zoon Peter tenslotte werd koetsier bij een dokter uit Cuijk , bleef ongehuwd en woonde tot zijn overlijden op de ouderlijke hoeve . De Krônse Dorus huwde met Aag (Agatha) Poos uit Beers en zij waren niet geïnteresseerd in het voort zetten van het cafébedrijf. Die interesse had wel zijn broer Jan Goossens. De vergunning werd aan hem over gedragen en hij begon even in zuidelijke richting langs de Rijksweg richting Gennep gelegen oude Tol, die toen nog rijkseigendom was, een café. Vooral zijn dochter ‘Marie van den Alde Tol’ werd later een begrip in de gehele regio. De naam ‘De Kroon’ bleef als horecabedrijf ook in de familie en wel via dochter Nel Goossens die gehuwd was met Thei Jetten uit Gennep. Die was eigenaar van het tegenover het gemeentehuis gelegen café. Deze ging na een modernisering voortaan als “Hotel De Kroon” door het leven , dit als herinnering aan de boerderij/café aan de Bloemenstraat waar Nel was geboren. Met de Krônse Dorus en zijn vrouw Agatha kwam er wederom een groot gezin op “De Kroon” want er werden niet minder dan 11 kinderen geboren, zeven zoons en 4 dochters. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB.png|miniatuur|200px|alt=Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB|&amp;lt;small&amp;gt;Toon van de Kroon, de zaakvoerder van de LLTB&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
De kinderen werden algemeen in Milsbeek aangeduid met de bijnaam “…… van de Kroon”. Nadat de andere kinderen gehuwd of vertrokken waren, bleven de oudste dochter Drika, de oudste zoon Piet en dochter Marie ongehuwd op de boerderij achter. Van de andere kinderen bleven er geen in Milsbeek wonen. Toon (van de Kroon) werd wel een bekende in Milsbeek want hij werd zaakvoerder van de Boerenbond Ottersum waar ook de Milsbeekse boeren lid van waren en hun “boodschappen” deden. Zijn zoon Martien heeft nadat hij van de landbouwschool kwam nog een jaar op de boerderij gewoond met de bedoeling om er een tuindersbedrijf te starten maar zover is het niet gekomen. Hij ging bij zijn vader op de Boerenbond werken en werd degene die de verzekeringstak onder zich kreeg. Dat was toen de LVM (de voorloper van Interpolis). Hij trouwde met Nellie Stoffele en heeft na zijn huwelijk nog enige jaren in de Kanonskamp op de Milsbeek gewoond.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dorus Goossens overleed in 1934 en zijn vrouw Aag in 1940 . De oude boerderij leed, zoals alle andere woningen in de Bloemenstraat en Milsbeek, behoorlijke oorlogsschade. Het boerderijdeel werd afgebroken en in het kader van de wederopbouw nieuw gebouwd. Het dwarshuis kon gehandhaafd blijven en pronkt nog steeds met het jaartal 1739 in de Bloemenstraat. Van de kinderen die op de boerderij bleven wonen overleed Drika in 1949. Piet en Marie bouwden de boerderij langzaam af. Toen Piet in 1962 overleed bleef Marie alleen in het boerderijtje over en was de boerderij in feite een woonboerderij geworden. Marie was een kranige vrouw die na het overlijden van haar broer Piet vele jaren nog bijna 20 jaar alleen in het boerderijtje bleef wonen. In 1980 overleed zij als laatste op 85-jarige leeftijd. Er was er geen opvolging van uit de familie Goossens. Via neef notaris Goossens uit Boxmeer werd er in april 1981 een publieke verkoop georganiseerd, natuurlijk in Hotel “De Kroon” in Gennep.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Door een noodlottig verkeersongeval kwam hij al korte tijd later in 1983 te overlijden. “De Kroon “ kwam in handen van zoon Paul. Samen met echtgenote Carla bouwde hij al snel een plantenkas en startte hij er een plantencentrum . Paul en Carla exploiteerden 29 jaar lang samen het bedrijf maar na een ziekbed van 3 ½ jaar overleed Carla in 2012. Zoon Ferdinand was het bedrijf inmiddels komen versterken en, na de afronding van zijn studie landschapsarchitect in Velp, kwam ook zoon Michiel in mei 2012 in het eigen bedrijf werken. Inmiddels is Paul opnieuw gehuwd met Wilma en vooral zij is de drijvende kracht geweest van de grote verandering die het bedrijf de laatste twee jaren heeft ondergaan. Samen met Paul en de zonen Ferdinand en Michiel exploiteren zij nu het tuincentrum “De Kroon Flowers” in milsbeek . Een prachtig bedrijf waar we met recht trots op kunnen zijn.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Naschrift:&#039;&#039;&#039; &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor dit artikel is vooral dankbaar van gebruik gemaakt van het uitvoerige speurwerk van de in 1984 overleden Hendrikus Goossens uit Beers, een afstammeling van de in naar Beers vertrokken broer van de Krônse Dorus. Verder is er gebruik gemaakt van gegevens die verstrekt zijn door Teun Theunissen (een nazaat van Andreas Koenen, Henk Jaspers (gehuwd met Wilmi Goossens), Nellie Goossens-Stoffele en Paul van Lent.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Naschrift schrijver Wiki&#039;&#039;&#039;:&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik heb het artikel van Wim Bindels integraal overgenomen, zodat zijn bijdrage niet verloren gaat. Hij heeft net als ik gebruik gemaakt van het werk van mijn oom Hendrikus (Harry) Goossens. Het familiewapen van Goossens kan volgens mij nooit bestaan hebben gezien de ‘eenvoudige’ afkomst van ‘onze’ familie Goossens. Ik neem aan dat deze in opdracht van mijn oom is gemaakt. Mijn vader heeft deze vervolgens in glas en lood laten maken en opgenomen in onze trapvenster. Hieronder de opgenomen foto van de eerste en enige reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen van familie Goossens. De organisator Hendrikus (Harry) Goossens was net hiervoor gestorven. Links vooraan in het geel staat mijn moeder [[Maus Beckers]] en helemaal rechts staat mijn vader [[Koos Goossens]] met een baardje en direct erachter ik [[Richard Goossens]] met het blonde haar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Bestand:Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen.png|miniatuur|900px|alt=Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen|&amp;lt;small&amp;gt; Reünie in 1984 in het Belgische Hamont van de afstammelingen&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Achtergrondinformatie]]&lt;br /&gt;
[[Category: Boerderij]]&lt;br /&gt;
[[Category: OpenWiki]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=169</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=169"/>
		<updated>2022-01-25T13:47:28Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Favoriete pagina’s */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=168</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=168"/>
		<updated>2022-01-25T13:47:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Private wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Favoriete pagina’s==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hier vind je mijn favoriete boeken, pagina’s en thema’s…[[Favorieten | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;lees verder&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=167</id>
		<title>Hoofdpagina</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=167"/>
		<updated>2022-01-25T13:45:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[Mijn Geschiedenis]]&lt;br /&gt;
{{Zijbalk geschiedenis van de Nederlanden}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=150</id>
		<title>Maria van de Loo</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Maria_van_de_Loo&amp;diff=150"/>
		<updated>2022-01-24T19:12:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Epiloog */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt;    &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Geboorte==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo V2.JPG|miniatuur|300px|Patrilineaire stamreeks naar familie Van de Loo]]&lt;br /&gt;
Op maandag 24 oktober 1803 werd mijn [https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_benamingen_voor_generaties stammoeder] Maria van de Loo te Kessel, [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement)#:~:text=Het%20Roerdepartement%20%28Frans%3A%20Departement%20de%20la%20Ro%C3%ABr%2C%20Duits%3A,Duits%20Rur%2C%20niet%20te%20verwarren%20met%20de%20Ruhr%29. Departement de la Roër] geboren. Dochter van &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1759-1854)&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;Maria was in de 18e en 19e eeuw de meest voorkomende voornaam voor een meisje &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. De levensverwachting bij Maria&#039;s geboorte was nog steeds laag. Dit, omdat veel kinderen stierven aan kinderziekten, in het kraambed, of als vondeling. Ongeveer een kwart van de baby’s stierf voor het eerste levensjaar. Dit betekent niet dat je destijds niet oud kon worden, want voor 20-jarigen was de levensverwachting al vijfenzestig.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Haar geboortedorp lag aan het riviertje [https://nl.wikipedia.org/wiki/Niers Niers] en had zo’n duizend inwoners. Tijdens de Franse bezetting was Kessel een mairie, waaraan in 1800 Ottersum was toegevoegd &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het noordwesten lag (en ligt nog steeds) het Reichswald. De westelijke grens van Kessel is Ottersum, dat tegenwoordig in gemeente Gennep in Nederland ligt. Echter, bij haar geboorte lag de grens enkele kilometers verderop. Toen was de Maas de grens met de toenmalige [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bataafse_Republiek Bataafse Republiek].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het leven van Maria zou de samenleving radicaal veranderen. Het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ancien_r%C3%A9gime Ancien Régime]  zou plaatsmaken voor de revolutie, er ontstonden nieuwe landen en mogelijk dat Maria ook al de eerste effecten van industrialisatie heeft meegemaakt. De biografie van Maria van de Loo is dan ook één groot geschiedenisboek, over haar zelf weten we niet veel, maar tijdens haar leven veranderde om haar heen ongelofelijk veel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kleeflands ===&lt;br /&gt;
In haar regio werd destijds (en nu nog met name door de ouderen) het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Kleverlands Kleverlands] gesproken, dat net als Brabants een Noord-Nederfrankisch dialect is. Alle [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederfrankisch Nederfrankisch]  dialecten stammen af van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oudnederfrankisch Oudnederfrankisch]  dat tussen ongeveer de vijfde tot en met de elfde eeuw in een deel van [https://nl.wikipedia.org/wiki/Austrasi%C3%AB Austrasië] werd gesproken &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In Gennep en Goch spraken ze hetzelfde dialect &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zonder dat dit veel impact had in het dagelijks leven, was het hertogdom in 1715 onder de soevereiniteit van de koning van Pruisen gekomen. De Pruisen voerden een tolerante religieuze politiek en stonden ook toe dat in Kleef het ‘Nederlands’ de officiële taal van bestuur, onderwijs en kerk bleef.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Franse tijd === &lt;br /&gt;
[[Bestand:Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch.jpeg|miniatuur|Kaart van gebied tussen rivier Maas en stad Goch|400px]]&lt;br /&gt;
Marie is echter niet onder Pruisisch bewind geboren, maar in een land dat door Frankrijk was ingelijfd. In 1794 was de gehele linkeroever van de Rijn door Franse revolutionaire troepen bezet en een jaar later ook alle vorstendommen aan de rechteroever van de Rijn, zoals Geldern, Moers en Kleve. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninkrijk_Pruisen Koninkrijk Pruisen] erkende deze annexatie met de  [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrede_van_Bazel_(1795) Vrede van Bazel] Het gebied ging op in de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Cisrheniaanse_Republiek Cisrheniaanse republiek]en de vazalstaat werd vervolgens in 1798 ingelijfd als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Roer_(departement) Departement de la Roër] [https://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_Franse_Republiek la Première République] &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;5&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Door de Franse bezetter werd in 1800 haar toekomstige woonplaats Ottersum ingedeeld bij de mairie Kessel. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Nog meer dan met de komst van de Pruisen, zou er met de Fransen (en ook daarna) veel veranderen. Zo kwam er definitief een einde aan het [https://nl.wikipedia.org/wiki/Heilige_Roomse_Rijk Heilige Roomse Rijk]. De bestuurlijke chaos verdween. Er kwam er een nieuwe grondwet. Zo werden de burgerlijke stand en de militaire dienstplicht ingevoerd, het hoofd van de gemeente werd een burgemeester. Verder werden er grote doorgaande wegen, de routes impériales of Napoleonswegen, aangelegd. Door het wegvallen van de tolgrenzen leefde het handelsverkeer op en werden landbouw en industrie bevorderd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Marie moet goede basisonderwijs hebben genoten, want in de Franse tijd was in het kader van egalité het onderwijs gratis, zodat het lager onderwijs ook voor de minder welgestelden toegankelijk werd. Kennis, discipline en zelfontplooiing werden gezien als een remedie tegen de heersende armoede, onnozelheid en criminaliteit. Goed onderwijs zou resulteren in betere mensen en een rechtvaardiger samenleving. Vanuit Frankrijk groeide ook de overtuiging, dat het onderwijs een zaak van de staat en niet van de kerk was. Alle kinderen moesten onderwezen worden in lezen, schrijven, rekenen, de moedertaal, aardrijkskunde van Frankrijk, kennis der natuur en kennis van de rechten en plichten van mens en staatsburger. Om de kwaliteit van de meesters op te krikken, kwamen er kweekscholen voor onderwijzers.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Koninkrijk der Nederlanden===&lt;br /&gt;
Na de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_bij_Leipzig Slag bij Leipzig], de grootste militaire confrontatie in Europa vóór de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, werd Napoleon afgezet en in 1814 verbannen naar Italiaanse eilandje [[WikiPedia Elba|Elba]]. Bij het trekken van de nieuwe landsgrenzen in 1813 herkreeg de [[WikiPadia Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]], die ook deel had uitgemaakt van het [[La Première République|Eerste Franse Keizerrijk]], haar onafhankelijkheid terug. Nu als monarchie met Willem I als soeverein vorst der Nederlanden. In het voorjaar van 1815 was Napoleon weer aan de macht en enkele maanden later werd hij bij Waterloo definitief verslagen. Tijdens het [[WikiPedia Congres van Wenen|Congres van Wenen]] werd besloten een grote bufferstaat tussen de twee grootmachten te creëren. De oprichting van het [[WikiPedia (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden|(Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden]] met de Oranjes als vorstenhuis was hiermee een feit. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het Prinsbisdom Luik, het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy, het Hertogdom Bouillon, en nog wat kleine zelfstandige gebieden, die nooit tot de Oostenrijkse Nederlanden behoorden, werden samen met de Oostenrijkse Nederlanden verenigd met de Bataafse Republiek. Verder gaf Pruisen alle gebieden ten westen van de Maas aan het nieuwe koninkrijk. Pruisen mocht de scheepvaart op de Maas niet beïnvloeden. Met een kanonschot (800 Rijnlandse Roeden, ca. 3 km) keek men hoe ver Pruisen van de Maas moest komen te liggen. En hiermee werden Mook, Gennep en Ottersum Nederlands. De verschillende buurtschappen van mairie Kessel werden verdeeld over de twee gemeentes Ottersum en Kessel in de twee verschillende landen. Deze grensbepaling heeft scheiding gebracht tussen plaatsen en mensen, die jarenlang nauw met elkaar verbonden waren. Wanneer in 1815 het taalgebruik de leidraad was geweest bij het vaststellen der grenzen, was het resultaat anders geweest. De grens van 1815 is dezelfde grens die de Bondsrepubliek Duitsland vandaag (2019) van Nederland scheidt. Qua grondgebied was het nieuwe koninkrijk vergelijkbaar met de Benelux.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Koning Willem I wilde een eenheidsstaat scheppen en was van mening dat de invoering van het (Noord-)Nederlands als landstaal hierbij kon helpen. In 1819 gelastte hij alle ambtelijke instanties in de provincies Oost- en West-Vlaanderen, Antwerpen en Limburg om uitsluitend nog het Nederlands als schrijf- en spreektaal te gebruiken. Tegen deze taaldwang, die Limburg dwong tot het ambtelijk gebruik van het Nederlands, kwam geen enkel verzet van betekenis, terwijl het onder de notabelen toch bon ton was het Frans als chique voertaal te gebruiken; het dialect was te volks en het gebruik van het beschaafd (Noord-)Nederlands te ongemakkelijk, want dat gebruikte ze zelden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De Duitse Bond===&lt;br /&gt;
De Duitse Bond (Duits: Deutscher Bund) was een vereniging van 39 Duitstalige staten in Centraal-Europa, opgericht door het Congres van Wenen in 1815 om de economieën van afzonderlijke Duitstalige landen te coördineren en het voormalige Heilige Roomse Rijk te vervangen, dat was ontbonden in 1806.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De vroegere territoriale lappendeken met de bijbehorende bestuurlijke en rechterlijke organisatie, leefde alleen nog maar in de herinnering van de oudere generatie. Veel van wat de Fransen hadden gebracht bleef behouden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 1==&lt;br /&gt;
Maria (19) is twee keer getrouwd. De eerste keer op 18 april 1823 (geregistreerd als vrouw zonder beroep, woonachtig in Kessel) met [[Jacobus van Well jr.]] (36) &amp;lt;small&amp;gt;(1787-1838)&amp;lt;/small&amp;gt; in Ottersum in Limburg, (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;6&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Jacob is geregistreerd als bouwman (= landbouwer), zoon van [[Jacobus van Well sr.]] &amp;lt;small&amp;gt;(1742-1821)&amp;lt;/small&amp;gt; geboren in Hommersum en [[Joanna Maria Jansen]] &amp;lt;small&amp;gt;(1760-1822) &amp;lt;sup&amp;gt;7, 8&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; Geboren in Asperen. De ouders van Jacob waren nog niet zolang ervoor overleden en woonden in De Looi nr. 179 (onder Ottersum) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;9&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Echter, familie Van Well kwam van origine niet uit Ottersum, maar uit het onmiddellijk daaraan grenzende dorp Hommersum. Ook Jacob is hier geboren &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;10&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en al deze plaatsen lagen tot voor enkele decennia terug in Hertogdom Kleef (Koninkrijk Pruisen). &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Jacobus en Maria kregen de volgende vijf kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   i. Jacobus  &amp;lt;small&amp;gt;(1824-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;11&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  ii. Willem  &amp;lt;small&amp;gt;(1827-1906) &amp;lt;sup&amp;gt;12&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* iii. Hermanus  &amp;lt;small&amp;gt;(1829-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;13&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  iv. Geertruida  &amp;lt;small&amp;gt;(1832-1873) &amp;lt;sup&amp;gt;14&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   v. Joannes  &amp;lt;small&amp;gt;(1835-1886) &amp;lt;sup&amp;gt;15&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In de archieven van Ottersum vinden we Maria bij de huwelijken van haar twee oudste zonen Jacobus (31) met Johanna Schoofs (23) in 1856 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;16&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, Willem (25) met Gerharda Derks (23) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;17&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; En haar dochter Geertruida (20) met Peter Johannes Janssen (21) in 1852 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;18&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. In de archieven van Gennep vinden we Maria bij het huwelijk van haar jongste zoon Johannes (24) uit het eerste huwelijk (20) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;19&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; met Elizabeth Goossens. In de archieven van Groesbeek vinden Maria bij het huwelijk van Hermanus (28) met Willemina Peters (wordt hier Wilhelmina bedoeld?) in 1858 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;20&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Landsgrenzen ===&lt;br /&gt;
Toen Maria in Ottersum woonde moet veel van haar familie nog in Rijnland (Pruisen) hebben gewoond. Tijdens de Franse bezetting was de paspoortplicht ingevoerd. Iedereen moest zich laten inschrijven en wie geen achternaam had moest er een verzinnen. Na de bezetting stelde Willem I in 1813 niet alleen een paspoort verplicht voor Nederlanders die naar het buitenland wilden, maar ook voor buitenlanders die naar Nederland kwamen. Het ging de regering daarbij vooral om Fransen die men zeer wantrouwde. Maar in de praktijk zal het grensverkeer tussen Noord-Limburg en Kleef niet heel moeilijk zijn geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De opkomst van het liberalisme midden negentiende eeuw ging gepaard met grootschalige afschaffing van paspoorten. Tot de Eerste Wereldoorlog kon men zonder paspoort reizen. Sinds die oorlog is het paspoort weer verplicht. „De Staat zette vanaf toen meer voorzieningen op voor de burgers en wilde die afschermen van ‘free riders’.” Na de Tweede Wereldoorlog werd de grens ineens ook door de bevolking als een echte grens ervaren. Dat blijkt onder meer uit het aantal  grensoverschrijdende huwelijken. Voor 1940 was dat nog 35 procent, nu nog maar 5 procent. &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;21&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het invoeren van het Duits op de scholen en in de kerken (1828—1840) raakte de bevolking van Opper Gelder en Kleef geleidelijk meer verduitst.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Belgische Revolutie===&lt;br /&gt;
Marie heeft niet lang in het (Verenigde) Koninkrijk der Nederlanden gewoond, want na de Belgische Revolutie in 1830 werden Gennep en Ottersum de meest noordelijke gemeenten van het nieuwe Koninkrijk België. Limburg met uitzondering van Maastricht  had zich namelijk aangesloten bij de Belgische Revolutie.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toen Willem I uiteindelijk in 1838 toestemde in een erkenning van een autonoom België en het jaar daarop het verdrag van Londen ondertekende, werden het oostelijk deel van Limburg (met uitzondering van de vestingsteden Maastricht en Venlo) als ook het oostelijk deel van Luxemburg (Duitstalig) een hertogdom van de Duitse Unie en tegelijkertijd in persoonlijke unie met Nederland.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Voor veel katholieke Limburgers bleef het overwegend protestante Nederland de ongewenste overheerser. Daarnaast was België voor de toenmalige maatstaven een moderne staat. Er ontstond&lt;br /&gt;
een separatistische beweging. Indien aansluiting bij België niet haalbaar zou zijn, zou men kunnen streven naar aansluiting bij de Duitse Bond, of als laatste mogelijkheid onafhankelijkheid zoals Luxemburg, eventueel onder het huis van Oranje. In de regio van Gennep en Ottersum had aansluiting bij de Duitse Bond de voorkeur, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===1948===&lt;br /&gt;
Begin 1848 greep het door de gevestigde orde gevreesde revolutiespook in grote delen van Europa om zich heen. Nederland keek angstig naar België, want in een dergelijk revolutionaire situatie zou België immers Limburg kunnen opeisen. Het Frankfurter Parlement besloot in 1848 dat het hertogdom Limburg “ein Deutsches Bundesland wie jedes ander” was en dat het niet verenigd kon blijven met Nederland. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg was een onbeduidend gewest en door Limburg zouden conflicten kunnen ontstaan tussen Den Haag en de Duitse Bond. Was Limburg dat wel waard, vroegen de Hollanders zich af?&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook koning Willem II werd bang en gooide op 13 maart 1848 het roer om. Zonder zijn kabinet erin te kennen gaf hij de liberaal Thorbecke opdracht een nieuwe grondwet op te stellen.&lt;br /&gt;
Ook de nieuwe regeringen in de Duitse staten wilden meer inspraak en vrijheden, maar ze wensten ook de vrije losse Duitse statenbond om te smeden tot een hechte natie.&lt;br /&gt;
Minister – president Thorbecke voerde vanaf het eerste moment een Limburg vriendelijk beleid om de Limburgers te integreren in Nederland. Thorbecke werd daarom ook verantwoordelijk gehouden voor het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, die tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen leidde. Toen Thorbecke in april 1853 moest aftreden zorgden de Maastrichtse burgers ervoor dat hij namens het kiesdistrict Maastricht werd herkozen in de Tweede Kamer, want voor het noorden was hij persona non grata geworden. Hierdoor ging men de band met de Duitse Bond steeds meer als overbodig ervaren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Overlijden Jacobus===&lt;br /&gt;
Jacubus is op 12 februari 1838 overleden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;22&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. In het overlijdensregister van Jacobus wordt Jakobus opvallend met een ‘k’ geschreven en wordt Maria als Anna Maria geregistreerd. Jacobus had Maria op een grote boerderij met vijf minderjarige kinderen achtergelaten, waarvan de oudste veertien jaar en de jongste vier was. Het bedrijf en het gezin hadden een nieuwe boer nodig &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;23&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Hoe weten we dat het een groot bedrijf was? Het uittreksel uit de bevolkingsregister van 1840 leert ons, dat Maria, haar nieuwe man Peter, haar twee oudste zonen uit haar eerste huwelijk als landbouwer, haar drie andere kinderen uit haar eerste huwelijk en eerste kind uit haar tweede huwelijk, twee knechten en twee inwonende meiden hier woonden &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;24&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Opvallend is dat Maria als ‘arbeidster’ en niet als ‘landbouwer’ staat geregistreerd. Overigens overkwam dit meer boerinnen in Ottersum.  &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+ Uittreksel Bevolkingsregister &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
der Gemeente Ottersum uit jaar 1840. &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! Naam en voornaam !! Leeftijd !! Geboren te !! Beroep&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Peter Goossens || 31 || Gennep || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Maria van de Loo || 35 || Kessel || arbeidster&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Jacobus van Well || 14 || Ottersum || landbouwer&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Willem van Well || 12 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Herman van Well || 10 || “ || geen&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Gertruda van Well || 7 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Johannes van Well || 4 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| Anna Maria Goossens || 1 || “ || “&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || knecht&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| … ||  ||  || meid&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hun naaste buurman was Petrus Goossens, gehuwd met Geertruida ten Haaf. Geen familie van ‘onze’ familie Goossens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stad en regio ===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Oude kaart Ottersum.png|miniatuur|Ottersum 1886|400px]]&lt;br /&gt;
Uit het huwelijksregister leren we dat Peter en Maria een landbouwbedrijf hadden. De boerderij lag in de Looi in de buurt van het riviertje Niers en de grond bestond uit oude rivierklei en hierdoor geschikt voor landbouw. In de winter overstroomden jaarlijks aan beide zijde van de Niers hectaren akkerland en weilanden. In 1880 was er een watersnoodramp. Hoewel het stadje is gebouwd op een verhoging, een lage Maasduin tussen de Maas en de Niers, komt toch bijna de hele stad onder water te staan.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Iets meer te westen lagen de uitgestrekte zandgronden van de Peel en hier stond voor de grote ontginningen de veeteelt op de voorgrond &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;, waarbij in sommige streken, zoals in Venray, de schapenteelt van belang was &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;26&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Dit geeft nog maar eens aan hoe arm dit gebied nog was in 1839. De aansluiting bij Nederland had nog geen merkbare positieve gevolgen gehad. De bedrijven in Noord-Limburg behoorden tot de kleinsten van Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;27&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;/small&amp;gt; Tweederde van de landbouwbedrijven was kleiner dan 5 ha &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;28&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De dunbevolkte streek is in de 19e eeuw voor handel en nijverheid niet interessant, de bodemgesteldheid (zand, heide, bos) nodigt niet uit tot intensieve landbouw of veeteelt. Uit stadsrekeningen en belastinglijsten blijkt dat Gennep vier of vijf welgestelde families kende en voor de rest uit dagloners en keuterboertjes bestond. Hygiënische toestanden waren erbarmelijk en het onderwijs stond op laag niveau. In 1878 werd Gennep getroffen door een besmettelijke keelziekte, waardoor er 45 kinderen stierven en de scholen moesten sluiten. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Zoals we al eerder bij ‘onze’ familie Goossens in de Kempen hebben gezien, moesten ook in de Peel boeren hun inkomsten uit het landbouwbedrijf vaak aanvullen met inkomsten uit andere werkzaamheden, bijvoorbeeld door als hoefsmid of als wagenmaker te werken. Ook hielden zij soms een herberg of was er sprake van een brouwerij. Er waren ook personen met veel grondbezit, zoals de adel, die hun grond in kleine kavels aan de boeren verpachtten.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Toch zou er in Maria&#039;s leven hier verandering in komen. Door de aanleg van de rijksweg Nijmegen-Maastricht in 1845 en vooral de aanleg van de particuliere spoorlijn Boxtel-Wesel door Gennep in 1869 wordt het stadje beter bereikbaar en komt het uit zijn isolement. Deze spoorlijn is zelfs lange tijd onderdeel geweest van de kortste route tussen Londen en Moskou. Op de kaart uit 1868, is de nieuwe spoorlijn nog niet ingetekend. Wel is duidelijk dat het kerkdorp Ottersum vlakbij het stadje Gennep ligt. De gemeente Ottersum had toen 1.900 inwoners en gemeente Gennep met 1.400 inwoners zelfs nog minder. Het was oprecht een dunbevolkte streek.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De gemeentelijke indeling van beide gemeente was niet logisch, iedere gemeente had grond aan beide zijden van de Niers. De parochiële indeling was wat dat betreft veel doelmatiger; wat van het zuiden gezien vóór de Niers lag behoorde tot parochie Gennep en wat er achter lag tot parochie Ottersum.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Looi behoorde tot gemeente Ottersum, maar voor wat betreft de parochiële indeling tot Gennep, vandaar dat hun kinderen bij de geboorte staan ingeschreven in de burgerlijke stand van gemeente Ottersum en hun doop aangetekend is in de doopregisters van parochie Gennep. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ook maatschappelijk was Looi meer op Gennep georiënteerd. Dit, omdat de toenmalige overgang over de Niers van dit over-Nierse gedeelte naar de dorpskern van Ottersum via de oude Niersbrug te Gennep liep. Er was nog een andere rivierovergang, naar die liep over Duits grondgebied over de Hamse brug bij het Groenwald en was een omweg. En er waren geen veerponten &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;29&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In Oost-Brabant en Noord-Limburg droeg iedereen zwarte sobere kleding en een hoofddeksel, ook kinderen. Boeren hadden doordeweeks een pet op en als ze naar de kerk gingen of op feesten een hoed op. De boerin droeg vanaf achttien jaar doordeweeks een witte muts, welke bestond uit een kanten middenstuk, een geborduurde &#039;bodem&#039; die boven op het hoofd werd gedragen. Om de muts heen zat gekloste kant die boven het voorhoofd in een golfpatroon was geplooid. Op zondag als ze naar de kerk ging en bij speciale gelegenheden droeg ze daar een toer (Limburgs) of poffer (Brabants) overheen. Een toer of poffer is een hoefijzervormige kanten bloemenkrans met op de rug afhangende linten die boven op de muts werd gezet. De muts met poffer was niet alleen een kunstig maar ook een prijzig kledingstuk. In 1910 kostte de combinatie muts met poffer 100 gulden: 75 gulden voor de muts en 25 gulden voor de poffer. De vrouw was dan ook terecht trots op haar hoofddeksel.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Huwelijk 2==&lt;br /&gt;
[[Bestand:Maria Catarina van Well.jpg|miniatuur|500px|alt=Maria Catarina van Well|Maria Catarina van Well]]&lt;br /&gt;
Op 12 december 1838 trouwt Maria (35), geregistreerd als landbouwster van beroep, voor de tweede keer. Nu in Gennep (Hertogdom Limburg binnen het Koninkrijk der Nederlanden en gebied van de Duitse Bond) met Petrus Gossens (30) en geregistreerd als akkerman &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;30&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Geboren op 29 augustus 1808 in Gennep en in de Franse geboorteakte als Pierre ingeschreven en in de omgang Peter genoemd. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De boerderij lag in de wijk &amp;quot;de Looi&amp;quot; van Ottersum, maar was aan de andere kant kerkgebonden aan Gennep. Daarom staan ​​hun kinderen ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente Ottersum, maar staat hun doop ingeschreven bij de doopregisters van de parochie Gennep. Maria en Peter krijgen ook vijf de kinderen:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*   vi. Anna Maria  &amp;lt;small&amp;gt;(1839-1888) &amp;lt;sup&amp;gt;31&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*  vii. Karel (kerkelijk: Carolus) &amp;lt;small&amp;gt;(1841-1922) &amp;lt;sup&amp;gt;32&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
* viii. Peter &amp;lt;small&amp;gt;(1842-1915) &amp;lt;sup&amp;gt;33&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*   ix. Johannes Hendrikus  &amp;lt;small&amp;gt;(1845-1938) &amp;lt;sup&amp;gt;34&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
*    x. Leonardus  &amp;lt;small&amp;gt;(1848-1928) &amp;lt;sup&amp;gt;35&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het volgende tienjarige bevolkingsregister staan de laatste vier kinderen ook in het gezin vermeld &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;36&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; In de archieven van Gennep vinden we Maria bij de huwelijken van haar zoon Peter (27) met de veel oudere Theodora Kamps (42) &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;37&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en dochter (Anna) Maria (29) met Coenradus van Bergen (27) in 1869 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;38&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; terug. Wat opvalt is, dat de naam Goossens in Gennep weer met dubbele “oo” wordt geschreven.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1849 sterft haar moeder &#039;&#039;&#039;[[Maria Elisabeth Janssen]]&#039;&#039;&#039; en vijf jaar later in 1854 ook haar vader &#039;&#039;&#039;[[Johann Heinrich van de Loo]]&#039;&#039;&#039;.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na het huwelijk van Willem van Well in 1952, haar tweede zoon uit het eerste huwelijk, vertrekken Maria en Peter Goossens met zoon Johannes uit haar eerste huwelijk en de kinderen uit haar tweede huwelijk naar Gennep. Het nieuwe adres is Zandstraat 75, niet ver van Peters ouderlijk huis Zandstraat 62. Hier verbleven op dat moment nog zijn vader Peter Goossens met zijn tweede vrouw Elisabeth van de Camp en hun kinderen uit het tweede huwelijk.&lt;br /&gt;
Harry Goossens hypothese (in zijn boek ‘De Familie Goossens’) is, dat Willem van Well, al of niet met de andere kinderen Van Well, het ouderlijke bedrijf in de Looi had overgenomen en Peter Goossens een andere boerderij in Gennep had verworven. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1862 waren de volgende panden door haar schoonfamilie ‘Goossens’ bewoond:&lt;br /&gt;
* Zandstraat 62: Elisabeth van de Camp met de nog aanwezige kinderen uit haar huwelijk;&lt;br /&gt;
* Zandstraat 75: Petrus Goossens jr. en gezin. Johannes van Well was inmiddels gehuwd met Elisabeth Goossens, een halfzusje van zijn stiefvader en had zich elders gevestigd;&lt;br /&gt;
* Tuulakker 144: Hendrikus Theodorus Goossens, de oudste zoon uit het huwelijk van Peter Goossens sr. met Elisabeth van der Camp.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Enkele jaren later waren daar nog:&lt;br /&gt;
* Molenstraat 122: Hendrikus Go(os)ens uit 1832&lt;br /&gt;
* Molenstraat 124: Joseph Go(os)ens &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vanaf 1866 verlaten ook haar kinderen uit het huwelijk met Peter het ouderlijk huis. &lt;br /&gt;
* 1866: Na zijn huwelijk met Wilhelmina Verdijk uit Oeffelt, dochter van de burgemeester aldaar, vertrekt Karel op 1 augustus naar de Looi (Ottersum);&lt;br /&gt;
* 1869: Dochter Anna Maria trouwt in Gennep met Conrad van Bergen;&lt;br /&gt;
* 1870: Zoon Petrus trouwt met Theodora. Kamps, weduwe van Jacob van Bergen &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;39&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
===All in the family===&lt;br /&gt;
[[Bestand:Relatie Maria van de Loo met familie Goossens.JPG|miniatuur|400px|alt=Relatie Maria van de Loo met familie Goossens|Relatie Maria van de Loo met familie Goossens]]&lt;br /&gt;
Tijdens mijn onderzoek viel het me op dat de naam Goossens en de naam Jansen vaak voorkomen in de kwartierstaat van Maria. Nader onderzoek heeft me het volgende geleerd:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Goossens&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Maria’s kleindochter (en mijn overgrootmoeder) &#039;&#039;&#039;[[Maria Catarina van Well]]&#039;&#039;&#039; was getrouwd met &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] jr.&#039;&#039;&#039; Hij was de zoon van &#039;&#039;&#039;[[Hendrikus Goossens]] sr. &#039;&#039;&#039;, de oudste broer van haar tweede man &#039;&#039;&#039;Pierre (Peter) Goossens&#039;&#039;&#039;. Op de foto Trui met een [[poffer|toer]].&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&#039;&#039;&#039;Jansen&#039;&#039;&#039;&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het boek “De Familie Goossens” stelt H. Goossens dat bruid Jacob van Well en bruidegom Maria van de Loo volle neef en nicht van elkaar zijn; hun moeders &#039;&#039;&#039;[[Johanna Maria Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1760–1822) &amp;lt;sup&amp;gt;40&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; en &#039;&#039;&#039;[[Anna Elisabeth Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(1767-1849)&amp;lt;/small&amp;gt; waren gezusters van elkaar, beide dochter van &#039;&#039;&#039;[[Joannes Jansen]]&#039;&#039;&#039; &amp;lt;small&amp;gt;(±1735-)&amp;lt;/small&amp;gt;. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik ben dit verhaal gaan controleren en ben tot de conclusie gekomen, dat ze toch geen zussen zijn: &lt;br /&gt;
* Johanna Maria Elisabeth Jansen is op 30 april 1760 in Hommersum (Pruisen) geboren, met 20 jaar op 30 april 1780 in Hommersum (Pruisen) met Jacobus (Jacob) van Well getrouwd en op 6 juli 1822 in Ottersum (Verenigd Koninkrijk der Nederlanden), zij was toen 62 jaar oud. Dochter van Johannes Jansen en Henricae Peters.&lt;br /&gt;
* Anna Elisabeth Jansen is op 30 november 1767 in Hassum geboren, met 29 jaar op 11 juni 1797 in Kessel getrouwd met Johann Heinrich (Hendrik) van de Loo en op 2 maart 1849 in Kessel overleden, zij was toen 81 jaar oud. Dochter van Joannes Jansen en Esther Plancken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens Joanna Janssen, de vrouw van Arnoldus Goossens, getoetst. &lt;br /&gt;
* Joanna Janssen is op 15 juni 1744 in Gennep geboren, getrouwd met Arnoldus Goossens en op 25 oktober 1814 in Gennep overleden, zij was toen 70 jaar oud. Dochter van Henry Jansen en Theodora Schutjens.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ik heb geen informatie over hun ouders en kan daarom niet vaststellen of het dan wel nichten of achternichten van elkaar zijn. Zie ook de opgenomen sterk vereenvoudigde kwartierstaat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Provincie Limburg===&lt;br /&gt;
In 1866 verliet de Noord-Duitse grootmacht Pruisen de Duitse Bond met enkele bondgenoten omdat ze in conflict waren met vooral de andere grootmacht Oostenrijk. Er kwam hiermee een eind aan de Duitse Bond. Deze werd vervangen door een eerste echte federatie van 22 voorheen onafhankelijke staten van Noord-Duitsland. Vijf jaar later zouden de zuidelijke Duitse landen, behalve Oosterijk, aansluiten en ontstond het Duitse Rijk. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Limburg en Luxemburg zouden tijdens de oprichting in 1887 géén deel worden van de Noord-Duitse Bond. De titel hertogdom had voor Limburg hierna geen betekenis meer en Maria woonde nu in  provincie Limburg van Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Gestorven==&lt;br /&gt;
Maria (69) overlijdt op 12 maart 1873 in Gennep, Limburg, Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;41&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;.&lt;br /&gt;
Kort daarop trouwt zoon Johannes Hendrikus in op het ouderlijke bedrijf; vader Peter jr. en broer Leonardus blijven er wonen. Leonardus tot zijn huwelijk en vader Peter (77) tot zijn overlijden op 27 juni 1885. Ook zijn vier zonen zouden allen een respectabele leeftijd bereiken, in volgorde van hun geboortedatum 81, 73, 93 en 80 jaar. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Na haar dood vinden we in de archieven van Gennep Maria nog terug als vrouw van Peter Goossens (77) toen hij op 27 juni 1885 te Gennep was gestorven &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;42&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Verder als moeder bij het overlijden van haar zoon Johannes (50) op 14 maart 1886 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;43&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar eerste huwelijk met Jacobus van Well en bij het overlijden van dochter Maria (49) op 12 augustus 1888 &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;44&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt; uit haar tweede huwelijk met Peter Goossens.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Epiloog===  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Political map of Limburg (1350)-NL.svg|miniatuur|500px|Political map of Limburg (1350)-NL]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maria van de Loo heeft veel kinderen gekregen, die ook nog eens allemaal de volwassen leeftijd hebben gehaald en dat laatste is best bijzonder voor die tijd. Dit betekent dat ze veel nakomelingen heeft en hiermee genealogisch relevant is; zij is opgenomen in veel stambomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Heel bijzonder is het, dat Maria zonder haar regio te verlaten in veel verschillende staten heeft gewoond. Hoe hebben zij en haar directe buren dit ervaren? Als je boeken en artikelen over die tijd bestudeert, lees je hierover tegenstrijdige verhalen. Er wordt gesproken over separatistische bewegingen, maar ook over een bevolking die het allemaal gelaten over zich heen liet komen. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Ik kom tot de volgende conclusie. Het nieuwe Limburg van Maria had nooit bestaan; het was een lappendeken van voordien veel verschillende graafschappen en heerlijkheden en in het uiterste zuiden een heel klein stukje van het historische hertogdom Limburg, dat nu overigens bijna volledig in de provincie Luik ligt. Ieder gebiedje had zo zijn eigen dialect en zijn eigen geschiedenis. Maria zal zich dan ook zeker nooit Limburger hebben gevoeld. &amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
Had ze wel een voorkeur voor een bepaalde nationaliteit? De mensen in het uiterste noorden van Limburg hadden al eeuwen aan Hertogdom Kleef toebehoord; waren voornamelijk katholiek en spraken Kleefslands. &lt;br /&gt;
De Franse revolutionaire bezetter daarentegen stond een secularisering van de maatschappij voor en voerde het Frans als de officiële taal in. En hierna bemoeide ook de calvinistische Hollanders zich met katholieke kerk en voerde op hun beurt om het Nederlands in als de officiële taal. Het nieuwe België was voor de toenmalige maatstaven een moderne staat, waar bijna iedereen katholiek was de meeste Nederlandstalige dialecten uit dezelfde [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuidelijk-centrale_groep?wprov=sfti1 taalfamilie] kwamen, duidelijk anders dan de dialecten uit Noord-West Nederland &amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;sup&amp;gt;45&amp;lt;/sup&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;. Ik denk dan ook dat Maria en haar buren de voorkeur gaven aan aansluiting bij de Duitse Bond, omdat men vroeger deel uitmaakte van de Duitse gebieden en veel familieleden daar nog steeds woonden. Een goede tweede keuze was België. Maar invloed hierop had men niet en dus zal men inderdaad de samenvoeging met Nederland over zich heen hebben laten komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Bronnen en notities==&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&lt;br /&gt;
# Meertens Instituut. (z.d.). NVB : voornaam Maria. Geraadpleegd op 19 november 2020  [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/naam/is/Maria] &lt;br /&gt;
# WikiPedia Ottersum geschiedenis. (z.d.-a). Geraadpleegd op 19 november 2020 [https://nl.wikipedia.org/wiki/Ottersum?wprov=sfti1]&lt;br /&gt;
# Van der Horst, J. M., Van Leuvensteijn, J. A., Pijnenburg, W., &amp;amp; Van den Toorn, M. C. (1997). Geschiedenis van de Nederlandse taal. Amsterdam University Press&lt;br /&gt;
# Charlotte Giesbers, de taalonderzoekster uit Groesbeek promoveerde (in 2008) op haar onderzoek naar deze streektaal, het Kleverlands. &lt;br /&gt;
# E.M.Th. Nuyens, ‘De staatkundige geschiedenis der provincie Limburg vanaf haar ontstaan tot aan haar uiteenvallen in 1839’, Maastricht 1956 (Werken LGOG, dl. 2); zie ook R.M. Delahaye, e.a. ‘De Archieven in Limburg’, Alphen a/d Rijn 1986, blz. 3-11&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 18 april 1823, aktenummer 25 (huwelijk met Jacobus van Well)&lt;br /&gt;
# Duitsland, huwelijken, 1558-1929, Indexeren Project (Batch) Nummer: M96067-1; GS film nummer:	174443&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 6 jul 1822, aktenummer 46 (overlijden Johanna Maria Elisabeth Jansen)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 171&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 170&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 13 december 1824, aktenummer 63 (geboorte Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 14 januari 1827, aktenummer 5 (geboorte Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 3, 25 augustus 1829, aktenummer 40 (geboorte Hermanus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 20 februari 1832, aktenummer 17 (geboorte Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 4, 28 april 1835, aktenummer 41 (geboorte Johannes)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 27 augustus 1856, aktenummer 11 (huwelijk Jacobus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 1 mei 1852, aktenummer 6 (huwelijk Willem)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 21, 15 april 1852, aktenummer 4 (huwelijk Geertruida)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 20, 21 april 1860, aktenummer 6 (huwelijk Johannes) &lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Gelderland, Groesbeek, archief 0207, inventaris­num­mer 4528, 18 april 1858, aktenummer 6 (huwelijk Hermanus)&lt;br /&gt;
# Maas, T. (2021, 18 januari). Boer uit Kleef gaat viraal met filmpjes in grensoverschrijdend dialect: kunt u dit verstaan? Gelderlander&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.028, inventaris­num­mer 5, 12 februari 1838, aktenummer 13 (overlijden met Jakobus van Well)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 136&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# J.F.R. Philips e.a.., Geschiedenis van de Landbouw in Limburg 1750 – 1914 (Assen 1964) 128&lt;br /&gt;
# J. Derix e.a., De geschiedenis van de Venraysche schaapscompagnieën, I (Venlo  1982)  7&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Geschiedenis, II, 211&lt;br /&gt;
# Jappe Alberts, Oorsprong, 168&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 139&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 6, 12 december 1838, aktenummer 71 (huwelijk met Peter Gossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 1 juli 1839, aktenummer 27 (geboorte Anna Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 28 januari 1841, aktenummer 5 (geboorte Karel)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 5, 27 november 1842, aktenummer 54 (geboorte Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 14 december 1845, aktenummer 56 (geboorte Johannes Hendrikus)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Ottersum, archief 12.083, inventaris­num­mer 6, 11 mei 1848, aktenummer 16 (geboorte Leonardus)&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Goossens, H. M. (1978b). De Familie Goossens: Pagina 140&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 7, 4 augustus 1857, aktenummer 27 (geboorte dochter van Jacob van Bergen en Theodora Kamps)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 20 februari 1870, aktenummer 2 (huwelijk Peter)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 21, 10 februari 1869, aktenummer 1 (huwelijk Maria)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 maart 1873, aktenummer 12 (overlijden Maria van de Loo)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 27 juni 1885, aktenummer 25 (overlijden man Peter Goossens)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 15 maart 1886, aktenummer 12 (overlijden zoon Johannes van Well)&lt;br /&gt;
# Burgerlijke Stand in Limburg, Gennep, archief 12.028, inventaris­num­mer 25, 13 augustus 1888, aktenummer 26 (overlijden dochter Maria Goossens&lt;br /&gt;
# Indeling van de Nederlandse dialecten volgens Jo Daan&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Category: Familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Richard’s familieleden]]&lt;br /&gt;
[[Category: Deel 19: Familie Van de Loo / Geslacht Von Loë]]&lt;br /&gt;
[[Category: Loe, van den]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=23</id>
		<title>Hoofdpagina</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=23"/>
		<updated>2022-01-21T12:02:24Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[Image:Wiki.png|50px|link=MediaWiki]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;span class=&amp;quot;plainlinks&amp;quot;&amp;gt;[{{fullurl:MediaWiki}} http://upload.wikimedia.org/wikipedia/mediawiki/b/bc/Wiki.png]&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Mijn Geschiedenis]]&lt;br /&gt;
{{Zijbalk geschiedenis van de Nederlanden}}&lt;br /&gt;
[http://www.dashboardofgoossens.me/index.html NAS]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=22</id>
		<title>Hoofdpagina</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Hoofdpagina&amp;diff=22"/>
		<updated>2022-01-21T11:59:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;span class=&amp;quot;plainlinks&amp;quot;&amp;gt;[{{fullurl:MediaWiki}} http://upload.wikimedia.org/wikipedia/mediawiki/b/bc/Wiki.png]&amp;lt;/span&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Mijn Geschiedenis]]&lt;br /&gt;
{{Zijbalk geschiedenis van de Nederlanden}}&lt;br /&gt;
[http://www.dashboardofgoossens.me/index.html NAS]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=21</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=21"/>
		<updated>2022-01-21T11:50:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Publieke wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
&amp;lt;img src=&amp;quot;Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg&amp;quot; alt=&amp;quot;Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch&amp;quot; width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;600&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Bestand:Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg|miniatuur|alt=Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch|Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Favoriete pagina’s==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hier vind je mijn favoriete boeken, pagina’s en thema’s…[[Favorieten | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;lees verder&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Mijn_Geschiedenis]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Test]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Private wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=20</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=20"/>
		<updated>2022-01-21T11:50:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Publieke wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
&amp;lt;img src=&amp;quot;Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg&amp;quot; alt=&amp;quot;Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch&amp;quot; width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;600&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Bestand:Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg|miniatuur|alt=Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch|Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Favoriete pagina’s==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hier vind je mijn favoriete boeken, pagina’s en thema’s…[[Favorieten | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;lees verder&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Mijn Geschiedenis]]&amp;lt;br&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Test]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Private wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Test&amp;diff=19</id>
		<title>Test</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Test&amp;diff=19"/>
		<updated>2022-01-21T11:49:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: Nieuwe pagina aangemaakt met &amp;#039;Blabla&amp;#039;&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Blabla&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=18</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=18"/>
		<updated>2022-01-21T11:48:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Publieke wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
&amp;lt;img src=&amp;quot;Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg&amp;quot; alt=&amp;quot;Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch&amp;quot; width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;600&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Bestand:Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg|miniatuur|alt=Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch|Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Favoriete pagina’s==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hier vind je mijn favoriete boeken, pagina’s en thema’s…[[Favorieten | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;lees verder&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;br /&gt;
[[Mijn Geschiedenis]]&lt;br /&gt;
[[Test]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Private wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=17</id>
		<title>Mijn Geschiedenis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis&amp;diff=17"/>
		<updated>2022-01-21T11:40:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;77.167.209.17: /* Private wiki */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;DIV align=&amp;quot;justify&amp;quot;&amp;gt; &lt;br /&gt;
&amp;lt;img src=&amp;quot;Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg&amp;quot; alt=&amp;quot;Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch&amp;quot; width=&amp;quot;500&amp;quot; height=&amp;quot;600&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Bestand:Https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/images/2/2b/Familie Vesters.jpeg|miniatuur|alt=Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch|Familie Vesters uit &#039;s-Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
[[Bestand:Familie Vesters.jpeg|miniatuur|500px|Familie Vesters uit ‘s Hertogenbosch]]&lt;br /&gt;
==Deze publieke Wiki==&lt;br /&gt;
Ik heb een wiki gemaakt om mijn aantekeningen, vaak in het verlengde van mijn interesse naar mijn ‘roots’ gestructureerd vast te leggen. Deze wiki is een afslag van de originele wiki met pagina&#039;s die vrij zijn gegeven voor het grote publiek. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;big&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Richard Goossens&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/big&amp;gt;&amp;lt;BR&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-family:Charter”&amp;gt;&#039;&#039;Augustus 2020&#039;&#039;&amp;lt;/span&amp;gt;&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Favoriete pagina’s==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hier vind je mijn favoriete boeken, pagina’s en thema’s…[[Favorieten | &amp;lt;small&amp;gt;&#039;&#039;lees verder&#039;&#039;&amp;lt;/small&amp;gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Publieke wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/OpenWiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Private wiki ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[https://www.mijnstartportaal.nl/mediawiki/index.php?title=Mijn_Geschiedenis Mijn Geschiedenis]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>77.167.209.17</name></author>
	</entry>
</feed>